ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः । (१।१)

इयेष पदम् अन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥ (१।२)

अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः । (२।१)

धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् ॥ (२।२)

द्विजान् वित्रासयन् धीमान् उरसा पादपान् हरन् । (३।१)

मृगांश्च सुबहून् निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी ॥ (३।२)

नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः । (४।१)

स्वभावविहितैश्चित्रैर् धातुभिः समलंकृतम् ॥ (४।२)

कामरूपिभिर् आविष्टम् अभीक्ष्णं सपरिच्छदैः । (५।१)

यक्षकिंनरगन्धर्वैर् देवकल्पैश्च पन्नगैः ॥ (५।२)

स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते । (६।१)

तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥ (६।२)

स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे । (७।१)

भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥ (७।२)

अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन् पवनायात्मयोनये । (८।१)

ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥ (८।२)

प्लवंगप्रवरैर् दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः । (९।१)

ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु ॥ (९।२)

निष्प्रमाणशरीरः संल् लिलङ्घयिषुर् अर्णवम् । (१०।१)

बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥ (१०।२)

स चचालाचलाश्चारु मुहूर्तं कपिपीडितः । (११।१)

तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पम् अशातयत् ॥ (११।२)

तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना । (१२।१)

सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥ (१२।२)

तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः । (१३।१)

सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः ॥ (१३।२)

पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः । (१४।१)

रीतीर् निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः । (१४।२)

मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः ॥ (१४।३)

गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वशः । (१५।१)

गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर् विकृतैः स्वरैः ॥ (१५।२)

स महासत्त्वसंनादः शैलपीडानिमित्तजः । (१६।१)

पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥ (१६।२)

शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः । (१७।१)

वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर् दशनैः शिलाः ॥ (१७।२)

तास्तदा सविषैर् दष्टाः कुपितैस्तैर् महाशिलाः । (१८।१)

जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा ॥ (१८।२)

यानि चौषधजालानि तस्मिञ् जातानि पर्वते । (१९।१)

विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥ (१९।२)

भिद्यते ऽयं गिरिर् भूतैर् इति मत्वा तपस्विनः । (२०।१)

त्रस्ता विद्याधरास्तस्माद् उत्पेतुः स्त्रीगणैः सह ॥ (२०।२)

पानभूमिगतं हित्वा हैमम् आसनभाजनम् । (२१।१)

पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥ (२१।२)

लेह्यान् उच्चावचान् भक्ष्यान्मांसानि विविधानि च । (२२।१)

आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥ (२२।२)

कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः । (२३।१)

रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥ (२३।२)

हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः । (२४।१)

विस्मिताः सस्मितास्तस्थुर् आकाशे रमणैः सह ॥ (२४।२)

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः । (२५।१)

सहितास्तस्थुर् आकाशे वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम् ॥ (२५।२)

शुश्रुवुश्च तदा शब्दम् ऋषीणां भावितात्मनाम् । (२६।१)

चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमले ऽम्बरे ॥ (२६।२)

एष पर्वतसंकाशो हनूमान्मारुतात्मजः । (२७।१)

तितीर्षति महावेगं समुद्रं मकरालयम् ॥ (२७।२)

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम् । (२८।१)

समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुम् इच्छति ॥ (२८।२)

दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः । (२९।१)

ननाद च महानादं सुमहान् इव तोयदः ॥ (२९।२)

आनुपूर्व्याच्च वृत्तं च लाङ्गूलं रोमभिश्चितम् । (३०।१)

उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥ (३०।२)

तस्य लाङ्गूलम् आविद्धम् अतिवेगस्य पृष्ठतः । (३१।१)

ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः ॥ (३१।२)

बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसंनिभौ । (३२।१)

ससाद च कपिः कट्यां चरणौ संचुकोच च ॥ (३२।२)

संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम् । (३३।१)

तेजः सत्त्वं तथा वीर्यम् आविवेश स वीर्यवान् ॥ (३३।२)

मार्गम् आलोकयन् दूराद् ऊर्ध्वप्रणिहितेक्षणः । (३४।१)

रुरोध हृदये प्राणान् आकाशम् अवलोकयन् ॥ (३४।२)

पद्भ्यां दृढम् अवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः । (३५।१)

निकुञ्च्य कर्णौ हनुमान् उत्पतिष्यन्महाबलः । (३५।२)

वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३५।३)

यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः । (३६।१)

गच्छेत् तद्वद् गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम् ॥ (३६।२)

न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम् । (३७।१)

अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम् ॥ (३७।२)

यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्यामि कृतश्रमः । (३८।१)

बद्ध्वा राक्षसराजानम् आनयिष्यामि रावणम् ॥ (३८।२)

सर्वथा कृतकार्यो ऽहम् एष्यामि सह सीतया । (३९।१)

आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम् ॥ (३९।२)

एवम् उक्त्वा तु हनुमान् वानरान् वानरोत्तमः । (४०।१)

उत्पपाताथ वेगेन वेगवान् अविचारयन् ॥ (४०।२)

समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात् ते नगरोहिणः । (४१।१)

संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः ॥ (४१।२)

स मत्तकोयष्टिभकान् पादपान् पुष्पशालिनः । (४२।१)

उद्वहन्न् ऊरुवेगेन जगाम विमले ऽम्बरे ॥ (४२।२)

ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिम् अन्वयुः । (४३।१)

प्रस्थितं दीर्घम् अध्वानं स्वबन्धुम् इव बान्धवाः ॥ (४३।२)

तम् ऊरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः । (४४।१)

अनुजग्मुर् हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥ (४४।२)

सुपुष्पिताग्रैर् बहुभिः पादपैर् अन्वितः कपिः । (४५।१)

हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ (४५।२)

सारवन्तो ऽथ ये वृक्षा न्यमज्जंल् लवणाम्भसि । (४६।१)

भयाद् इव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥ (४६।२)

स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः । (४७।१)

शुशुभे मेघसंकाशः खद्योतैर् इव पर्वतः ॥ (४७।२)

विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः । (४८।१)

अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥ (४८।२)

लघुत्वेनोपपन्नं तद् विचित्रं सागरे ऽपतत् । (४९।१)

द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम् ॥ (४९।२)

पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः । (५०।१)

बभौ मेघ इवोद्यन् वै विद्युद्गणविभूषितः ॥ (५०।२)

तस्य वेगसमुद्भूतैः पुष्पैस्तोयम् अदृश्यत । (५१।१)

ताराभिर् अभिरामाभिर् उदिताभिर् इवाम्बरम् ॥ (५१।२)

तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ । (५२।१)

पर्वताग्राद् विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ ॥ (५२।२)

पिबन्न् इव बभौ चापि सोर्मिजालं महार्णवम् । (५३।१)

पिपासुर् इव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ॥ (५३।२)

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः । (५४।१)

नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ॥ (५४।२)

पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले । (५५।१)

चक्षुषी संप्रकाशेते चन्द्रसूर्याविव स्थितौ ॥ (५५।२)

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रम् आबभौ । (५६।१)

संध्यया समभिस्पृष्टं यथा सूर्यस्य मण्डलम् ॥ (५६।२)

लाङ्गलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते । (५७।१)

अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितः ॥ (५७।२)

लाङ्गूलचक्रेण महाञ् शुक्लदंष्ट्रो ऽनिलात्मजः । (५८।१)

व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ॥ (५८।२)

स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः । (५९।१)

महता दारितेनेव गिरिर् गैरिकधातुना ॥ (५९।२)

तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम् । (६०।१)

कक्षान्तरगतो वायुर् जीमूत इव गर्जति ॥ (६०।२)

खे यथा निपतत्युल्का उत्तरान्ताद् विनिःसृता । (६१।१)

दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः ॥ (६१।२)

पतत्पतंगसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः । (६२।१)

प्रवृद्ध इव मातंगः कक्ष्यया बध्यमानया ॥ (६२।२)

उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया । (६३।१)

सागरे मारुताविष्टा नौर् इवासीत् तदा कपिः ॥ (६३।२)

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः । (६४।१)

स स तस्याङ्गवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥ (६४।२)

सागरस्योर्मिजालानाम् उरसा शैलवर्ष्मणाम् । (६५।१)

अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः ॥ (६५।२)

कपिवातश्च बलवान्मेघवातश्च निःसृतः । (६६।१)

सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर् भृशम् ॥ (६६।२)

विकर्षन्न् ऊर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि । (६७।१)

अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्न् इव ॥ (६७।२)

प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजङ्गाः सागरालयाः । (६८।१)

व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णम् इति मेनिरे ॥ (६८।२)

दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनम् आयता । (६९।१)

छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत् ॥ (६९।२)

श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी । (७०।१)

तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि ॥ (७०।२)

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा । (७१।१)

ववृषुः पुष्पवर्षाणि देवगन्धर्वदानवाः ॥ (७१।२)

तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम् । (७२।१)

सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये ॥ (७२।२)

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा । (७३।१)

जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसम् ॥ (७३।२)

नागाश्च तुष्टुवुर् यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः । (७४।१)

प्रेक्ष्याकाशे कपिवरं सहसा विगतक्लमम् ॥ (७४।२)

तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति । (७५।१)

इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः ॥ (७५।२)

साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः । (७६।१)

करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ॥ (७६।२)

अहम् इक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः । (७७।१)

इक्ष्वाकुसचिवश्चायं नावसीदितुम् अर्हति ॥ (७७।२)

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः । (७८।१)

शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति ॥ (७८।२)

इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश्छन्नम् अम्भसि । (७९।१)

हिरण्यनाभं मैनाकम् उवाच गिरिसत्तमम् ॥ (७९।२)

त्वम् इहासुरसंघानां पातालतलवासिनाम् । (८०।१)

देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः संनिवेशितः ॥ (८०।२)

त्वम् एषां ज्ञातवीर्याणां पुनर् एवोत्पतिष्यताम् । (८१।१)

पातालस्याप्रमेयस्य द्वारम् आवृत्य तिष्ठसि ॥ (८१।२)

तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम् । (८२।१)

तस्मात् संचोदयामि त्वाम् उत्तिष्ठ नगसत्तम ॥ (८२।२)

स एष कपिशार्दूलस्त्वाम् उपर्येति वीर्यवान् । (८३।१)

हनूमान् रामकार्यार्थं भीमकर्मा खम् आप्लुतः ॥ (८३।२)

तस्य साह्यं मया कार्यम् इक्ष्वाकुकुलवर्तिनः । (८४।१)

मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ॥ (८४।२)

कुरु साचिव्यम् अस्माकं न नः कार्यम् अतिक्रमेत् । (८५।१)

कर्तव्यम् अकृतं कार्यं सतां मन्युम् उदीरयेत् ॥ (८५।२)

सलिलाद् ऊर्ध्वम् उत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि । (८६।१)

अस्माकम् अतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः ॥ (८६।२)

चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित । (८७।१)

हनूमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति ॥ (८७।२)

काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम् । (८८।१)

श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुम् अर्हसि ॥ (८८।२)

हिरण्यनाभो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः । (८९।१)

उत्पपात जलात् तूर्णं महाद्रुमलतायुतः ॥ (८९।२)

स सागरजलं भित्त्वा बभूवात्युत्थितस्तदा । (९०।१)

यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर् दिवाकरः ॥ (९०।२)

शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिंनरमहोरगैः । (९१।१)

आदित्योदयसंकाशैर् आलिखद्भिर् इवाम्बरम् ॥ (९१।२)

तस्य जाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः । (९२।१)

आकाशं शस्त्रसंकाशम् अभवत् काञ्चनप्रभम् ॥ (९२।२)

जातरूपमयैः शृङ्गैर् भ्राजमानैः स्वयंप्रभैः । (९३।१)

आदित्यशतसंकाशः सो ऽभवद् गिरिसत्तमः ॥ (९३।२)

तम् उत्थितम् असंगेन हनूमान् अग्रतः स्थितम् । (९४।१)

मध्ये लवणतोयस्य विघ्नो ऽयम् इति निश्चितः ॥ (९४।२)

स तम् उच्छ्रितम् अत्यर्थं महावेगो महाकपिः । (९५।१)

उरसा पातयामास जीमूतम् इव मारुतः ॥ (९५।२)

स तदा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः । (९६।१)

बुद्ध्वा तस्य कपेर् वेगं जहर्ष च ननन्द च ॥ (९६।२)

तम् आकाशगतं वीरम् आकाशे समवस्थितम् । (९७।१)

प्रीतो हृष्टमना वाक्यम् अब्रवीत् पर्वतः कपिम् । (९७।२)

मानुषं धारयन् रूपम् आत्मनः शिखरे स्थितः ॥ (९७।३)

दुष्करं कृतवान् कर्म त्वम् इदं वानरोत्तम । (९८।१)

निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम् ॥ (९८।२)

राघवस्य कुले जातैर् उदधिः परिवर्धितः । (९९।१)

स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः ॥ (९९।२)

कृते च प्रतिकर्तव्यम् एष धर्मः सनातनः । (१००।१)

सो ऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः संमानम् अर्हति ॥ (१००।२)

त्वन्निमित्तम् अनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः । (१०१।१)

योजनानां शतं चापि कपिर् एष समाप्लुतः । (१०१।२)

तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमताम् इति ॥ (१०१।३)

तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम् । (१०२।१)

तद् इदं गन्धवत् स्वादु कन्दमूलफलं बहु । (१०२।२)

तद् आस्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तो ऽनुगमिष्यसि ॥ (१०२।३)

अस्माकम् अपि संबन्धः कपिमुख्यस्त्वयास्ति वै । (१०३।१)

प्रख्यतस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः ॥ (१०३।२)

वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज । (१०४।१)

तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वाम् अहं कपिकुञ्जर ॥ (१०४।२)

अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतो ऽपि विजानता । (१०५।१)

धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनर् यादृशो भवान् ॥ (१०५।२)

त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः । (१०६।१)

पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर ॥ (१०६।२)

पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः । (१०७।१)

तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥ (१०७।२)

पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणो ऽभवन् । (१०८।१)

ते ऽपि जग्मुर् दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः ॥ (१०८।२)

ततस्तेषु प्रयातेषु देवसंघाः सहर्षिभिः । (१०९।१)

भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया ॥ (१०९।२)

ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः । (११०।१)

पक्षांश्चिछेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः ॥ (११०।२)

स माम् उपगतः क्रुद्धो वज्रम् उद्यम्य देवराट् । (१११।१)

ततो ऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना ॥ (१११।२)

अस्मिंल् लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम । (११२।१)

गुप्तपक्षः समग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः ॥ (११२।२)

ततो ऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः । (११३।१)

त्वया मे ह्येष संबन्धः कपिमुख्य महागुणः ॥ (११३।२)

अस्मिन्न् एवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च । (११४।१)

प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वम् अर्हसि महाकपे ॥ (११४।२)

श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम । (११५।१)

प्रीतिं च बहु मन्यस्व प्रीतो ऽस्मि तव दर्शनात् ॥ (११५।२)

एवम् उक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तमम् अब्रवीत् । (११६।१)

प्रीतो ऽस्मि कृतम् आतिथ्यं मन्युर् एषो ऽपनीयताम् ॥ (११६।२)

त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते । (११७।१)

प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यम् इहान्तरा ॥ (११७।२)

इत्युक्त्वा पाणिना शैलम् आलभ्य हरिपुंगवः । (११८।१)

जगामाकाशम् आविश्य वीर्यवान् प्रहसन्न् इव ॥ (११८।२)

स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानाद् अवेक्षितः । (११९।१)

पूजितश्चोपपन्नाभिर् आशीर्भिर् अनिलात्मजः ॥ (११९।२)

अथोर्ध्वं दूरम् उत्पत्य हित्वा शैलमहार्णवौ । (१२०।१)

पितुः पन्थानम् आस्थाय जगाम विमले ऽम्बरे ॥ (१२०।२)

भूयश्चोर्ध्वगतिं प्राप्य गिरिं तम् अवलोकयन् । (१२१।१)

वायुसूनुर् निरालम्बे जगाम विमले ऽम्बरे ॥ (१२१।२)

तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम् । (१२२।१)

प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ (१२२।२)

देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा । (१२३।१)

काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ॥ (१२३।२)

उवाच वचनं धीमान् परितोषात् सगद्गदम् । (१२४।१)

सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयम् एव शचीपतिः ॥ (१२४।२)

हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टो ऽस्मि ते भृशम् । (१२५।१)

अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम् ॥ (१२५।२)

साह्यं कृतं ते सुमहद् विक्रान्तस्य हनूमतः । (१२६।१)

क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥ (१२६।२)

रामस्यैष हि दौत्येन याति दाशरथेर् हरिः । (१२७।१)

सत्क्रियां कुर्वता शक्त्या तोषितो ऽस्मि दृढं त्वया ॥ (१२७।२)

ततः प्रहर्षम् अलभद् विपुलं पर्वतोत्तमः । (१२८।१)

देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम् ॥ (१२८।२)

स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा । (१२९।१)

हनूमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम् ॥ (१२९।२)

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । (१३०।१)

अब्रुवन् सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम् ॥ (१३०।२)

अयं वातात्मजः श्रीमान् प्लवते सागरोपरि । (१३१।१)

हनूमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नम् आचर ॥ (१३१।२)

राक्षसं रूपम् आस्थाय सुघोरं पर्वतोपमम् । (१३२।१)

दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःस्पृशम् ॥ (१३२।२)

बलम् इच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम् । (१३३।१)

त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥ (१३३।२)

एवम् उक्ता तु सा देवी दैवतैर् अभिसत्कृता । (१३४।१)

समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥ (१३४।२)

विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम् । (१३५।१)

प्लवमानं हनूमन्तम् आवृत्येदम् उवाच ह ॥ (१३५।२)

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वम् ईश्वरैर् वानरर्षभ । (१३६।१)

अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम् ॥ (१३६।२)

एवम् उक्तः सुरसया प्राञ्जलिर् वानरर्षभः । (१३७।१)

प्रहृष्टवदनः श्रीमान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१३७।२)

रामो दाशरथिर् नाम प्रविष्टो दण्डकावनम् । (१३८।१)

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ॥ (१३८।२)

अस्य कार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः । (१३९।१)

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी ॥ (१३९।२)

तस्याः सकाशं दूतो ऽहं गमिष्ये रामशासनात् । (१४०।१)

कर्तुम् अर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥ (१४०।२)

अथ वा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् । (१४१।१)

आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ (१४१।२)

एवम् उक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी । (१४२।१)

अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिद् एष वरो मम ॥ (१४२।२)

एवम् उक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः । (१४३।१)

अब्रवीत् कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे ॥ (१४३।२)

इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनम् आयतः । (१४४।१)

दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा ॥ (१४४।२)

तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनम् आयतम् । (१४५।१)

चकार सुरसाप्यास्यं विंशद्योजनम् आयतम् ॥ (१४५।२)

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनम् आयतः । (१४६।१)

चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत् तथोच्छ्रितम् ॥ (१४६।२)

बभूव हनुमान् वीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः । (१४७।१)

चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनम् आयतम् ॥ (१४७।२)

तथैव हनुमान् वीरः सप्ततिं योजनोच्छ्रितः । (१४८।१)

चकार सुरसा वक्त्रम् अशीतिं योजनायतम् ॥ (१४८।२)

हनूमान् अचलप्रख्यो नवतिं योजनोच्छ्रितः । (१४९।१)

चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनम् आयतम् ॥ (१४९।२)

तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः स बुद्धिमान् । (१५०।१)

दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम् ॥ (१५०।२)

स संक्षिप्यात्मनः कायं जीमूत इव मारुतिः । (१५१।१)

तस्मिन्मुहूर्ते हनुमान् बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥ (१५१।२)

सो ऽभिपत्याशु तद् वक्त्रं निष्पत्य च महाजवः । (१५२।१)

अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५२।२)

प्रविष्टो ऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमो ऽस्तु ते । (१५३।१)

गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चास्तु वचस्तव ॥ (१५३।२)

तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखाद् इव । (१५४।१)

अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम् ॥ (१५४।२)

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् । (१५५।१)

समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ (१५५।२)

तत् तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम् । (१५६।१)

साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम् ॥ (१५६।२)

स सागरम् अनाधृष्यम् अभ्येत्य वरुणालयम् । (१५७।१)

जगामाकाशम् आविश्य वेगेन गरुडोपमः ॥ (१५७।२)

सेविते वारिधारिभिः पतगैश्च निषेविते । (१५८।१)

चरिते कैशिकाचार्यैर् ऐरावतनिषेविते ॥ (१५८।२)

सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः । (१५९।१)

विमानैः संपतद्भिश्च विमलैः समलंकृते ॥ (१५९।२)

वज्राशनिसमाघातैः पावकैर् उपशोभिते । (१६०।१)

कृतपुण्यैर् महाभागैः स्वर्गजिद्भिर् अलंकृते ॥ (१६०।२)

वहता हव्यम् अत्यन्तं सेविते चित्रभानुना । (१६१।१)

ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागणविभूषिते ॥ (१६१।२)

महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले । (१६२।१)

विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते ॥ (१६२।२)

देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे । (१६३।१)

विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते ॥ (१६३।२)

बहुशः सेविते वीरैर् विद्याधरगणैर् वरैः । (१६४।१)

कपिना कृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ (१६४।२)

प्रविशन्न् अभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः । (१६५।१)

प्रावृषीन्दुर् इवाभाति निष्पतन् प्रविशंस्तदा ॥ (१६५।२)

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी । (१६६।१)

मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी ॥ (१६६।२)

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहम् आशिता । (१६७।१)

इदं हि मे महत् सत्त्वं चिरस्य वशम् आगतम् ॥ (१६७।२)

इति संचिन्त्य मनसा छायाम् अस्य समक्षिपत् । (१६८।१)

छायायां संगृहीतायां चिन्तयामास वानरः ॥ (१६८।२)

समाक्षिप्तो ऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः । (१६९।१)

प्रतिलोमेन वातेन महानौर् इव सागरे ॥ (१६९।२)

तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः । (१७०।१)

ददर्श स महासत्त्वम् उत्थितं लवणाम्भसि ॥ (१७०।२)

कपिराज्ञा यद् आख्यातं सत्त्वम् अद्भुतदर्शनम् । (१७१।१)

छायाग्राहि महावीर्यं तद् इदं नात्र संशयः ॥ (१७१।२)

स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान् कपिः । (१७२।१)

व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव बलाहकः ॥ (१७२।२)

तस्य सा कायम् उद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः । (१७३।१)

वक्त्रं प्रसारयामास पातालाम्बरसंनिभम् ॥ (१७३।२)

स ददर्श ततस्तस्या विकृतं सुमहन् मुखम् । (१७४।१)

कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः ॥ (१७४।२)

स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः । (१७५।१)

संक्षिप्य मुहुर् आत्मानं निष्पपात महाबलः ॥ (१७५।२)

आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः । (१७६।१)

ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा ॥ (१७६।२)

ततस्तस्य नखैस्तीक्ष्णैर् मर्माण्युत्कृत्य वानरः । (१७७।१)

उत्पपाताथ वेगेन मनःसंपातविक्रमः ॥ (१७७।२)

तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम् । (१७८।१)

भूतान्याकाशचारीणि तम् ऊचुः प्लवगर्षभम् ॥ (१७८।२)

भीमम् अद्य कृतं कर्म महत् सत्त्वं त्वया हतम् । (१७९।१)

साधयार्थम् अभिप्रेतम् अरिष्टं प्लवतां वर ॥ (१७९।२)

यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव । (१८०।१)

धृतिर् दृष्टिर् मतिर् दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ॥ (१८०।२)

स तैः संभावितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनः । (१८१।१)

जगामाकाशम् आविश्य पन्नगाशनवत् कपिः ॥ (१८१।२)

प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन् । (१८२।१)

योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः ॥ (१८२।२)

ददर्श च पतन्न् एव विविधद्रुमभूषितम् । (१८३।१)

द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च ॥ (१८३।२)

सागरं सागरानूपान् सागरानूपजान् द्रुमान् । (१८४।१)

सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयन् ॥ (१८४।२)

स महामेघसंकाशं समीक्ष्यात्मानम् आत्मना । (१८५।१)

निरुन्धन्तम् इवाकाशं चकार मतिमान्मतिम् ॥ (१८५।२)

कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव राक्षसाः । (१८६।१)

मयि कौतूहलं कुर्युर् इति मेने महाकपिः ॥ (१८६।२)

ततः शरीरं संक्षिप्य तन्महीधरसंनिभम् । (१८७।१)

पुनः प्रकृतिम् आपेदे वीतमोह इवात्मवान् ॥ (१८७।२)

स चारुनानाविधरूपधारी परं समासाद्य समुद्रतीरम् । (१८८।१)

परैर् अशक्यप्रतिपन्नरूपः समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः ॥ (१८८।२)

ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे विचित्रकूटे निपपात कूटे । (१८९।१)

सकेतकोद्दालकनालिकेरे महाद्रिकूटप्रतिमो महात्मा ॥ (१८९।२)

स सागरं दानवपन्नगायुतं बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम् । (१९०।१)

निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा ददर्श लङ्काम् अमरावतीम् इव ॥ (१९०।२)