रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 3

190 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथोवाच पुनर् वाक्यं विराधः पूरयन् वनम् । (१।१)

athovāca punar vākyaṃ virādhaḥ pūrayan vanam |

1.2१.२

आत्मानं पृच्छते ब्रूतं कौ युवां क्व गमिष्यथः ॥ (१।२)

ātmānaṃ pṛcchate brūtaṃ kau yuvāṃ kva gamiṣyathaḥ ||

2.1२.१

तम् उवाच ततो रामो राक्षसं ज्वलिताननम् । (२।१)

tam uvāca tato rāmo rākṣasaṃ jvalitānanam |

2.2२.२

पृच्छन्तं सुमहातेजा इक्ष्वाकुकुलम् आत्मनः ॥ (२।२)

pṛcchantaṃ sumahātejā ikṣvākukulam ātmanaḥ ||

3.1३.१

क्षत्रियौ वृत्तसम्पन्नौ विद्धि नौ वनगोचरौ । (३।१)

kṣatriyau vṛttasampannau viddhi nau vanagocarau |

3.2३.२

त्वां तु वेदितुम् इच्छावः कस् त्वं चरसि दण्डकान् ॥ (३।२)

tvāṃ tu veditum icchāvaḥ kas tvaṃ carasi daṇḍakān ||

4.1४.१

तम् उवाच विराधस् तु रामं सत्यपराक्रमम् । (४।१)

tam uvāca virādhas tu rāmaṃ satyaparākramam |

4.2४.२

हन्त वक्ष्यामि ते राजन् निबोध मम राघव ॥ (४।२)

hanta vakṣyāmi te rājan nibodha mama rāghava ||

5.1५.१

पुत्रः किल जयस्याहं माता मम शतह्रदा । (५।१)

putraḥ kila jayasyāhaṃ mātā mama śatahradā |

5.2५.२

विराध इति माम् आहुः पृथिव्यां सर्वराक्षसाः ॥ (५।२)

virādha iti mām āhuḥ pṛthivyāṃ sarvarākṣasāḥ ||

6.1६.१

तपसा चापि मे प्राप्ता ब्रह्मणो हि प्रसादजा । (६।१)

tapasā cāpi me prāptā brahmaṇo hi prasādajā |

6.2६.२

शस्त्रेणावध्यता लोके ऽच्छेद्याभेद्यत्वम् एव च ॥ (६।२)

śastreṇāvadhyatā loke 'cchedyābhedyatvam eva ca ||

7.1७.१

उत्सृज्य प्रमदाम् एनाम् अनपेक्षौ यथागतम् । (७।१)

utsṛjya pramadām enām anapekṣau yathāgatam |

7.2७.२

त्वरमाणौ पालयेथां न वां जीवितम् आददे ॥ (७।२)

tvaramāṇau pālayethāṃ na vāṃ jīvitam ādade ||

8.1८.१

तं रामः प्रत्युवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः । (८।१)

taṃ rāmaḥ pratyuvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ |

8.2८.२

राक्षसं विकृताकारं विराधं पापचेतसम् ॥ (८।२)

rākṣasaṃ vikṛtākāraṃ virādhaṃ pāpacetasam ||

9.1९.१

क्षुद्र धिक् त्वां तु हीनार्थं मृत्युम् अन्वेषसे ध्रुवम् । (९।१)

kṣudra dhik tvāṃ tu hīnārthaṃ mṛtyum anveṣase dhruvam |

9.2९.२

रणे सम्प्राप्स्यसे तिष्ठ न मे जीवन् गमिष्यसि ॥ (९।२)

raṇe samprāpsyase tiṣṭha na me jīvan gamiṣyasi ||

10.1१०.१

ततः सज्यं धनुः कृत्वा रामः सुनिशिताञ्शरान् । (१०।१)

tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā rāmaḥ suniśitāñśarān |

10.2१०.२

सुशीघ्रम् अभिसंधाय राक्षसं निजघान ह ॥ (१०।२)

suśīghram abhisaṃdhāya rākṣasaṃ nijaghāna ha ||

11.1११.१

धनुषा ज्यागुणवता सप्तबाणान् मुमोच ह । (११।१)

dhanuṣā jyāguṇavatā saptabāṇān mumoca ha |

11.2११.२

रुक्मपुङ्खान् महावेगान् सुपर्णानिलतुल्यगान् ॥ (११।२)

rukmapuṅkhān mahāvegān suparṇānilatulyagān ||

12.1१२.१

ते शरीरं विराधस्य भित्त्वा बर्हिणवाससः । (१२।१)

te śarīraṃ virādhasya bhittvā barhiṇavāsasaḥ |

12.2१२.२

निपेतुः शोणितादिग्धा धरण्यां पावकोपमाः ॥ (१२।२)

nipetuḥ śoṇitādigdhā dharaṇyāṃ pāvakopamāḥ ||

13.1१३.१

स विनद्य महानादं शूलं शक्रध्वजोपमम् । (१३।१)

sa vinadya mahānādaṃ śūlaṃ śakradhvajopamam |

13.2१३.२

प्रगृह्याशोभत तदा व्यात्तानन इवान्तकः ॥ (१३।२)

pragṛhyāśobhata tadā vyāttānana ivāntakaḥ ||

14.1१४.१

तच् छूलं वज्रसंकाशं गगने ज्वलनोपमम् । (१४।१)

tac chūlaṃ vajrasaṃkāśaṃ gagane jvalanopamam |

14.2१४.२

द्वाभ्यां शराभ्यां चिछेद रामः शस्त्रभृतां वरः ॥ (१४।२)

dvābhyāṃ śarābhyāṃ cicheda rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ ||

15.1१५.१

तस्य रौद्रस्य सौमित्रिर् बाहुं सव्यं बभञ्ज ह । (१५।१)

tasya raudrasya saumitrir bāhuṃ savyaṃ babhañja ha |

15.2१५.२

रामस् तु दक्षिणं बाहुं तरसा तस्य रक्षसः ॥ (१५।२)

rāmas tu dakṣiṇaṃ bāhuṃ tarasā tasya rakṣasaḥ ||

16.1१६.१

स भग्नबाहुः संविग्नो निपपाताशु राक्षसः । (१६।१)

sa bhagnabāhuḥ saṃvigno nipapātāśu rākṣasaḥ |

16.2१६.२

धरण्यां मेघसंकाशो वज्रभिन्न इवाचलः । (१६।२)

dharaṇyāṃ meghasaṃkāśo vajrabhinna ivācalaḥ |

16.3१६.३

इदं प्रोवाच काकुत्स्थं विराधः पुरुषर्षभम् ॥ (१६।३)

idaṃ provāca kākutsthaṃ virādhaḥ puruṣarṣabham ||

17.1१७.१

कौसल्या सुप्रजास् तात रामस् त्वं विदितो मया । (१७।१)

kausalyā suprajās tāta rāmas tvaṃ vidito mayā |

17.2१७.२

वैदेही च महाभागा लक्ष्मणश् च महायशाः ॥ (१७।२)

vaidehī ca mahābhāgā lakṣmaṇaś ca mahāyaśāḥ ||

18.1१८.१

अभिशापाद् अहं घोरां प्रविष्टो राक्षसीं तनुम् । (१८।१)

abhiśāpād ahaṃ ghorāṃ praviṣṭo rākṣasīṃ tanum |

18.2१८.२

तुम्बुरुर् नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन हि ॥ (१८।२)

tumburur nāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena hi ||

19.1१९.१

प्रसाद्यमानश् च मया सो ऽब्रवीन् मां महायशाः । (१९।१)

prasādyamānaś ca mayā so 'bravīn māṃ mahāyaśāḥ |

19.2१९.२

यदा दाशरथी रामस् त्वां वधिष्यति संयुगे ॥ (१९।२)

yadā dāśarathī rāmas tvāṃ vadhiṣyati saṃyuge ||

20.1२०.१

तदा प्रकृतिम् आपन्नो भवान् स्वर्गं गमिष्यति । (२०।१)

tadā prakṛtim āpanno bhavān svargaṃ gamiṣyati |

20.2२०.२

इति वैश्रवणो राजा रम्भासक्तम् उवाच ह ॥ (२०।२)

iti vaiśravaṇo rājā rambhāsaktam uvāca ha ||

21.1२१.१

अनुपस्थीयमानो मां संक्रुद्धो व्याजहार ह । (२१।१)

anupasthīyamāno māṃ saṃkruddho vyājahāra ha |

21.2२१.२

तव प्रसादान् मुक्तो ऽहम् अभिशापात् सुदारुणात् । (२१।२)

tava prasādān mukto 'ham abhiśāpāt sudāruṇāt |

21.3२१.३

भवनं स्वं गमिष्यामि स्वस्ति वो ऽस्तु परंतप ॥ (२१।३)

bhavanaṃ svaṃ gamiṣyāmi svasti vo 'stu paraṃtapa ||

22.1२२.१

इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान् । (२२।१)

ito vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān |

22.2२२.२

अध्यर्धयोजने तात महर्षिः सूर्यसंनिभः ॥ (२२।२)

adhyardhayojane tāta maharṣiḥ sūryasaṃnibhaḥ ||

23.1२३.१

तं क्षिप्रम् अभिगच्छ त्वं स ते श्रेयो विधास्यति । (२३।१)

taṃ kṣipram abhigaccha tvaṃ sa te śreyo vidhāsyati |

23.2२३.२

अवटे चापि मां राम निक्षिप्य कुशली व्रज ॥ (२३।२)

avaṭe cāpi māṃ rāma nikṣipya kuśalī vraja ||

24.1२४.१

रक्षसां गतसत्त्वानाम् एष धर्मः सनातनः । (२४।१)

rakṣasāṃ gatasattvānām eṣa dharmaḥ sanātanaḥ |

24.2२४.२

अवटे ये निधीयन्ते तेषां लोकाः सनातनाः ॥ (२४।२)

avaṭe ye nidhīyante teṣāṃ lokāḥ sanātanāḥ ||

25.1२५.१

एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थं विराधः शरपीडितः । (२५।१)

evam uktvā tu kākutsthaṃ virādhaḥ śarapīḍitaḥ |

25.2२५.२

बभूव स्वर्गसम्प्राप्तो न्यस्तदेहो महाबलः ॥ (२५।२)

babhūva svargasamprāpto nyastadeho mahābalaḥ ||

26.1२६.१

तं मुक्तकण्ठम् उत्क्षिप्य शङ्कुकर्णं महास्वनम् । (२६।१)

taṃ muktakaṇṭham utkṣipya śaṅkukarṇaṃ mahāsvanam |

26.2२६.२

विराधं प्राक्षिपच् छ्वभ्रे नदन्तं भैरवस्वनम् ॥ (२६।२)

virādhaṃ prākṣipac chvabhre nadantaṃ bhairavasvanam ||

27.1२७.१

ततस् तु तौ काञ्चनचित्रकार्मुकौ निहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम् । (२७।१)

tatas tu tau kāñcanacitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm |

27.2२७.२

विजह्रतुस् तौ मुदितौ महावने दिवि स्थितौ चन्द्रदिवाकराव् इव ॥ (२७।२)

vijahratus tau muditau mahāvane divi sthitau candradivākarāv iva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit