रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 69

459 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रुत्वा तं भीमनिर्ह्रादं शक्राशनिसमस्वनम् । (१।१)

śrutvā taṃ bhīmanirhrādaṃ śakrāśanisamasvanam |

1.2१.२

वीक्षमाणा दिशः सर्वा दुद्रुवुर् वानरर्षभाः ॥ (१।२)

vīkṣamāṇā diśaḥ sarvā dudruvur vānararṣabhāḥ ||

2.1२.१

तान् उवाच ततः सर्वान् हनूमान्मारुतात्मजः । (२।१)

tān uvāca tataḥ sarvān hanūmānmārutātmajaḥ |

2.2२.२

विषण्णवदनान् दीनांस्त्रस्तान् विद्रवतः पृथक् ॥ (२।२)

viṣaṇṇavadanān dīnāṃstrastān vidravataḥ pṛthak ||

3.1३.१

कस्माद् विषण्णवदना विद्रवध्वं प्लवंगमाः । (३।१)

kasmād viṣaṇṇavadanā vidravadhvaṃ plavaṃgamāḥ |

3.2३.२

त्यक्तयुद्धसमुत्साहाः शूरत्वं क्व नु वो गतम् ॥ (३।२)

tyaktayuddhasamutsāhāḥ śūratvaṃ kva nu vo gatam ||

4.1४.१

पृष्ठतो ऽनुव्रजध्वं माम् अग्रतो यान्तम् आहवे । (४।१)

pṛṣṭhato 'nuvrajadhvaṃ mām agrato yāntam āhave |

4.2४.२

शूरैर् अभिजनोपेतैर् अयुक्तं हि निवर्तितुम् ॥ (४।२)

śūrair abhijanopetair ayuktaṃ hi nivartitum ||

5.1५.१

एवम् उक्ताः सुसंक्रुद्धा वायुपुत्रेण धीमता । (५।१)

evam uktāḥ susaṃkruddhā vāyuputreṇa dhīmatā |

5.2५.२

शैलशृङ्गान् द्रुमांश्चैव जगृहुर् हृष्टमानसाः ॥ (५।२)

śailaśṛṅgān drumāṃścaiva jagṛhur hṛṣṭamānasāḥ ||

6.1६.१

अभिपेतुश्च गर्जन्तो राक्षसान् वानरर्षभाः । (६।१)

abhipetuśca garjanto rākṣasān vānararṣabhāḥ |

6.2६.२

परिवार्य हनूमन्तम् अन्वयुश्च महाहवे ॥ (६।२)

parivārya hanūmantam anvayuśca mahāhave ||

7.1७.१

स तैर् वानरमुख्यैस्तु हनूमान् सर्वतो वृतः । (७।१)

sa tair vānaramukhyaistu hanūmān sarvato vṛtaḥ |

7.2७.२

हुताशन इवार्चिष्मान् अदहच्छत्रुवाहिनीम् ॥ (७।२)

hutāśana ivārciṣmān adahacchatruvāhinīm ||

8.1८.१

स राक्षसानां कदनं चकार सुमहाकपिः । (८।१)

sa rākṣasānāṃ kadanaṃ cakāra sumahākapiḥ |

8.2८.२

वृतो वानरसैन्येन कालान्तकयमोपमः ॥ (८।२)

vṛto vānarasainyena kālāntakayamopamaḥ ||

9.1९.१

स तु शोकेन चाविष्टः क्रोधेन च महाकपिः । (९।१)

sa tu śokena cāviṣṭaḥ krodhena ca mahākapiḥ |

9.2९.२

हनूमान् रावणिरथे महतीं पातयच्छिलाम् ॥ (९।२)

hanūmān rāvaṇirathe mahatīṃ pātayacchilām ||

10.1१०.१

ताम् आपतन्तीं दृष्ट्वैव रथः सारथिना तदा । (१०।१)

tām āpatantīṃ dṛṣṭvaiva rathaḥ sārathinā tadā |

10.2१०.२

विधेयाश्वसमायुक्तः सुदूरम् अपवाहितः ॥ (१०।२)

vidheyāśvasamāyuktaḥ sudūram apavāhitaḥ ||

11.1११.१

तम् इन्द्रजितम् अप्राप्य रथस्थं सहसारथिम् । (११।१)

tam indrajitam aprāpya rathasthaṃ sahasārathim |

11.2११.२

विवेश धरणीं भित्त्वा सा शिला व्यर्थम् उद्यता ॥ (११।२)

viveśa dharaṇīṃ bhittvā sā śilā vyartham udyatā ||

12.1१२.१

पतितायां शिलायां तु रक्षसां व्यथिता चमूः । (१२।१)

patitāyāṃ śilāyāṃ tu rakṣasāṃ vyathitā camūḥ |

12.2१२.२

तम् अभ्यधावञ् शतशो नदन्तः काननौकसः ॥ (१२।२)

tam abhyadhāvañ śataśo nadantaḥ kānanaukasaḥ ||

13.1१३.१

ते द्रुमांश्च महाकाया गिरिशृङ्गाणि चोद्यताः । (१३।१)

te drumāṃśca mahākāyā giriśṛṅgāṇi codyatāḥ |

13.2१३.२

चिक्षिपुर् द्विषतां मध्ये वानरा भीमविक्रमाः ॥ (१३।२)

cikṣipur dviṣatāṃ madhye vānarā bhīmavikramāḥ ||

14.1१४.१

वानरैस्तैर् महावीर्यैर् घोररूपा निशाचराः । (१४।१)

vānaraistair mahāvīryair ghorarūpā niśācarāḥ |

14.2१४.२

वीर्याद् अभिहता वृक्षैर् व्यवेष्टन्त रणक्षितौ ॥ (१४।२)

vīryād abhihatā vṛkṣair vyaveṣṭanta raṇakṣitau ||

15.1१५.१

स्वसैन्यम् अभिवीक्ष्याथ वानरार्दितम् इन्द्रजित् । (१५।१)

svasainyam abhivīkṣyātha vānarārditam indrajit |

15.2१५.२

प्रगृहीतायुधः क्रुद्धः परान् अभिमुखो ययौ ॥ (१५।२)

pragṛhītāyudhaḥ kruddhaḥ parān abhimukho yayau ||

16.1१६.१

स शरौघान् अवसृजन् स्वसैन्येनाभिसंवृतः । (१६।१)

sa śaraughān avasṛjan svasainyenābhisaṃvṛtaḥ |

16.2१६.२

जघान कपिशार्दूलान् सुबहून् दृष्टविक्रमः ॥ (१६।२)

jaghāna kapiśārdūlān subahūn dṛṣṭavikramaḥ ||

17.1१७.१

शूलैर् अशनिभिः खड्गैः पट्टसैः कूटमुद्गरैः । (१७।१)

śūlair aśanibhiḥ khaḍgaiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |

17.2१७.२

ते चाप्यनुचरांस्तस्य वानरा जघ्नुर् आहवे ॥ (१७।२)

te cāpyanucarāṃstasya vānarā jaghnur āhave ||

18.1१८.१

सस्कन्धविटपैः सालैः शिलाभिश्च महाबलैः । (१८।१)

saskandhaviṭapaiḥ sālaiḥ śilābhiśca mahābalaiḥ |

18.2१८.२

हनूमान् कदनं चक्रे रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ (१८।२)

hanūmān kadanaṃ cakre rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām ||

19.1१९.१

स निवार्य परानीकम् अब्रवीत् तान् वनौकसः । (१९।१)

sa nivārya parānīkam abravīt tān vanaukasaḥ |

19.2१९.२

हनूमान् संनिवर्तध्वं न नः साध्यम् इदं बलम् ॥ (१९।२)

hanūmān saṃnivartadhvaṃ na naḥ sādhyam idaṃ balam ||

20.1२०.१

त्यक्त्वा प्राणान् विचेष्टन्तो रामप्रियचिकीर्षवः । (२०।१)

tyaktvā prāṇān viceṣṭanto rāmapriyacikīrṣavaḥ |

20.2२०.२

यन्निमित्तं हि युध्यामो हता सा जनकात्मजा ॥ (२०।२)

yannimittaṃ hi yudhyāmo hatā sā janakātmajā ||

21.1२१.१

इमम् अर्थं हि विज्ञाप्य रामं सुग्रीवम् एव च । (२१।१)

imam arthaṃ hi vijñāpya rāmaṃ sugrīvam eva ca |

21.2२१.२

तौ यत् प्रतिविधास्येते तत् करिष्यामहे वयम् ॥ (२१।२)

tau yat pratividhāsyete tat kariṣyāmahe vayam ||

22.1२२.१

इत्युक्त्वा वानरश्रेष्ठो वारयन् सर्ववानरान् । (२२।१)

ityuktvā vānaraśreṣṭho vārayan sarvavānarān |

22.2२२.२

शनैः शनैर् असंत्रस्तः सबलः स न्यवर्तत ॥ (२२।२)

śanaiḥ śanair asaṃtrastaḥ sabalaḥ sa nyavartata ||

23.1२३.१

स तु प्रेक्ष्य हनूमन्तं व्रजन्तं यत्र राघवः । (२३।१)

sa tu prekṣya hanūmantaṃ vrajantaṃ yatra rāghavaḥ |

23.2२३.२

निकुम्भिलाम् अधिष्ठाय पावकं जुहुवे इन्द्रजित् ॥ (२३।२)

nikumbhilām adhiṣṭhāya pāvakaṃ juhuve indrajit ||

24.1२४.१

यज्ञभूम्यां तु विधिवत् पावकस्तेन रक्षसा । (२४।१)

yajñabhūmyāṃ tu vidhivat pāvakastena rakṣasā |

24.2२४.२

हूयमानः प्रजज्वाल होमशोणितभुक् तदा ॥ (२४।२)

hūyamānaḥ prajajvāla homaśoṇitabhuk tadā ||

25.1२५.१

सो ऽर्चिःपिनद्धो ददृशे होमशोणिततर्पितः । (२५।१)

so 'rciḥpinaddho dadṛśe homaśoṇitatarpitaḥ |

25.2२५.२

संध्यागत इवादित्यः स तीव्राग्निः समुत्थितः ॥ (२५।२)

saṃdhyāgata ivādityaḥ sa tīvrāgniḥ samutthitaḥ ||

26.1२६.१

अथेन्द्रजिद् राक्षसभूतये तु जुहाव हव्यं विधिना विधानवत् । (२६।१)

athendrajid rākṣasabhūtaye tu juhāva havyaṃ vidhinā vidhānavat |

26.2२६.२

दृष्ट्वा व्यतिष्ठन्त च राक्षसास्ते महासमूहेषु नयानयज्ञाः ॥ (२६।२)

dṛṣṭvā vyatiṣṭhanta ca rākṣasāste mahāsamūheṣu nayānayajñāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 69

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit