रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 46

436 of 606 · 102 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः प्रहस्तं निर्यान्तं भीमं भीमपराक्रमम् । (१।१)

tataḥ prahastaṃ niryāntaṃ bhīmaṃ bhīmaparākramam |

1.2१.२

गर्जन्तं सुमहाकायं राक्षसैर् अभिसंवृतम् ॥ (१।२)

garjantaṃ sumahākāyaṃ rākṣasair abhisaṃvṛtam ||

2.1२.१

ददर्श महती सेना वानराणां बलीयसाम् । (२।१)

dadarśa mahatī senā vānarāṇāṃ balīyasām |

2.2२.२

अतिसंजातरोषाणां प्रहस्तम् अभिगर्जताम् ॥ (२।२)

atisaṃjātaroṣāṇāṃ prahastam abhigarjatām ||

3.1३.१

खड्गशक्त्यष्टिबाणाश्च शूलानि मुसलानि च । (३।१)

khaḍgaśaktyaṣṭibāṇāśca śūlāni musalāni ca |

3.2३.२

गदाश्च परिघाः प्रासा विविधाश्च परश्वधाः ॥ (३।२)

gadāśca parighāḥ prāsā vividhāśca paraśvadhāḥ ||

4.1४.१

धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम् । (४।१)

dhanūṃṣi ca vicitrāṇi rākṣasānāṃ jayaiṣiṇām |

4.2४.२

प्रगृहीतान्यशोभन्त वानरान् अभिधावताम् ॥ (४।२)

pragṛhītānyaśobhanta vānarān abhidhāvatām ||

5.1५.१

जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितान् वानरर्षभाः । (५।१)

jagṛhuḥ pādapāṃścāpi puṣpitān vānararṣabhāḥ |

5.2५.२

शिलाश्च विपुला दीर्घा योद्धुकामाः प्लवंगमाः ॥ (५।२)

śilāśca vipulā dīrghā yoddhukāmāḥ plavaṃgamāḥ ||

6.1६.१

तेषाम् अन्योन्यम् आसाद्य संग्रामः सुमहान् अभूत् । (६।१)

teṣām anyonyam āsādya saṃgrāmaḥ sumahān abhūt |

6.2६.२

बहूनाम् अश्मवृष्टिं च शरवृष्टिं च वर्षताम् ॥ (६।२)

bahūnām aśmavṛṣṭiṃ ca śaravṛṣṭiṃ ca varṣatām ||

7.1७.१

बहवो राक्षसा युद्धे बहून् वानरयूथपान् । (७।१)

bahavo rākṣasā yuddhe bahūn vānarayūthapān |

7.2७.२

वानरा राक्षसांश्चापि निजघ्नुर् बहवो बहून् ॥ (७।२)

vānarā rākṣasāṃścāpi nijaghnur bahavo bahūn ||

8.1८.१

शूलैः प्रमथिताः केचित् केचित् तु परमायुधैः । (८।१)

śūlaiḥ pramathitāḥ kecit kecit tu paramāyudhaiḥ |

8.2८.२

परिघैर् आहताः केचित् केचिच् छिन्नाः परश्वधैः ॥ (८।२)

parighair āhatāḥ kecit kecic chinnāḥ paraśvadhaiḥ ||

9.1९.१

निरुच्छ्वासाः पुनः केचित् पतिता धरणीतले । (९।१)

nirucchvāsāḥ punaḥ kecit patitā dharaṇītale |

9.2९.२

विभिन्नहृदयाः केचिद् इषुसंतानसंदिताः ॥ (९।२)

vibhinnahṛdayāḥ kecid iṣusaṃtānasaṃditāḥ ||

10.1१०.१

केचिद् द्विधाकृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि । (१०।१)

kecid dvidhākṛtāḥ khaḍgaiḥ sphurantaḥ patitā bhuvi |

10.2१०.२

वानरा राक्षसैः शूलैः पार्श्वतश्च विदारिताः ॥ (१०।२)

vānarā rākṣasaiḥ śūlaiḥ pārśvataśca vidāritāḥ ||

11.1११.१

वानरैश्चापि संक्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः । (११।१)

vānaraiścāpi saṃkruddhai rākṣasaughāḥ samantataḥ |

11.2११.२

पादपैर् गिरिशृङ्गैश्च सम्पिष्टा वसुधातले ॥ (११।२)

pādapair giriśṛṅgaiśca sampiṣṭā vasudhātale ||

12.1१२.१

वज्रस्पर्शतलैर् हस्तैर् मुष्टिभिश्च हता भृशम् । (१२।१)

vajrasparśatalair hastair muṣṭibhiśca hatā bhṛśam |

12.2१२.२

वेमुः शोणितम् आस्येभ्यो विशीर्णदशनेक्षणः ॥ (१२।२)

vemuḥ śoṇitam āsyebhyo viśīrṇadaśanekṣaṇaḥ ||

13.1१३.१

आर्तस्वरं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम् । (१३।१)

ārtasvaraṃ ca svanatāṃ siṃhanādaṃ ca nardatām |

13.2१३.२

बभूव तुमुलः शब्दो हरीणां रक्षसां युधि ॥ (१३।२)

babhūva tumulaḥ śabdo harīṇāṃ rakṣasāṃ yudhi ||

14.1१४.१

वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गम् अनुव्रताः । (१४।१)

vānarā rākṣasāḥ kruddhā vīramārgam anuvratāḥ |

14.2१४.२

विवृत्तनयनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ (१४।२)

vivṛttanayanāḥ krūrāścakruḥ karmāṇyabhītavat ||

15.1१५.१

नरान्तकः कुम्भहनुर् महानादः समुन्नतः । (१५।१)

narāntakaḥ kumbhahanur mahānādaḥ samunnataḥ |

15.2१५.२

एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर् वनौकसः ॥ (१५।२)

ete prahastasacivāḥ sarve jaghnur vanaukasaḥ ||

16.1१६.१

तेषाम् आपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान् । (१६।१)

teṣām āpatatāṃ śīghraṃ nighnatāṃ cāpi vānarān |

16.2१६.२

द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम् ॥ (१६।२)

dvivido giriśṛṅgeṇa jaghānaikaṃ narāntakam ||

17.1१७.१

दुर्मुखः पुनर् उत्पाट्य कपिः स विपुलद्रुमम् । (१७।१)

durmukhaḥ punar utpāṭya kapiḥ sa vipuladrumam |

17.2१७.२

राक्षसं क्षिप्रहस्तस्तु समुन्नतम् अपोथयत् ॥ (१७।२)

rākṣasaṃ kṣiprahastastu samunnatam apothayat ||

18.1१८.१

जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम् । (१८।१)

jāmbavāṃstu susaṃkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ śilām |

18.2१८.२

पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि ॥ (१८।२)

pātayāmāsa tejasvī mahānādasya vakṣasi ||

19.1१९.१

अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान् । (१९।१)

atha kumbhahanustatra tāreṇāsādya vīryavān |

19.2१९.२

वृक्षेणाभिहतो मूर्ध्नि प्राणांस्तत्याज राक्षसः ॥ (१९।२)

vṛkṣeṇābhihato mūrdhni prāṇāṃstatyāja rākṣasaḥ ||

20.1२०.१

अमृष्यमाणस्तत् कर्म प्रहस्तो रथम् आस्थितः । (२०।१)

amṛṣyamāṇastat karma prahasto ratham āsthitaḥ |

20.2२०.२

चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर् वनौकसाम् ॥ (२०।२)

cakāra kadanaṃ ghoraṃ dhanuṣpāṇir vanaukasām ||

21.1२१.१

आवर्त इव संजज्ञे उभयोः सेनयोस्तदा । (२१।१)

āvarta iva saṃjajñe ubhayoḥ senayostadā |

21.2२१.२

क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निस्वनः ॥ (२१।२)

kṣubhitasyāprameyasya sāgarasyeva nisvanaḥ ||

22.1२२.१

महता हि शरौघेण प्रहस्तो युद्धकोविदः । (२२।१)

mahatā hi śaraugheṇa prahasto yuddhakovidaḥ |

22.2२२.२

अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे ॥ (२२।२)

ardayāmāsa saṃkruddho vānarān paramāhave ||

23.1२३.१

वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी । (२३।१)

vānarāṇāṃ śarīraistu rākṣasānāṃ ca medinī |

23.2२३.२

बभूव निचिता घोरा पतितैर् इव पर्वतैः ॥ (२३।२)

babhūva nicitā ghorā patitair iva parvataiḥ ||

24.1२४.१

सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना संप्रकाशते । (२४।१)

sā mahī rudhiraugheṇa pracchannā saṃprakāśate |

24.2२४.२

संछन्ना माधवे मासि पलाशैर् इव पुष्पितैः ॥ (२४।२)

saṃchannā mādhave māsi palāśair iva puṣpitaiḥ ||

25.1२५.१

हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम् । (२५।१)

hatavīraughavaprāṃ tu bhagnāyudhamahādrumām |

25.2२५.२

शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम् ॥ (२५।२)

śoṇitaughamahātoyāṃ yamasāgaragāminīm ||

26.1२६.१

यकृत्प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम् । (२६।१)

yakṛtplīhamahāpaṅkāṃ vinikīrṇāntraśaivalām |

26.2२६.२

भिन्नकायशिरोमीनाम् अङ्गावयवशाड्वलाम् ॥ (२६।२)

bhinnakāyaśiromīnām aṅgāvayavaśāḍvalām ||

27.1२७.१

गृध्रहंसगणाकीर्णां कङ्कसारससेविताम् । (२७।१)

gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṃ kaṅkasārasasevitām |

27.2२७.२

मेदःफेनसमाकीर्णाम् आर्तस्तनितनिस्वनाम् ॥ (२७।२)

medaḥphenasamākīrṇām ārtastanitanisvanām ||

28.1२८.१

तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम् । (२८।१)

tāṃ kāpuruṣadustārāṃ yuddhabhūmimayīṃ nadīm |

28.2२८.२

नदीम् इव घनापाये हंससारससेविताम् ॥ (२८।२)

nadīm iva ghanāpāye haṃsasārasasevitām ||

29.1२९.१

राक्षसाः कपिमुख्याश्च तेरुस्तां दुस्तरां नदीम् । (२९।१)

rākṣasāḥ kapimukhyāśca terustāṃ dustarāṃ nadīm |

29.2२९.२

यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः ॥ (२९।२)

yathā padmarajodhvastāṃ nalinīṃ gajayūthapāḥ ||

30.1३०.१

ततः सृजन्तं बाणौघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम् । (३०।१)

tataḥ sṛjantaṃ bāṇaughān prahastaṃ syandane sthitam |

30.2३०.२

ददर्श तरसा नीलो विनिघ्नन्तं प्लवंगमान् ॥ (३०।२)

dadarśa tarasā nīlo vinighnantaṃ plavaṃgamān ||

31.1३१.१

स तं परमदुर्धर्षम् आपतन्तं महाकपिः । (३१।१)

sa taṃ paramadurdharṣam āpatantaṃ mahākapiḥ |

31.2३१.२

प्रहस्तं ताडयामास वृक्षम् उत्पाट्य वीर्यवान् ॥ (३१।२)

prahastaṃ tāḍayāmāsa vṛkṣam utpāṭya vīryavān ||

32.1३२.१

स तेनाभिहतः क्रुद्धो नदन् राक्षसपुंगवः । (३२।१)

sa tenābhihataḥ kruddho nadan rākṣasapuṃgavaḥ |

32.2३२.२

ववर्ष शरवर्षाणि प्लवगानां चमूपतौ ॥ (३२।२)

vavarṣa śaravarṣāṇi plavagānāṃ camūpatau ||

33.1३३.१

अपारयन् वारयितुं प्रत्यगृह्णान्निमीलितः । (३३।१)

apārayan vārayituṃ pratyagṛhṇānnimīlitaḥ |

33.2३३.२

यथैव गोवृषो वर्षं शारदं शीघ्रम् आगतम् ॥ (३३।२)

yathaiva govṛṣo varṣaṃ śāradaṃ śīghram āgatam ||

34.1३४.१

एवम् एव प्रहस्तस्य शरवर्षं दुरासदम् । (३४।१)

evam eva prahastasya śaravarṣaṃ durāsadam |

34.2३४.२

निमीलिताक्षः सहसा नीलः सेहे सुदारुणम् ॥ (३४।२)

nimīlitākṣaḥ sahasā nīlaḥ sehe sudāruṇam ||

35.1३५.१

रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान् । (३५।१)

roṣitaḥ śaravarṣeṇa sālena mahatā mahān |

35.2३५.२

प्रजघान हयान्नीलः प्रहस्तस्य मनोजवान् ॥ (३५।२)

prajaghāna hayānnīlaḥ prahastasya manojavān ||

36.1३६.१

विधनुस् तु कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः । (३६।१)

vidhanus tu kṛtastena prahasto vāhinīpatiḥ |

36.2३६.२

प्रगृह्य मुसलं घोरं स्यन्दनाद् अवपुप्लुवे ॥ (३६।२)

pragṛhya musalaṃ ghoraṃ syandanād avapupluve ||

37.1३७.१

तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातरोषौ तरस्विनौ । (३७।१)

tāvubhau vāhinīmukhyau jātaroṣau tarasvinau |

37.2३७.२

स्थितौ क्षतजदिग्धाङ्गौ प्रभिन्नाविव कुञ्जरौ ॥ (३७।२)

sthitau kṣatajadigdhāṅgau prabhinnāviva kuñjarau ||

38.1३८.१

उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर् दंष्ट्राभिर् इतरेतरम् । (३८।१)

ullikhantau sutīkṣṇābhir daṃṣṭrābhir itaretaram |

38.2३८.२

सिंहशार्दूलसदृशौ सिंहशार्दूलचेष्टितौ ॥ (३८।२)

siṃhaśārdūlasadṛśau siṃhaśārdūlaceṣṭitau ||

39.1३९.१

विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ । (३९।१)

vikrāntavijayau vīrau samareṣvanivartinau |

39.2३९.२

काङ्क्षमाणौ यशः प्राप्तुं वृत्रवासवयोः समौ ॥ (३९।२)

kāṅkṣamāṇau yaśaḥ prāptuṃ vṛtravāsavayoḥ samau ||

40.1४०.१

आजघान तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः । (४०।१)

ājaghāna tadā nīlaṃ lalāṭe musalena saḥ |

40.2४०.२

प्रहस्तः परमायस्तस्तस्य सुस्राव शोणितम् ॥ (४०।२)

prahastaḥ paramāyastastasya susrāva śoṇitam ||

41.1४१.१

ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य सुमहातरुम् । (४१।१)

tataḥ śoṇitadigdhāṅgaḥ pragṛhya sumahātarum |

41.2४१.२

प्रहस्तस्योरसि क्रुद्धो विससर्ज महाकपिः ॥ (४१।२)

prahastasyorasi kruddho visasarja mahākapiḥ ||

42.1४२.१

तम् अचिन्त्य प्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत् । (४२।१)

tam acintya prahāraṃ sa pragṛhya musalaṃ mahat |

42.2४२.२

अभिदुद्राव बलिनं बली नीलं प्लवंगमम् ॥ (४२।२)

abhidudrāva balinaṃ balī nīlaṃ plavaṃgamam ||

43.1४३.१

तम् उग्रवेगं संरब्धम् आपतन्तं महाकपिः । (४३।१)

tam ugravegaṃ saṃrabdham āpatantaṃ mahākapiḥ |

43.2४३.२

ततः सम्प्रेक्ष्य जग्राह महावेगो महाशिलाम् ॥ (४३।२)

tataḥ samprekṣya jagrāha mahāvego mahāśilām ||

44.1४४.१

तस्य युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः । (४४।१)

tasya yuddhābhikāmasya mṛdhe musalayodhinaḥ |

44.2४४.२

प्रहस्तस्य शिलां नीलो मूर्ध्नि तूर्णम् अपातयत् ॥ (४४।२)

prahastasya śilāṃ nīlo mūrdhni tūrṇam apātayat ||

45.1४५.१

सा तेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला । (४५।१)

sā tena kapimukhyena vimuktā mahatī śilā |

45.2४५.२

बिभेद बहुधा घोरा प्रहस्तस्य शिरस्तदा ॥ (४५।२)

bibheda bahudhā ghorā prahastasya śirastadā ||

46.1४६.१

स गतासुर् गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः । (४६।१)

sa gatāsur gataśrīko gatasattvo gatendriyaḥ |

46.2४६.२

पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ (४६।२)

papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ ||

47.1४७.१

विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्राव शोणितम् । (४७।१)

vibhinnaśirasastasya bahu susrāva śoṇitam |

47.2४७.२

शरीराद् अपि सुस्राव गिरेः प्रस्रवणं यथा ॥ (४७।२)

śarīrād api susrāva gireḥ prasravaṇaṃ yathā ||

48.1४८.१

हते प्रहस्ते नीलेन तद् अकम्प्यं महद् बलम् । (४८।१)

hate prahaste nīlena tad akampyaṃ mahad balam |

48.2४८.२

रक्षसाम् अप्रहृष्टानां लङ्काम् अभिजगाम ह ॥ (४८।२)

rakṣasām aprahṛṣṭānāṃ laṅkām abhijagāma ha ||

49.1४९.१

न शेकुः समवस्थातुं निहते वाहिनीपतौ । (४९।१)

na śekuḥ samavasthātuṃ nihate vāhinīpatau |

49.2४९.२

सेतुबन्धं समासाद्य विशीर्णं सलिलं यथा ॥ (४९।२)

setubandhaṃ samāsādya viśīrṇaṃ salilaṃ yathā ||

50.1५०.१

हते तस्मिंश्चमूमुख्ये राक्षसस्ते निरुद्यमाः । (५०।१)

hate tasmiṃścamūmukhye rākṣasaste nirudyamāḥ |

50.2५०.२

रक्षःपतिगृहं गत्वा ध्यानमूकत्वम् आगताः ॥ (५०।२)

rakṣaḥpatigṛhaṃ gatvā dhyānamūkatvam āgatāḥ ||

51.1५१.१

ततस्तु नीलो विजयी महाबलः प्रशस्यमानः स्वकृतेन कर्मणा । (५१।१)

tatastu nīlo vijayī mahābalaḥ praśasyamānaḥ svakṛtena karmaṇā |

51.2५१.२

समेत्य रामेण सलक्ष्मणेन प्रहृष्टरूपस्तु बभूव यूथपः ॥ (५१।२)

sametya rāmeṇa salakṣmaṇena prahṛṣṭarūpastu babhūva yūthapaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 46

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit