Rām, 7, 27
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तम् इन्द्रः संचलितासनः । (३।१)
śrutvā tu rāvaṇaṃ prāptam indraḥ saṃcalitāsanaḥ |
अब्रवीत् तत्र तान् देवान् सर्वान् एव समागतान् ॥ (३।२)
abravīt tatra tān devān sarvān eva samāgatān ||
आदित्यान् सवसून् रुद्रान् विश्वान् साध्यान्मरुद्गणान् । (४।१)
ādityān savasūn rudrān viśvān sādhyānmarudgaṇān |
संनह्यन्त महासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः ॥ (५।२)
saṃnahyanta mahāsattvā yuddhaśraddhāsamanvitāḥ ||
स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति । (६।१)
sa tu dīnaḥ paritrasto mahendro rāvaṇaṃ prati |
असौ हि बलवान् रक्षो युद्धार्थम् अभिवर्तते ॥ (७।२)
asau hi balavān rakṣo yuddhārtham abhivartate ||
तच्च सत्यं हि कर्तव्यं वाक्यं देव प्रजापतेः ॥ (८।२)
tacca satyaṃ hi kartavyaṃ vākyaṃ deva prajāpateḥ ||
त्वन्मतं समवष्टभ्य यथा दग्धास्तथा कुरु ॥ (९।२)
tvanmataṃ samavaṣṭabhya yathā dagdhāstathā kuru ||
गतिः परायणं वास्ति त्वाम् ऋते पुरुषोत्तम ॥ (१०।२)
gatiḥ parāyaṇaṃ vāsti tvām ṛte puruṣottama ||
त्वं हि नारायणः श्रीमान् पद्मनाभः सनातनः । (११।१)
tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmān padmanābhaḥ sanātanaḥ |
तद् आख्याहि यथातत्त्वं देवदेव मम स्वयम् । (१२।१)
tad ākhyāhi yathātattvaṃ devadeva mama svayam |
असिचक्रसहायस्त्वं युध्यसे संयुगे रिपुम् ॥ (१२।२)
asicakrasahāyastvaṃ yudhyase saṃyuge ripum ||
एवम् उक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः । (१३।१)
evam uktaḥ sa śakreṇa devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ |
अब्रवीन्न परित्रासः कार्यस्ते श्रूयतां च मे ॥ (१३।२)
abravīnna paritrāsaḥ kāryaste śrūyatāṃ ca me ||
न तावद् एष दुर्वृत्तः शक्यो दैवतदानवैः । (१४।१)
na tāvad eṣa durvṛttaḥ śakyo daivatadānavaiḥ |
सर्वथा तु महत् कर्म करिष्यति बलोत्कटः । (१५।१)
sarvathā tu mahat karma kariṣyati balotkaṭaḥ |
रक्षः पुत्रसहायो ऽसौ दृष्टम् एतन्निसर्गतः ॥ (१५।२)
rakṣaḥ putrasahāyo 'sau dṛṣṭam etannisargataḥ ||
ब्रवीषि यत् तु मां शक्र संयुगे योत्स्यसीति ह । (१६।१)
bravīṣi yat tu māṃ śakra saṃyuge yotsyasīti ha |
नैवाहं प्रतियोत्स्ये तं रावणं राक्षसाधिपम् ॥ (१६।२)
naivāhaṃ pratiyotsye taṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam ||
अनिहत्य रिपुं विष्णुर् न हि प्रतिनिवर्तते । (१७।१)
anihatya ripuṃ viṣṇur na hi pratinivartate |
दुर्लभश्चैष कामो ऽद्य वरम् आसाद्य राक्षसे ॥ (१७।२)
durlabhaścaiṣa kāmo 'dya varam āsādya rākṣase ||
प्रतिजानामि देवेन्द्र त्वत्समीपं शतक्रतो । (१८।१)
pratijānāmi devendra tvatsamīpaṃ śatakrato |
राक्षसस्याहम् एवास्य भविता मृत्युकारणम् ॥ (१८।२)
rākṣasasyāham evāsya bhavitā mṛtyukāraṇam ||
देवतास्तोषयिष्यामि ज्ञात्वा कालम् उपस्थितम् ॥ (१९।२)
devatāstoṣayiṣyāmi jñātvā kālam upasthitam ||
एतस्मिन्न् अन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये । (२०।१)
etasminn antare nādaḥ śuśruve rajanīkṣaye |
तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ॥ (२०।२)
tasya rāvaṇasainyasya prayuddhasya samantataḥ ||
एतस्मिन्न् अन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः । (२२।१)
etasminn antare śūrā rākṣasā ghoradarśanāḥ |
युद्धार्थम् अभ्यधावन्त सचिवा रावणाज्ञया ॥ (२२।२)
yuddhārtham abhyadhāvanta sacivā rāvaṇājñayā ||
संह्रादिर् धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो महामुखः । (२४।१)
saṃhrādir dhūmaketuśca mahādaṃṣṭro mahāmukhaḥ |
एतैः सर्वैर् महावीर्यैर् वृतो राक्षसपुंगवः । (२५।१)
etaiḥ sarvair mahāvīryair vṛto rākṣasapuṃgavaḥ |
रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह ॥ (२५।२)
rāvaṇasyāryakaḥ sainyaṃ sumālī praviveśa ha ||
स हि देवगणान् सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः । (२६।१)
sa hi devagaṇān sarvānnānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ |
विध्वंसयति संक्रुद्धः सह तैः क्षणदाचरैः ॥ (२६।२)
vidhvaṃsayati saṃkruddhaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ ||
एतस्मिन्न् अन्तरे शूरो वसूनाम् अष्टमो वसुः । (२७।१)
etasminn antare śūro vasūnām aṣṭamo vasuḥ |
ततो युद्धं समभवत् सुराणां राक्षसैः सह । (२८।१)
tato yuddhaṃ samabhavat surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha |
क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ (२८।२)
kruddhānāṃ rakṣasāṃ kīrtiṃ samareṣvanivartinām ||
ततस्ते राक्षसाः शूरा देवांस्तान् समरे स्थितान् । (२९।१)
tataste rākṣasāḥ śūrā devāṃstān samare sthitān |
नानाप्रहरणैर् घोरैर् जघ्नुः शतसहस्रशः ॥ (२९।२)
nānāpraharaṇair ghorair jaghnuḥ śatasahasraśaḥ ||
सुरास्तु राक्षसान् घोरान्महावीर्यान् स्वतेजसा । (३०।१)
surāstu rākṣasān ghorānmahāvīryān svatejasā |
समरे विविधैः शस्त्रैर् अनयन् यमसादनम् ॥ (३०।२)
samare vividhaiḥ śastrair anayan yamasādanam ||
एतस्मिन्न् अन्तरे शूरः सुमाली नाम राक्षसः । (३१।१)
etasminn antare śūraḥ sumālī nāma rākṣasaḥ |
नानाप्रहरणैः क्रुद्धो रणम् एवाभ्यवर्तत ॥ (३१।२)
nānāpraharaṇaiḥ kruddho raṇam evābhyavartata ||
देवानां तद् बलं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः । (३२।१)
devānāṃ tad balaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ |
विध्वंसयति संक्रुद्धो वायुर् जलधरान् इव ॥ (३२।२)
vidhvaṃsayati saṃkruddho vāyur jaladharān iva ||
ते महाबाणवर्षैश्च शूलैः प्रासैश्च दारुणैः । (३३।१)
te mahābāṇavarṣaiśca śūlaiḥ prāsaiśca dāruṇaiḥ |
पीड्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन् समाहिताः ॥ (३३।२)
pīḍyamānāḥ surāḥ sarve na vyatiṣṭhan samāhitāḥ ||
वसूनाम् अष्टमो देवः सावित्रो व्यवतिष्ठत ॥ (३४।२)
vasūnām aṣṭamo devaḥ sāvitro vyavatiṣṭhata ||
संवृतः स्वैर् अनीकैस्तु प्रहरन्तं निशाचरम् । (३५।१)
saṃvṛtaḥ svair anīkaistu praharantaṃ niśācaram |
सुमत्तयोस्तयोर् आसीद् युद्धं लोके सुदारुणम् । (३६।१)
sumattayostayor āsīd yuddhaṃ loke sudāruṇam |
हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैः शितैः । (३८।१)
hatvā tu saṃyuge tasya rathaṃ bāṇaśataiḥ śitaiḥ |
गदां तस्य वधार्थाय वसुर् जग्राह पाणिना ॥ (३८।२)
gadāṃ tasya vadhārthāya vasur jagrāha pāṇinā ||
तां प्रदीप्तां प्रगृह्याशु कालदण्डनिभां शुभाम् । (३९।१)
tāṃ pradīptāṃ pragṛhyāśu kāladaṇḍanibhāṃ śubhām |
तस्य मूर्धनि सावित्रः सुमालेर् विनिपातयत् ॥ (३९।२)
tasya mūrdhani sāvitraḥ sumāler vinipātayat ||
तस्य मूर्धनि सोल्काभा पतन्ती च तदा बभौ । (४०।१)
tasya mūrdhani solkābhā patantī ca tadā babhau |
तस्य नैवास्थि कायो वा न मांसं ददृशे तदा । (४१।१)
tasya naivāsthi kāyo vā na māṃsaṃ dadṛśe tadā |
तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये राक्षसास्ते समन्ततः । (४२।१)
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṃkhye rākṣasāste samantataḥ |
दुद्रुवुः सहिताः सर्वे क्रोशमाना महास्वनम् ॥ (४२।२)
dudruvuḥ sahitāḥ sarve krośamānā mahāsvanam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.