Rām, 2, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
शेषं च हविषस् तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् । (३।१)
śeṣaṃ ca haviṣas tasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |
ध्यायन् नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे ॥ (३।२)
dhyāyan nārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare ||
श्रीमत्य् आयतने विष्णोः शिश्ये नरवरात्मजः ॥ (४।२)
śrīmaty āyatane viṣṇoḥ śiśye naravarātmajaḥ ||
एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुध्य सः । (५।१)
ekayāmāvaśiṣṭāyāṃ rātryāṃ prativibudhya saḥ |
अयोध्यानिलयः श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः ॥ (९।२)
ayodhyānilayaḥ śrutvā sarvaḥ pramudito janaḥ ||
ततः पौरजनः सर्वः श्रुत्वा रामाभिषेचनम् । (१०।१)
tataḥ paurajanaḥ sarvaḥ śrutvā rāmābhiṣecanam |
प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभां परां पुनः ॥ (१०।२)
prabhātāṃ rajanīṃ dṛṣṭvā cakre śobhāṃ parāṃ punaḥ ||
चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्व् अट्टालकेषु च ॥ (११।२)
catuṣpatheṣu rathyāsu caityeṣv aṭṭālakeṣu ca ||
कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च ॥ (१२।२)
kuṭumbināṃ samṛddheṣu śrīmatsu bhavaneṣu ca ||
सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्व् आलक्षितेषु च । (१३।१)
sabhāsu caiva sarvāsu vṛkṣeṣv ālakṣiteṣu ca |
ध्वजाः समुच्छ्रिताश् चित्राः पताकाश् चाभवंस् तदा ॥ (१३।२)
dhvajāḥ samucchritāś citrāḥ patākāś cābhavaṃs tadā ||
मनःकर्णसुखा वाचः शुश्रुवुश् च ततस् ततः ॥ (१४।२)
manaḥkarṇasukhā vācaḥ śuśruvuś ca tatas tataḥ ||
रामाभिषेकयुक्ताश् च कथाश् चक्रुर् मिथो जनाः । (१५।१)
rāmābhiṣekayuktāś ca kathāś cakrur mitho janāḥ |
रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च ॥ (१५।२)
rāmābhiṣeke samprāpte catvareṣu gṛheṣu ca ||
रामाभिषेकसंयुक्ताश् चक्रुर् एव मिथः कथाः ॥ (१६।२)
rāmābhiṣekasaṃyuktāś cakrur eva mithaḥ kathāḥ ||
राजमार्गः कृतः श्रीमान् पौरै रामाभिषेचने ॥ (१७।२)
rājamārgaḥ kṛtaḥ śrīmān paurai rāmābhiṣecane ||
दीपवृक्षांस् तथा चक्रुर् अनु रथ्यासु सर्वशः ॥ (१८।२)
dīpavṛkṣāṃs tathā cakrur anu rathyāsu sarvaśaḥ ||
कथयन्तो मिथस् तत्र प्रशशंसुर् जनाधिपम् ॥ (२०।२)
kathayanto mithas tatra praśaśaṃsur janādhipam ||
ज्ञात्वा यो वृद्धम् आत्मानं रामं राज्ये ऽभिषेक्ष्यति ॥ (२१।२)
jñātvā yo vṛddham ātmānaṃ rāmaṃ rājye 'bhiṣekṣyati ||
सर्वे ह्य् अनुगृहीताः स्म यन् नो रामो महीपतिः । (२२।१)
sarve hy anugṛhītāḥ sma yan no rāmo mahīpatiḥ |
अनुद्धतमना विद्वान् धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः । (२३।१)
anuddhatamanā vidvān dharmātmā bhrātṛvatsalaḥ |
यथा च भ्रातृषु स्निग्धस् तथास्मास्व् अपि राघवः ॥ (२३।२)
yathā ca bhrātṛṣu snigdhas tathāsmāsv api rāghavaḥ ||
चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथो ऽनघः । (२४।१)
ciraṃ jīvatu dharmātmā rājā daśaratho 'naghaḥ |
यत्प्रसादेनाभिषिक्तं रामं द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ (२४।२)
yatprasādenābhiṣiktaṃ rāmaṃ drakṣyāmahe vayam ||
एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवुस् तदा । (२५।१)
evaṃvidhaṃ kathayatāṃ paurāṇāṃ śuśruvus tadā |
दिग्भ्यो ऽपि श्रुतवृत्तान्ताः प्राप्ता जानपदा जनाः ॥ (२५।२)
digbhyo 'pi śrutavṛttāntāḥ prāptā jānapadā janāḥ ||
ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम् । (२६।१)
te tu digbhyaḥ purīṃ prāptā draṣṭuṃ rāmābhiṣecanam |
जनौघैस् तैर् विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः । (२७।१)
janaughais tair visarpadbhiḥ śuśruve tatra nisvanaḥ |
ततस् तद् इन्द्रक्षयसंनिभं पुरं दिदृक्षुभिर् जानपदैर् उपागतैः । (२८।१)
tatas tad indrakṣayasaṃnibhaṃ puraṃ didṛkṣubhir jānapadair upāgataiḥ |
समन्ततः सस्वनम् आकुलं बभौ समुद्रयादोभिर् इवार्णवोदकम् ॥ (२८।२)
samantataḥ sasvanam ākulaṃ babhau samudrayādobhir ivārṇavodakam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.