रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 9

267 of 606 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वाली नाम मम भ्राता ज्येष्ठः शत्रुनिषूदनः । (१।१)

vālī nāma mama bhrātā jyeṣṭhaḥ śatruniṣūdanaḥ |

1.2१.२

पितुर् बहुमतो नित्यं मम चापि तथा पुरा ॥ (१।२)

pitur bahumato nityaṃ mama cāpi tathā purā ||

2.1२.१

पितर्य् उपरते ऽस्माकं ज्येष्ठो ऽयम् इति मन्त्रिभिः । (२।१)

pitary uparate 'smākaṃ jyeṣṭho 'yam iti mantribhiḥ |

2.2२.२

कपीनाम् ईश्वरो राज्ये कृतः परमसंमतः ॥ (२।२)

kapīnām īśvaro rājye kṛtaḥ paramasaṃmataḥ ||

3.1३.१

राज्यं प्रशासतस् तस्य पितृपैतामहं महत् । (३।१)

rājyaṃ praśāsatas tasya pitṛpaitāmahaṃ mahat |

3.2३.२

अहं सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत् स्थितः ॥ (३।२)

ahaṃ sarveṣu kāleṣu praṇataḥ preṣyavat sthitaḥ ||

4.1४.१

मायावी नाम तेजस्वी पूर्वजो दुन्दुभेः सुतः । (४।१)

māyāvī nāma tejasvī pūrvajo dundubheḥ sutaḥ |

4.2४.२

तेन तस्य महद् वैरं स्त्रीकृतं विश्रुतं पुरा ॥ (४।२)

tena tasya mahad vairaṃ strīkṛtaṃ viśrutaṃ purā ||

5.1५.१

स तु सुप्ते जने रात्रौ किष्किन्धाद् वारम् आगतः । (५।१)

sa tu supte jane rātrau kiṣkindhād vāram āgataḥ |

5.2५.२

नर्दति स्म सुसंरब्धो वालिनं चाह्वयद् रणे ॥ (५।२)

nardati sma susaṃrabdho vālinaṃ cāhvayad raṇe ||

6.1६.१

प्रसुप्तस् तु मम भ्राता नर्दितं भैरवस्वनम् । (६।१)

prasuptas tu mama bhrātā narditaṃ bhairavasvanam |

6.2६.२

श्रुत्वा न ममृषे वाली निष्पपात जवात् तदा ॥ (६।२)

śrutvā na mamṛṣe vālī niṣpapāta javāt tadā ||

7.1७.१

स तु वै निःसृतः क्रोधात् तं हन्तुम् असुरोत्तमम् । (७।१)

sa tu vai niḥsṛtaḥ krodhāt taṃ hantum asurottamam |

7.2७.२

वार्यमाणस् ततः स्त्रीभिर् मया च प्रणतात्मना ॥ (७।२)

vāryamāṇas tataḥ strībhir mayā ca praṇatātmanā ||

8.1८.१

स तु निर्धूय सर्वान्नो निर्जगाम महाबलः । (८।१)

sa tu nirdhūya sarvānno nirjagāma mahābalaḥ |

8.2८.२

ततो ऽहम् अपि सौहार्दान् निःसृतो वालिना सह ॥ (८।२)

tato 'ham api sauhārdān niḥsṛto vālinā saha ||

9.1९.१

स तु मे भ्रातरं दृष्ट्वा मां च दूराद् अवस्थितम् । (९।१)

sa tu me bhrātaraṃ dṛṣṭvā māṃ ca dūrād avasthitam |

9.2९.२

असुरो जातसंत्रासः प्रदुद्राव तदा भृशम् ॥ (९।२)

asuro jātasaṃtrāsaḥ pradudrāva tadā bhṛśam ||

10.1१०.१

तस्मिन् द्रवति संत्रस्ते ह्य् आवां द्रुततरं गतौ । (१०।१)

tasmin dravati saṃtraste hy āvāṃ drutataraṃ gatau |

10.2१०.२

प्रकाशो ऽपि कृतो मार्गश् चन्द्रेणोद्गच्छता तदा ॥ (१०।२)

prakāśo 'pi kṛto mārgaś candreṇodgacchatā tadā ||

11.1११.१

स तृणैर् आवृतं दुर्गं धरण्या विवरं महत् । (११।१)

sa tṛṇair āvṛtaṃ durgaṃ dharaṇyā vivaraṃ mahat |

11.2११.२

प्रविवेशासुरो वेगाद् आवाम् आसाद्य विष्ठितौ ॥ (११।२)

praviveśāsuro vegād āvām āsādya viṣṭhitau ||

12.1१२.१

तं प्रविष्टं रिपुं दृष्ट्वा बिलं रोषवशं गतः । (१२।१)

taṃ praviṣṭaṃ ripuṃ dṛṣṭvā bilaṃ roṣavaśaṃ gataḥ |

12.2१२.२

माम् उवाच तदा वाली वचनं क्षुभितेन्द्रियः ॥ (१२।२)

mām uvāca tadā vālī vacanaṃ kṣubhitendriyaḥ ||

13.1१३.१

इह त्वं तिष्ठ सुग्रीव बिलद्वारि समाहितः । (१३।१)

iha tvaṃ tiṣṭha sugrīva biladvāri samāhitaḥ |

13.2१३.२

यावद् अत्र प्रविश्याहं निहन्मि समरे रिपुम् ॥ (१३।२)

yāvad atra praviśyāhaṃ nihanmi samare ripum ||

14.1१४.१

मया त्व् एतद् वचः श्रुत्वा याचितः स परंतप । (१४।१)

mayā tv etad vacaḥ śrutvā yācitaḥ sa paraṃtapa |

14.2१४.२

शापयित्वा च मां पद्भ्यां प्रविवेश बिलं तदा ॥ (१४।२)

śāpayitvā ca māṃ padbhyāṃ praviveśa bilaṃ tadā ||

15.1१५.१

तस्य प्रविष्टस्य बिलं साग्रः संवत्सरो गतः । (१५।१)

tasya praviṣṭasya bilaṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ |

15.2१५.२

स्थितस्य च मम द्वारि स कालो व्यत्यवर्तत ॥ (१५।२)

sthitasya ca mama dvāri sa kālo vyatyavartata ||

16.1१६.१

अहं तु नष्टं तं ज्ञात्वा स्नेहाद् आगतसम्भ्रमः । (१६।१)

ahaṃ tu naṣṭaṃ taṃ jñātvā snehād āgatasambhramaḥ |

16.2१६.२

भ्रातरं न हि पश्यामि पापशङ्कि च मे मनः ॥ (१६।२)

bhrātaraṃ na hi paśyāmi pāpaśaṅki ca me manaḥ ||

17.1१७.१

अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात् तस्माद् विनिःसृतम् । (१७।१)

atha dīrghasya kālasya bilāt tasmād viniḥsṛtam |

17.2१७.२

सफेनं रुधिरं रक्तम् अहं दृष्ट्वा सुदुःखितः ॥ (१७।२)

saphenaṃ rudhiraṃ raktam ahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ ||

18.1१८.१

नर्दताम् असुराणां च ध्वनिर् मे श्रोत्रम् आगतः । (१८।१)

nardatām asurāṇāṃ ca dhvanir me śrotram āgataḥ |

18.2१८.२

निरस्तस्य च संग्रामे क्रोशतो निःस्वनो गुरोः ॥ (१८।२)

nirastasya ca saṃgrāme krośato niḥsvano guroḥ ||

19.1१९.१

अहं त्व् अवगतो बुद्ध्या चिह्नैस् तैर् भ्रातरं हतम् । (१९।१)

ahaṃ tv avagato buddhyā cihnais tair bhrātaraṃ hatam |

19.2१९.२

पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया । (१९।२)

pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā |

19.3१९.३

शोकार्तश् चोदकं कृत्वा किष्किन्धाम् आगतः सखे ॥ (१९।३)

śokārtaś codakaṃ kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe ||

20.1२०.१

गूहमानस्य मे तत्त्वं यत्नतो मन्त्रिभिः श्रुतम् । (२०।१)

gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam |

20.2२०.२

ततो ऽहं तैः समागम्य समेतैर् अभिषेचितः ॥ (२०।२)

tato 'haṃ taiḥ samāgamya sametair abhiṣecitaḥ ||

21.1२१.१

राज्यं प्रशासतस् तस्य न्यायतो मम राघव । (२१।१)

rājyaṃ praśāsatas tasya nyāyato mama rāghava |

21.2२१.२

आजगाम रिपुं हत्वा वाली तम् असुरोत्तमम् ॥ (२१।२)

ājagāma ripuṃ hatvā vālī tam asurottamam ||

22.1२२.१

अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा क्रोधात् संरक्तलोचनः । (२२।१)

abhiṣiktaṃ tu māṃ dṛṣṭvā krodhāt saṃraktalocanaḥ |

22.2२२.२

मदीयान् मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२२।२)

madīyān mantriṇo baddhvā paruṣaṃ vākyam abravīt ||

23.1२३.१

निग्रहे ऽपि समर्थस्य तं पापं प्रति राघव । (२३।१)

nigrahe 'pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava |

23.2२३.२

न प्रावर्तत मे बुद्धिर् भ्रातृगौरवयन्त्रिता ॥ (२३।२)

na prāvartata me buddhir bhrātṛgauravayantritā ||

24.1२४.१

मानयंस् तं महात्मानं यथावच् चाभ्यवादयम् । (२४।१)

mānayaṃs taṃ mahātmānaṃ yathāvac cābhyavādayam |

24.2२४.२

उक्ताश् च नाशिषस् तेन संतुष्टेनान्तरात्मना ॥ (२४।२)

uktāś ca nāśiṣas tena saṃtuṣṭenāntarātmanā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit