रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 78

468 of 606 · 110 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स हताश्वो महातेजा भूमौ तिष्ठन्निशाचरः । (१।१)

sa hatāśvo mahātejā bhūmau tiṣṭhanniśācaraḥ |

1.2१.२

इन्द्रजित् परमक्रुद्धः सम्प्रजज्वाल तेजसा ॥ (१।२)

indrajit paramakruddhaḥ samprajajvāla tejasā ||

2.1२.१

तौ धन्विनौ जिघांसन्तावन्योन्यम् इषुभिर् भृशम् । (२।१)

tau dhanvinau jighāṃsantāvanyonyam iṣubhir bhṛśam |

2.2२.२

विजयेनाभिनिष्क्रान्तौ वने गजवृषाविव ॥ (२।२)

vijayenābhiniṣkrāntau vane gajavṛṣāviva ||

3.1३.१

निबर्हयन्तश्चान्योन्यं ते राक्षसवनौकसः । (३।१)

nibarhayantaścānyonyaṃ te rākṣasavanaukasaḥ |

3.2३.२

भर्तारं न जहुर् युद्धे संपतन्तस्ततस्ततः ॥ (३।२)

bhartāraṃ na jahur yuddhe saṃpatantastatastataḥ ||

4.1४.१

स लक्ष्मणं समुद्दिश्य परं लाघवम् आस्थितः । (४।१)

sa lakṣmaṇaṃ samuddiśya paraṃ lāghavam āsthitaḥ |

4.2४.२

ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः ॥ (४।२)

vavarṣa śaravarṣāṇi varṣāṇīva puraṃdaraḥ ||

5.1५.१

मुक्तम् इन्द्रजिता तत् तु शरवर्षम् अरिंदमः । (५।१)

muktam indrajitā tat tu śaravarṣam ariṃdamaḥ |

5.2५.२

अवारयद् असंभ्रान्तो लक्ष्मणः सुदुरासदम् ॥ (५।२)

avārayad asaṃbhrānto lakṣmaṇaḥ sudurāsadam ||

6.1६.१

अभेद्यकवचं मत्वा लक्ष्मणं रावणात्मजः । (६।१)

abhedyakavacaṃ matvā lakṣmaṇaṃ rāvaṇātmajaḥ |

6.2६.२

ललाटे लक्ष्मणं बाणैः सुपुङ्खैस्त्रिभिर् इन्द्रजित् । (६।२)

lalāṭe lakṣmaṇaṃ bāṇaiḥ supuṅkhaistribhir indrajit |

6.3६.३

अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रम् अस्त्रं प्रदर्शयन् ॥ (६।३)

avidhyat paramakruddhaḥ śīghram astraṃ pradarśayan ||

7.1७.१

तैः पृषत्कैर् ललाटस्थैः शुशुभे रघुनन्दनः । (७।१)

taiḥ pṛṣatkair lalāṭasthaiḥ śuśubhe raghunandanaḥ |

7.2७.२

रणाग्रे समरश्लाघी त्रिशृङ्ग इव पर्वतः ॥ (७।२)

raṇāgre samaraślāghī triśṛṅga iva parvataḥ ||

8.1८.१

स तथाप्यर्दितो बाणै राक्षसेन महामृधे । (८।१)

sa tathāpyardito bāṇai rākṣasena mahāmṛdhe |

8.2८.२

तम् आशु प्रतिविव्याध लक्ष्मणः पञ्चभिः शरैः ॥ (८।२)

tam āśu prativivyādha lakṣmaṇaḥ pañcabhiḥ śaraiḥ ||

9.1९.१

लक्ष्मणेन्द्रजितौ वीरौ महाबलशरासनौ । (९।१)

lakṣmaṇendrajitau vīrau mahābalaśarāsanau |

9.2९.२

अन्योन्यं जघ्नतुर् बाणैर् विशिखैर् भीमविक्रमौ ॥ (९।२)

anyonyaṃ jaghnatur bāṇair viśikhair bhīmavikramau ||

10.1१०.१

तौ परस्परम् अभ्येत्य सर्वगात्रेषु धन्विनौ । (१०।१)

tau parasparam abhyetya sarvagātreṣu dhanvinau |

10.2१०.२

घोरैर् विव्यधतुर् बाणैः कृतभावावुभौ जये ॥ (१०।२)

ghorair vivyadhatur bāṇaiḥ kṛtabhāvāvubhau jaye ||

11.1११.१

तस्मै दृढतरं क्रुद्धो हताश्वाय विभीषणः । (११।१)

tasmai dṛḍhataraṃ kruddho hatāśvāya vibhīṣaṇaḥ |

11.2११.२

वज्रस्पर्शसमान् पञ्च ससर्जोरसि मार्गणान् ॥ (११।२)

vajrasparśasamān pañca sasarjorasi mārgaṇān ||

12.1१२.१

ते तस्य कायं निर्भिद्य रुक्मपुङ्खा निमित्तगाः । (१२।१)

te tasya kāyaṃ nirbhidya rukmapuṅkhā nimittagāḥ |

12.2१२.२

बभूवुर् लोहितादिग्धा रक्ता इव महोरगाः ॥ (१२।२)

babhūvur lohitādigdhā raktā iva mahoragāḥ ||

13.1१३.१

स पितृव्यस्य संक्रुद्ध इन्द्रजिच्छरम् आददे । (१३।१)

sa pitṛvyasya saṃkruddha indrajiccharam ādade |

13.2१३.२

उत्तमं रक्षसां मध्ये यमदत्तं महाबलः ॥ (१३।२)

uttamaṃ rakṣasāṃ madhye yamadattaṃ mahābalaḥ ||

14.1१४.१

तं समीक्ष्य महातेजा महेषुं तेन संहितम् । (१४।१)

taṃ samīkṣya mahātejā maheṣuṃ tena saṃhitam |

14.2१४.२

लक्ष्मणो ऽप्याददे बाणम् अन्यं भीमपराक्रमः ॥ (१४।२)

lakṣmaṇo 'pyādade bāṇam anyaṃ bhīmaparākramaḥ ||

15.1१५.१

कुबेरेण स्वयं स्वप्ने यद् दत्तम् अमितात्मना । (१५।१)

kubereṇa svayaṃ svapne yad dattam amitātmanā |

15.2१५.२

दुर्जयं दुर्विषह्यं च सेन्द्रैर् अपि सुरासुरैः ॥ (१५।२)

durjayaṃ durviṣahyaṃ ca sendrair api surāsuraiḥ ||

16.1१६.१

ताभ्यां तौ धनुषि श्रेष्ठे संहितौ सायकोत्तमौ । (१६।१)

tābhyāṃ tau dhanuṣi śreṣṭhe saṃhitau sāyakottamau |

16.2१६.२

विकृष्यमाणौ वीराभ्यां भृशं जज्वलतुः श्रिया ॥ (१६।२)

vikṛṣyamāṇau vīrābhyāṃ bhṛśaṃ jajvalatuḥ śriyā ||

17.1१७.१

तौ भासयन्तावाकाशं धनुर्भ्यां विशिखौ च्युतौ । (१७।१)

tau bhāsayantāvākāśaṃ dhanurbhyāṃ viśikhau cyutau |

17.2१७.२

मुखेन मुखम् आहत्य संनिपेततुर् ओजसा ॥ (१७।२)

mukhena mukham āhatya saṃnipetatur ojasā ||

18.1१८.१

तौ महाग्रहसंकाशावन्योन्यं संनिपत्य च । (१८।१)

tau mahāgrahasaṃkāśāvanyonyaṃ saṃnipatya ca |

18.2१८.२

संग्रामे शतधा यातौ मेदिन्यां विनिपेततुः ॥ (१८।२)

saṃgrāme śatadhā yātau medinyāṃ vinipetatuḥ ||

19.1१९.१

शरौ प्रतिहतौ दृष्ट्वा तावुभौ रणमूर्धनि । (१९।१)

śarau pratihatau dṛṣṭvā tāvubhau raṇamūrdhani |

19.2१९.२

व्रीडितौ जातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितावुभौ ॥ (१९।२)

vrīḍitau jātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitāvubhau ||

20.1२०.१

सुसंरब्धस्तु सौमित्रिर् अस्त्रं वारुणम् आददे । (२०।१)

susaṃrabdhastu saumitrir astraṃ vāruṇam ādade |

20.2२०.२

रौद्रं महेन्द्रजिद् युद्धे व्यसृजद् युधि विष्ठितः ॥ (२०।२)

raudraṃ mahendrajid yuddhe vyasṛjad yudhi viṣṭhitaḥ ||

21.1२१.१

तयोः सुतुमुलं युद्धं संबभूवाद्भुतोपमम् । (२१।१)

tayoḥ sutumulaṃ yuddhaṃ saṃbabhūvādbhutopamam |

21.2२१.२

गगनस्थानि भूतानि लक्ष्मणं पर्यवारयन् ॥ (२१।२)

gaganasthāni bhūtāni lakṣmaṇaṃ paryavārayan ||

22.1२२.१

भैरवाभिरुते भीमे युद्धे वानररक्षसाम् । (२२।१)

bhairavābhirute bhīme yuddhe vānararakṣasām |

22.2२२.२

भूतैर् बहुभिर् आकाशं विस्मितैर् आवृतं बभौ ॥ (२२।२)

bhūtair bahubhir ākāśaṃ vismitair āvṛtaṃ babhau ||

23.1२३.१

ऋषयः पितरो देवा गन्धर्वा गरुडोरगाः । (२३।१)

ṛṣayaḥ pitaro devā gandharvā garuḍoragāḥ |

23.2२३.२

शतक्रतुं पुरस्कृत्य ररक्षुर् लक्ष्मणं रणे ॥ (२३।२)

śatakratuṃ puraskṛtya rarakṣur lakṣmaṇaṃ raṇe ||

24.1२४.१

अथान्यं मार्गणश्रेष्ठं संदधे रावणानुजः । (२४।१)

athānyaṃ mārgaṇaśreṣṭhaṃ saṃdadhe rāvaṇānujaḥ |

24.2२४.२

हुताशनसमस्पर्शं रावणात्मजदारुणम् ॥ (२४।२)

hutāśanasamasparśaṃ rāvaṇātmajadāruṇam ||

25.1२५.१

सुपत्रम् अनुवृत्ताङ्गं सुपर्वाणं सुसंस्थितम् । (२५।१)

supatram anuvṛttāṅgaṃ suparvāṇaṃ susaṃsthitam |

25.2२५.२

सुवर्णविकृतं वीरः शरीरान्तकरं शरम् ॥ (२५।२)

suvarṇavikṛtaṃ vīraḥ śarīrāntakaraṃ śaram ||

26.1२६.१

दुरावारं दुर्विषहं राक्षसानां भयावहम् । (२६।१)

durāvāraṃ durviṣahaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham |

26.2२६.२

आशीविषविषप्रख्यं देवसंघैः समर्चितम् ॥ (२६।२)

āśīviṣaviṣaprakhyaṃ devasaṃghaiḥ samarcitam ||

27.1२७.१

येन शक्रो महातेजा दानवान् अजयत् प्रभुः । (२७।१)

yena śakro mahātejā dānavān ajayat prabhuḥ |

27.2२७.२

पुरा देवासुरे युद्धे वीर्यवान् हरिवाहनः ॥ (२७।२)

purā devāsure yuddhe vīryavān harivāhanaḥ ||

28.1२८.१

तद् ऐन्द्रम् अस्त्रं सौमित्रिः संयुगेष्वपराजितम् । (२८।१)

tad aindram astraṃ saumitriḥ saṃyugeṣvaparājitam |

28.2२८.२

शरश्रेष्ठं धनुःश्रेष्ठे नरश्रेष्ठो ऽभिसंदधे ॥ (२८।२)

śaraśreṣṭhaṃ dhanuḥśreṣṭhe naraśreṣṭho 'bhisaṃdadhe ||

29.1२९.१

संधायामित्रदलनं विचकर्ष शरासनम् । (२९।१)

saṃdhāyāmitradalanaṃ vicakarṣa śarāsanam |

29.2२९.२

सज्यम् आयम्य दुर्धर्षः कालो लोकक्षये यथा ॥ (२९।२)

sajyam āyamya durdharṣaḥ kālo lokakṣaye yathā ||

30.1३०.१

संधाय धनुषि श्रेष्ठे विकर्षन्न् इदम् अब्रवीत् । (३०।१)

saṃdhāya dhanuṣi śreṣṭhe vikarṣann idam abravīt |

30.2३०.२

लक्ष्मीवांल् लक्ष्मणो वाक्यम् अर्थसाधकम् आत्मनः ॥ (३०।२)

lakṣmīvāṃl lakṣmaṇo vākyam arthasādhakam ātmanaḥ ||

31.1३१.१

धर्मात्मा सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर् यदि । (३१।१)

dharmātmā satyasaṃdhaśca rāmo dāśarathir yadi |

31.2३१.२

पौरुषे चाप्रतिद्वन्द्वस्तद् एनं जहि रावणिम् ॥ (३१।२)

pauruṣe cāpratidvandvastad enaṃ jahi rāvaṇim ||

32.1३२.१

इत्युक्त्वा बाणम् आ कर्णं विकृष्य तम् अजिह्मगम् । (३२।१)

ityuktvā bāṇam ā karṇaṃ vikṛṣya tam ajihmagam |

32.2३२.२

लक्ष्मणः समरे वीरः ससर्जेन्द्रजितं प्रति । (३२।२)

lakṣmaṇaḥ samare vīraḥ sasarjendrajitaṃ prati |

32.3३२.३

ऐन्द्रास्त्रेण समायुज्य लक्ष्मणः परवीरहा ॥ (३२।३)

aindrāstreṇa samāyujya lakṣmaṇaḥ paravīrahā ||

33.1३३.१

तच्छिरः सशिरस्त्राणं श्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् । (३३।१)

tacchiraḥ saśirastrāṇaṃ śrīmajjvalitakuṇḍalam |

33.2३३.२

प्रमथ्येन्द्रजितः कायात् पपात धरणीतले ॥ (३३।२)

pramathyendrajitaḥ kāyāt papāta dharaṇītale ||

34.1३४.१

तद् राक्षसतनूजस्य छिन्नस्कन्धं शिरो महत् । (३४।१)

tad rākṣasatanūjasya chinnaskandhaṃ śiro mahat |

34.2३४.२

तपनीयनिभं भूमौ ददृशे रुधिरोक्षितम् ॥ (३४।२)

tapanīyanibhaṃ bhūmau dadṛśe rudhirokṣitam ||

35.1३५.१

हतस्तु निपपाताशु धरण्यां रावणात्मजः । (३५।१)

hatastu nipapātāśu dharaṇyāṃ rāvaṇātmajaḥ |

35.2३५.२

कवची सशिरस्त्राणो विध्वस्तः सशरासनः ॥ (३५।२)

kavacī saśirastrāṇo vidhvastaḥ saśarāsanaḥ ||

36.1३६.१

चुक्रुशुस्ते ततः सर्वे वानराः सविभीषणाः । (३६।१)

cukruśuste tataḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ |

36.2३६.२

हृष्यन्तो निहते तस्मिन् देवा वृत्रवधे यथा ॥ (३६।२)

hṛṣyanto nihate tasmin devā vṛtravadhe yathā ||

37.1३७.१

अथान्तरिक्षे भूतानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् । (३७।१)

athāntarikṣe bhūtānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |

37.2३७.२

अभिजज्ञे च संनादो गन्धर्वाप्सरसाम् अपि ॥ (३७।२)

abhijajñe ca saṃnādo gandharvāpsarasām api ||

38.1३८.१

पतितं समभिज्ञाय राक्षसी सा महाचमूः । (३८।१)

patitaṃ samabhijñāya rākṣasī sā mahācamūḥ |

38.2३८.२

वध्यमाना दिशो भेजे हरिभिर् जितकाशिभिः ॥ (३८।२)

vadhyamānā diśo bheje haribhir jitakāśibhiḥ ||

39.1३९.१

वानरैर् वध्यमानास्ते शस्त्राण्युत्सृज्य राक्षसाः । (३९।१)

vānarair vadhyamānāste śastrāṇyutsṛjya rākṣasāḥ |

39.2३९.२

लङ्काम् अभिमुखाः सर्वे नष्टसंज्ञाः प्रधाविताः ॥ (३९।२)

laṅkām abhimukhāḥ sarve naṣṭasaṃjñāḥ pradhāvitāḥ ||

40.1४०.१

दुद्रुवुर् बहुधा भीता राक्षसाः शतशो दिशः । (४०।१)

dudruvur bahudhā bhītā rākṣasāḥ śataśo diśaḥ |

40.2४०.२

त्यक्त्वा प्रहरणान् सर्वे पट्टसासिपरश्वधान् ॥ (४०।२)

tyaktvā praharaṇān sarve paṭṭasāsiparaśvadhān ||

41.1४१.१

केचिल्लङ्कां परित्रस्ताः प्रविष्टा वानरार्दिताः । (४१।१)

kecillaṅkāṃ paritrastāḥ praviṣṭā vānarārditāḥ |

41.2४१.२

समुद्रे पतिताः केचित् केचित् पर्वतम् आश्रिताः ॥ (४१।२)

samudre patitāḥ kecit kecit parvatam āśritāḥ ||

42.1४२.१

हतम् इन्द्रजितं दृष्ट्वा शयानं समरक्षितौ । (४२।१)

hatam indrajitaṃ dṛṣṭvā śayānaṃ samarakṣitau |

42.2४२.२

राक्षसानां सहस्रेषु न कश्चित् प्रत्यदृश्यत ॥ (४२।२)

rākṣasānāṃ sahasreṣu na kaścit pratyadṛśyata ||

43.1४३.१

यथास्तं गत आदित्ये नावतिष्ठन्ति रश्मयः । (४३।१)

yathāstaṃ gata āditye nāvatiṣṭhanti raśmayaḥ |

43.2४३.२

तथा तस्मिन्निपतिते राक्षसास्ते गता दिशः ॥ (४३।२)

tathā tasminnipatite rākṣasāste gatā diśaḥ ||

44.1४४.१

शान्तरश्मिर् इवादित्यो निर्वाण इव पावकः । (४४।१)

śāntaraśmir ivādityo nirvāṇa iva pāvakaḥ |

44.2४४.२

स बभूव महातेजा व्यपास्तगतजीवितः ॥ (४४।२)

sa babhūva mahātejā vyapāstagatajīvitaḥ ||

45.1४५.१

प्रशान्तपीडाबहुलो विनष्टारिः प्रहर्षवान् । (४५।१)

praśāntapīḍābahulo vinaṣṭāriḥ praharṣavān |

45.2४५.२

बभूव लोकः पतिते राक्षसेन्द्रसुते तदा ॥ (४५।२)

babhūva lokaḥ patite rākṣasendrasute tadā ||

46.1४६.१

हर्षं च शक्रो भगवान् सह सर्वैः सुरर्षभैः । (४६।१)

harṣaṃ ca śakro bhagavān saha sarvaiḥ surarṣabhaiḥ |

46.2४६.२

जगाम निहते तस्मिन् राक्षसे पापकर्मणि ॥ (४६।२)

jagāma nihate tasmin rākṣase pāpakarmaṇi ||

47.1४७.१

शुद्धा आपो नभश्चैव जहृषुर् दैत्यदानवाः । (४७।१)

śuddhā āpo nabhaścaiva jahṛṣur daityadānavāḥ |

47.2४७.२

आजग्मुः पतिते तस्मिन् सर्वलोकभयावहे ॥ (४७।२)

ājagmuḥ patite tasmin sarvalokabhayāvahe ||

48.1४८.१

ऊचुश्च सहिताः सर्वे देवगन्धर्वदानवाः । (४८।१)

ūcuśca sahitāḥ sarve devagandharvadānavāḥ |

48.2४८.२

विज्वराः शान्तकलुषा ब्राह्मणा विचरन्त्विति ॥ (४८।२)

vijvarāḥ śāntakaluṣā brāhmaṇā vicarantviti ||

49.1४९.१

ततो ऽभ्यनन्दन् संहृष्टाः समरे हरियूथपाः । (४९।१)

tato 'bhyanandan saṃhṛṣṭāḥ samare hariyūthapāḥ |

49.2४९.२

तम् अप्रतिबलं दृष्ट्वा हतं नैरृतपुंगवम् ॥ (४९।२)

tam apratibalaṃ dṛṣṭvā hataṃ nairṛtapuṃgavam ||

50.1५०.१

विभीषणो हनूमांश्च जाम्बवांश्चर्क्षयूथपः । (५०।१)

vibhīṣaṇo hanūmāṃśca jāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |

50.2५०.२

विजयेनाभिनन्दन्तस्तुष्टुवुश्चापि लक्ष्मणम् ॥ (५०।२)

vijayenābhinandantastuṣṭuvuścāpi lakṣmaṇam ||

51.1५१.१

क्ष्वेडन्तश्च नदन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः । (५१।१)

kṣveḍantaśca nadantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |

51.2५१.२

लब्धलक्षा रघुसुतं परिवार्योपतस्थिरे ॥ (५१।२)

labdhalakṣā raghusutaṃ parivāryopatasthire ||

52.1५२.१

लाङ्गूलानि प्रविध्यन्तः स्फोटयन्तश्च वानराः । (५२।१)

lāṅgūlāni pravidhyantaḥ sphoṭayantaśca vānarāḥ |

52.2५२.२

लक्ष्मणो जयतीत्येवं वाक्यं व्यश्रावयंस्तदा ॥ (५२।२)

lakṣmaṇo jayatītyevaṃ vākyaṃ vyaśrāvayaṃstadā ||

53.1५३.१

अन्योन्यं च समाश्लिष्य कपयो हृष्टमानसाः । (५३।१)

anyonyaṃ ca samāśliṣya kapayo hṛṣṭamānasāḥ |

53.2५३.२

चक्रुर् उच्चावचगुणा राघवाश्रयजाः कथाः ॥ (५३।२)

cakrur uccāvacaguṇā rāghavāśrayajāḥ kathāḥ ||

54.1५४.१

तद् असुकरम् अथाभिवीक्ष्य हृष्टाः प्रियसुहृदो युधि लक्ष्मणस्य कर्म । (५४।१)

tad asukaram athābhivīkṣya hṛṣṭāḥ priyasuhṛdo yudhi lakṣmaṇasya karma |

54.2५४.२

परमम् उपलभन्मनःप्रहर्षं विनिहतम् इन्द्ररिपुं निशम्य देवाः ॥ (५४।२)

paramam upalabhanmanaḥpraharṣaṃ vinihatam indraripuṃ niśamya devāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 78

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit