रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 17

204 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तां तु शूर्पणखां रामः कामपाशावपाशिताम् । (१।१)

tāṃ tu śūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |

1.2१.२

स्वच्छया श्लक्ष्णया वाचा स्मितपूर्वम् अथाब्रवीत् ॥ (१।२)

svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvam athābravīt ||

2.1२.१

कृतदारो ऽस्मि भवति भार्येयं दयिता मम । (२।१)

kṛtadāro 'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |

2.2२.२

त्वद्विधानां तु नारीणां सुदुःखा ससपत्नता ॥ (२।२)

tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā ||

3.1३.१

अनुजस् त्व् एष मे भ्राता शीलवान् प्रियदर्शनः । (३।१)

anujas tv eṣa me bhrātā śīlavān priyadarśanaḥ |

3.2३.२

श्रीमान् अकृतदारश् च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥ (३।२)

śrīmān akṛtadāraś ca lakṣmaṇo nāma vīryavān ||

4.1४.१

अपूर्वी भार्यया चार्थी तरुणः प्रियदर्शनः । (४।१)

apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |

4.2४.२

अनुरूपश् च ते भर्ता रूपस्यास्य भविष्यति ॥ (४।२)

anurūpaś ca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati ||

5.1५.१

एनं भज विशालाक्षि भर्तारं भ्रातरं मम । (५।१)

enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |

5.2५.२

असपत्ना वरारोहे मेरुम् अर्कप्रभा यथा ॥ (५।२)

asapatnā varārohe merum arkaprabhā yathā ||

6.1६.१

इति रामेण सा प्रोक्ता राक्षसी काममोहिता । (६।१)

iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |

6.2६.२

विसृज्य रामं सहसा ततो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇam abravīt ||

7.1७.१

अस्य रूपस्य ते युक्ता भार्याहं वरवर्णिनी । (७।१)

asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |

7.2७.२

मया सह सुखं सर्वान् दण्डकान् विचरिष्यसि ॥ (७।२)

mayā saha sukhaṃ sarvān daṇḍakān vicariṣyasi ||

8.1८.१

एवम् उक्तस् तु सौमित्री राक्षस्या वाक्यकोविदः । (८।१)

evam uktas tu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |

8.2८.२

ततः शूर्पणखीं स्मित्वा लक्ष्मणो युक्तम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

tataḥ śūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktam abravīt ||

9.1९.१

कथं दासस्य मे दासी भार्या भवितुम् इच्छसि । (९।१)

kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitum icchasi |

9.2९.२

सो ऽहम् आर्येण परवान् भ्रात्रा कमलवर्णिनि ॥ (९।२)

so 'ham āryeṇa paravān bhrātrā kamalavarṇini ||

10.1१०.१

समृद्धार्थस्य सिद्धार्था मुदितामलवर्णिनी । (१०।१)

samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |

10.2१०.२

आर्यस्य त्वं विशालाक्षि भार्या भव यवीयसी ॥ (१०।२)

āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī ||

11.1११.१

एतां विरूपाम् असतीं करालां निर्णतोदरीम् । (११।१)

etāṃ virūpām asatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

11.2११.२

भार्यां वृद्धां परित्यज्य त्वाम् एवैष भजिष्यति ॥ (११।२)

bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvām evaiṣa bhajiṣyati ||

12.1१२.१

को हि रूपम् इदं श्रेष्ठं संत्यज्य वरवर्णिनि । (१२।१)

ko hi rūpam idaṃ śreṣṭhaṃ saṃtyajya varavarṇini |

12.2१२.२

मानुषेषु वरारोहे कुर्याद् भावं विचक्षणः ॥ (१२।२)

mānuṣeṣu varārohe kuryād bhāvaṃ vicakṣaṇaḥ ||

13.1१३.१

इति सा लक्ष्मणेनोक्ता कराला निर्णतोदरी । (१३।१)

iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |

13.2१३.२

मन्यते तद् वचः सत्यं परिहासाविचक्षणा ॥ (१३।२)

manyate tad vacaḥ satyaṃ parihāsāvicakṣaṇā ||

14.1१४.१

सा रामं पर्णशालायाम् उपविष्टं परंतपम् । (१४।१)

sā rāmaṃ parṇaśālāyām upaviṣṭaṃ paraṃtapam |

14.2१४.२

सीतया सह दुर्धर्षम् अब्रवीत् काममोहिता ॥ (१४।२)

sītayā saha durdharṣam abravīt kāmamohitā ||

15.1१५.१

इमां विरूपाम् असतीं करालां निर्णतोदरीम् । (१५।१)

imāṃ virūpām asatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

15.2१५.२

वृद्धां भार्याम् अवष्टभ्य न मां त्वं बहु मन्यसे ॥ (१५।२)

vṛddhāṃ bhāryām avaṣṭabhya na māṃ tvaṃ bahu manyase ||

16.1१६.१

अद्येमां भक्षयिष्यामि पश्यतस् तव मानुषीम् । (१६।१)

adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatas tava mānuṣīm |

16.2१६.२

त्वया सह चरिष्यामि निःसपत्ना यथासुखम् ॥ (१६।२)

tvayā saha cariṣyāmi niḥsapatnā yathāsukham ||

17.1१७.१

इत्य् उक्त्वा मृगशावाक्षीम् अलातसदृशेक्षणा । (१७।१)

ity uktvā mṛgaśāvākṣīm alātasadṛśekṣaṇā |

17.2१७.२

अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धा महोल्का रोहिणीम् इव ॥ (१७।२)

abhyadhāvat susaṃkruddhā maholkā rohiṇīm iva ||

18.1१८.१

तां मृत्युपाशप्रतिमाम् आपतन्तीं महाबलः । (१८।१)

tāṃ mṛtyupāśapratimām āpatantīṃ mahābalaḥ |

18.2१८.२

निगृह्य रामः कुपितस् ततो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ (१८।२)

nigṛhya rāmaḥ kupitas tato lakṣmaṇam abravīt ||

19.1१९.१

क्रूरैर् अनार्यैः सौमित्रे परिहासः कथंचन । (१९।१)

krūrair anāryaiḥ saumitre parihāsaḥ kathaṃcana |

19.2१९.२

न कार्यः पश्य वैदेहीं कथंचित् सौम्य जीवतीम् ॥ (१९।२)

na kāryaḥ paśya vaidehīṃ kathaṃcit saumya jīvatīm ||

20.1२०.१

इमां विरूपाम् असतीम् अतिमत्तां महोदरीम् । (२०।१)

imāṃ virūpām asatīm atimattāṃ mahodarīm |

20.2२०.२

राक्षसीं पुरुषव्याघ्र विरूपयितुम् अर्हसि ॥ (२०।२)

rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitum arhasi ||

21.1२१.१

इत्य् उक्तो लक्ष्मणस् तस्याः क्रुद्धो रामस्य पश्यतः । (२१।१)

ity ukto lakṣmaṇas tasyāḥ kruddho rāmasya paśyataḥ |

21.2२१.२

उद्धृत्य खड्गं चिछेद कर्णनासं महाबलः ॥ (२१।२)

uddhṛtya khaḍgaṃ cicheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ ||

22.1२२.१

निकृत्तकर्णनासा तु विस्वरं सा विनद्य च । (२२।१)

nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |

22.2२२.२

यथागतं प्रदुद्राव घोरा शूर्पणखा वनम् ॥ (२२।२)

yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam ||

23.1२३.१

सा विरूपा महाघोरा राक्षसी शोणितोक्षिता । (२३।१)

sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |

23.2२३.२

ननाद विविधान् नादान् यथा प्रावृषि तोयदः ॥ (२३।२)

nanāda vividhān nādān yathā prāvṛṣi toyadaḥ ||

24.1२४.१

सा विक्षरन्ती रुधिरं बहुधा घोरदर्शना । (२४।१)

sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |

24.2२४.२

प्रगृह्य बाहू गर्जन्ती प्रविवेश महावनम् ॥ (२४।२)

pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam ||

25.1२५.१

ततस् तु सा राक्षससंघसंवृतं खरं जनस्थानगतं विरूपिता । (२५।१)

tatas tu sā rākṣasasaṃghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |

25.2२५.२

उपेत्य तं भ्रातरम् उग्रतेजसं पपात भूमौ गगनाद् यथाशनिः ॥ (२५।२)

upetya taṃ bhrātaram ugratejasaṃ papāta bhūmau gaganād yathāśaniḥ ||

26.1२६.१

ततः सभार्यं भयमोहमूर्छिता सलक्ष्मणं राघवम् आगतं वनम् । (२६।१)

tataḥ sabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavam āgataṃ vanam |

26.2२६.२

विरूपणं चात्मनि शोणितोक्षिता शशंस सर्वं भगिनी खरस्य सा ॥ (२६।२)

virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 17

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit