रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 109

185 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

राघवस् त्व् अपयातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् । (१।१)

rāghavas tv apayāteṣu tapasviṣu vicintayan |

1.2१.२

न तत्रारोचयद् वासं कारणैर् बहुभिस् तदा ॥ (१।२)

na tatrārocayad vāsaṃ kāraṇair bahubhis tadā ||

2.1२.१

इह मे भरतो दृष्टो मातरश् च सनागराः । (२।१)

iha me bharato dṛṣṭo mātaraś ca sanāgarāḥ |

2.2२.२

सा च मे स्मृतिर् अन्वेति तान् नित्यम् अनुशोचतः ॥ (२।२)

sā ca me smṛtir anveti tān nityam anuśocataḥ ||

3.1३.१

स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः । (३।१)

skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ |

3.2३.२

हयहस्तिकरीषैश् च उपमर्दः कृतो भृशम् ॥ (३।२)

hayahastikarīṣaiś ca upamardaḥ kṛto bhṛśam ||

4.1४.१

तस्माद् अन्यत्र गच्छाम इति संचिन्त्य राघवः । (४।१)

tasmād anyatra gacchāma iti saṃcintya rāghavaḥ |

4.2४.२

प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च संगतः ॥ (४।२)

prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṃgataḥ ||

5.1५.१

सो ऽत्रेर् आश्रमम् आसाद्य तं ववन्दे महायशाः । (५।१)

so 'trer āśramam āsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ |

5.2५.२

तं चापि भगवान् अत्रिः पुत्रवत् प्रत्यपद्यत ॥ (५।२)

taṃ cāpi bhagavān atriḥ putravat pratyapadyata ||

6.1६.१

स्वयम् आतिथ्यम् आदिश्य सर्वम् अस्य सुसत्कृतम् । (६।१)

svayam ātithyam ādiśya sarvam asya susatkṛtam |

6.2६.२

सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत् ॥ (६।२)

saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat ||

7.1७.१

पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धाम् आमन्त्र्य सत्कृताम् । (७।१)

patnīṃ ca samanuprāptāṃ vṛddhām āmantrya satkṛtām |

7.2७.२

सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः ॥ (७।२)

sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ ||

8.1८.१

अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् । (८।१)

anasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm |

8.2८.२

प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीम् अब्रवीद् ऋषिसत्तमः ॥ (८।२)

pratigṛhṇīṣva vaidehīm abravīd ṛṣisattamaḥ ||

9.1९.१

रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् । (९।१)

rāmāya cācacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm |

9.2९.२

दश वर्षाण्य् अनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥ (९।२)

daśa varṣāṇy anāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram ||

10.1१०.१

यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता । (१०।१)

yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |

10.2१०.२

उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश् चाप्य् अलंकृता ॥ (१०।२)

ugreṇa tapasā yuktā niyamaiś cāpy alaṃkṛtā ||

11.1११.१

दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत् तपः । (११।१)

daśavarṣasahasrāṇi yayā taptaṃ mahat tapaḥ |

11.2११.२

अनसूयाव्रतैस् तात प्रत्यूहाश् च निबर्हिताः ॥ (११।२)

anasūyāvratais tāta pratyūhāś ca nibarhitāḥ ||

12.1१२.१

देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया । (१२।१)

devakāryanimittaṃ ca yayā saṃtvaramāṇayā |

12.2१२.२

दशरात्रं कृत्वा रात्रिः सेयं मातेव ते ऽनघ ॥ (१२।२)

daśarātraṃ kṛtvā rātriḥ seyaṃ māteva te 'nagha ||

13.1१३.१

ताम् इमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीम् । (१३।१)

tām imāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīm |

13.2१३.२

अभिगच्छतु वैदेही वृद्धाम् अक्रोधनां सदा ॥ (१३।२)

abhigacchatu vaidehī vṛddhām akrodhanāṃ sadā ||

14.1१४.१

एवं ब्रुवाणं तम् ऋषिं तथेत्य् उक्त्वा स राघवः । (१४।१)

evaṃ bruvāṇaṃ tam ṛṣiṃ tathety uktvā sa rāghavaḥ |

14.2१४.२

सीताम् उवाच धर्मज्ञाम् इदं वचनम् उत्तमम् ॥ (१४।२)

sītām uvāca dharmajñām idaṃ vacanam uttamam ||

15.1१५.१

राजपुत्रि श्रुतं त्व् एतन् मुनेर् अस्य समीरितम् । (१५।१)

rājaputri śrutaṃ tv etan muner asya samīritam |

15.2१५.२

श्रेयोऽर्थम् आत्मनः शीघ्रम् अभिगच्छ तपस्विनीम् ॥ (१५।२)

śreyo'rtham ātmanaḥ śīghram abhigaccha tapasvinīm ||

16.1१६.१

अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिम् आगता । (१६।१)

anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātim āgatā |

16.2१६.२

तां शीघ्रम् अभिगच्छ त्वम् अभिगम्यां तपस्विनीम् ॥ (१६।२)

tāṃ śīghram abhigaccha tvam abhigamyāṃ tapasvinīm ||

17.1१७.१

सीता त्व् एतद् वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणी । (१७।१)

sītā tv etad vacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇī |

17.2१७.२

ताम् अत्रिपत्नीं धर्मज्ञाम् अभिचक्राम मैथिली ॥ (१७।२)

tām atripatnīṃ dharmajñām abhicakrāma maithilī ||

18.1१८.१

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् । (१८।१)

śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |

18.2१८.२

सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदली यथा ॥ (१८।२)

satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalī yathā ||

19.1१९.१

तां तु सीता महाभागाम् अनसूयां पतिव्रताम् । (१९।१)

tāṃ tu sītā mahābhāgām anasūyāṃ pativratām |

19.2१९.२

अभ्यवादयद् अव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत् ॥ (१९।२)

abhyavādayad avyagrā svaṃ nāma samudāharat ||

20.1२०.१

अभिवाद्य च वैदेही तापसीं ताम् अनिन्दिताम् । (२०।१)

abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tām aninditām |

20.2२०.२

बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छद् अनामयम् ॥ (२०।२)

baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchad anāmayam ||

21.1२१.१

ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् । (२१।१)

tataḥ sītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm |

21.2२१.२

सान्त्वयन्त्य् अब्रवीद् धृष्टा दिष्ट्या धर्मम् अवेक्षसे ॥ (२१।२)

sāntvayanty abravīd dhṛṣṭā diṣṭyā dharmam avekṣase ||

22.1२२.१

त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानम् ऋद्धिं च मानिनि । (२२।१)

tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānam ṛddhiṃ ca mānini |

22.2२२.२

अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वम् अनुगच्छसि ॥ (२२।२)

avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvam anugacchasi ||

23.1२३.१

नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वाशुभः । (२३।१)

nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vāśubhaḥ |

23.2२३.२

यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः ॥ (२३।२)

yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ ||

24.1२४.१

दुःशीलः कामवृत्तो वा धनैर् वा परिवर्जितः । (२४।१)

duḥśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanair vā parivarjitaḥ |

24.2२४.२

स्त्रीणाम् आर्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः ॥ (२४।२)

strīṇām āryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ ||

25.1२५.१

नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्य् अहम् । (२५।१)

nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśanty aham |

25.2२५.२

सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतम् इवाव्ययम् ॥ (२५।२)

sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtam ivāvyayam ||

26.1२६.१

न त्व् एवम् अवगच्छन्ति गुणदोषम् असत्स्त्रियः । (२६।१)

na tv evam avagacchanti guṇadoṣam asatstriyaḥ |

26.2२६.२

कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश् चरन्ति याः ॥ (२६।२)

kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāś caranti yāḥ ||

27.1२७.१

प्राप्नुवन्त्य् अयशश् चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि । (२७।१)

prāpnuvanty ayaśaś caiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili |

27.2२७.२

अकार्यवशम् आपन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः ॥ (२७।२)

akāryavaśam āpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ ||

28.1२८.१

त्वद्विधास् तु गुणैर् युक्ता दृष्टलोकपरावराः । (२८।१)

tvadvidhās tu guṇair yuktā dṛṣṭalokaparāvarāḥ |

28.2२८.२

स्त्रियः स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा पुण्यकृतस् तथा ॥ (२८।२)

striyaḥ svarge cariṣyanti yathā puṇyakṛtas tathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 109

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit