रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 6

82 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः । (१।१)

gate purohite rāmaḥ snāto niyatamānasaḥ |

1.2१.२

सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणम् उपागमत् ॥ (१।२)

saha patnyā viśālākṣyā nārāyaṇam upāgamat ||

2.1२.१

प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत् तदा । (२।१)

pragṛhya śirasā pātrīṃ haviṣo vidhivat tadā |

2.2२.२

महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलिते ऽनले ॥ (२।२)

mahate daivatāyājyaṃ juhāva jvalite 'nale ||

3.1३.१

शेषं च हविषस् तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् । (३।१)

śeṣaṃ ca haviṣas tasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |

3.2३.२

ध्यायन् नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे ॥ (३।२)

dhyāyan nārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare ||

4.1४.१

वाग्यतः सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः । (४।१)

vāgyataḥ saha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ |

4.2४.२

श्रीमत्य् आयतने विष्णोः शिश्ये नरवरात्मजः ॥ (४।२)

śrīmaty āyatane viṣṇoḥ śiśye naravarātmajaḥ ||

5.1५.१

एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुध्य सः । (५।१)

ekayāmāvaśiṣṭāyāṃ rātryāṃ prativibudhya saḥ |

5.2५.२

अलंकारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः ॥ (५।२)

alaṃkāravidhiṃ kṛtsnaṃ kārayāmāsa veśmanaḥ ||

6.1६.१

तत्र शृण्वन् सुखा वाचः सूतमागधबन्दिनाम् । (६।१)

tatra śṛṇvan sukhā vācaḥ sūtamāgadhabandinām |

6.2६.२

पूर्वां संध्याम् उपासीनो जजाप यतमानसः ॥ (६।२)

pūrvāṃ saṃdhyām upāsīno jajāpa yatamānasaḥ ||

7.1७.१

तुष्टाव प्रणतश् चैव शिरसा मधुसूदनम् । (७।१)

tuṣṭāva praṇataś caiva śirasā madhusūdanam |

7.2७.२

विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास च द्विजान् ॥ (७।२)

vimalakṣaumasaṃvīto vācayāmāsa ca dvijān ||

8.1८.१

तेषां पुण्याहघोषो ऽथ गम्भीरमधुरस् तदा । (८।१)

teṣāṃ puṇyāhaghoṣo 'tha gambhīramadhuras tadā |

8.2८.२

अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः ॥ (८।२)

ayodhyāṃ pūrayāmāsa tūryaghoṣānunāditaḥ ||

9.1९.१

कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम् । (९।१)

kṛtopavāsaṃ tu tadā vaidehyā saha rāghavam |

9.2९.२

अयोध्यानिलयः श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः ॥ (९।२)

ayodhyānilayaḥ śrutvā sarvaḥ pramudito janaḥ ||

10.1१०.१

ततः पौरजनः सर्वः श्रुत्वा रामाभिषेचनम् । (१०।१)

tataḥ paurajanaḥ sarvaḥ śrutvā rāmābhiṣecanam |

10.2१०.२

प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभां परां पुनः ॥ (१०।२)

prabhātāṃ rajanīṃ dṛṣṭvā cakre śobhāṃ parāṃ punaḥ ||

11.1११.१

सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च । (११।१)

sitābhraśikharābheṣu devatāyataneṣu ca |

11.2११.२

चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्व् अट्टालकेषु च ॥ (११।२)

catuṣpatheṣu rathyāsu caityeṣv aṭṭālakeṣu ca ||

12.1१२.१

नानापण्यसमृद्धेषु वणिजाम् आपणेषु च । (१२।१)

nānāpaṇyasamṛddheṣu vaṇijām āpaṇeṣu ca |

12.2१२.२

कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च ॥ (१२।२)

kuṭumbināṃ samṛddheṣu śrīmatsu bhavaneṣu ca ||

13.1१३.१

सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्व् आलक्षितेषु च । (१३।१)

sabhāsu caiva sarvāsu vṛkṣeṣv ālakṣiteṣu ca |

13.2१३.२

ध्वजाः समुच्छ्रिताश् चित्राः पताकाश् चाभवंस् तदा ॥ (१३।२)

dhvajāḥ samucchritāś citrāḥ patākāś cābhavaṃs tadā ||

14.1१४.१

नटनर्तकसंघानां गायकानां च गायताम् । (१४।१)

naṭanartakasaṃghānāṃ gāyakānāṃ ca gāyatām |

14.2१४.२

मनःकर्णसुखा वाचः शुश्रुवुश् च ततस् ततः ॥ (१४।२)

manaḥkarṇasukhā vācaḥ śuśruvuś ca tatas tataḥ ||

15.1१५.१

रामाभिषेकयुक्ताश् च कथाश् चक्रुर् मिथो जनाः । (१५।१)

rāmābhiṣekayuktāś ca kathāś cakrur mitho janāḥ |

15.2१५.२

रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च ॥ (१५।२)

rāmābhiṣeke samprāpte catvareṣu gṛheṣu ca ||

16.1१६.१

बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु संघशः । (१६।१)

bālā api krīḍamānā gṛhadvāreṣu saṃghaśaḥ |

16.2१६.२

रामाभिषेकसंयुक्ताश् चक्रुर् एव मिथः कथाः ॥ (१६।२)

rāmābhiṣekasaṃyuktāś cakrur eva mithaḥ kathāḥ ||

17.1१७.१

कृतपुष्पोपहारश् च धूपगन्धाधिवासितः । (१७।१)

kṛtapuṣpopahāraś ca dhūpagandhādhivāsitaḥ |

17.2१७.२

राजमार्गः कृतः श्रीमान् पौरै रामाभिषेचने ॥ (१७।२)

rājamārgaḥ kṛtaḥ śrīmān paurai rāmābhiṣecane ||

18.1१८.१

प्रकाशीकरणार्थं च निशागमनशङ्कया । (१८।१)

prakāśīkaraṇārthaṃ ca niśāgamanaśaṅkayā |

18.2१८.२

दीपवृक्षांस् तथा चक्रुर् अनु रथ्यासु सर्वशः ॥ (१८।२)

dīpavṛkṣāṃs tathā cakrur anu rathyāsu sarvaśaḥ ||

19.1१९.१

अलंकारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः । (१९।१)

alaṃkāraṃ purasyaivaṃ kṛtvā tatpuravāsinaḥ |

19.2१९.२

आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम् ॥ (१९।२)

ākāṅkṣamāṇā rāmasya yauvarājyābhiṣecanam ||

20.1२०.१

समेत्य संघशः सर्वे चत्वरेषु सभासु च । (२०।१)

sametya saṃghaśaḥ sarve catvareṣu sabhāsu ca |

20.2२०.२

कथयन्तो मिथस् तत्र प्रशशंसुर् जनाधिपम् ॥ (२०।२)

kathayanto mithas tatra praśaśaṃsur janādhipam ||

21.1२१.१

अहो महात्मा राजायम् इक्ष्वाकुकुलनन्दनः । (२१।१)

aho mahātmā rājāyam ikṣvākukulanandanaḥ |

21.2२१.२

ज्ञात्वा यो वृद्धम् आत्मानं रामं राज्ये ऽभिषेक्ष्यति ॥ (२१।२)

jñātvā yo vṛddham ātmānaṃ rāmaṃ rājye 'bhiṣekṣyati ||

22.1२२.१

सर्वे ह्य् अनुगृहीताः स्म यन् नो रामो महीपतिः । (२२।१)

sarve hy anugṛhītāḥ sma yan no rāmo mahīpatiḥ |

22.2२२.२

चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः ॥ (२२।२)

cirāya bhavitā goptā dṛṣṭalokaparāvaraḥ ||

23.1२३.१

अनुद्धतमना विद्वान् धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः । (२३।१)

anuddhatamanā vidvān dharmātmā bhrātṛvatsalaḥ |

23.2२३.२

यथा च भ्रातृषु स्निग्धस् तथास्मास्व् अपि राघवः ॥ (२३।२)

yathā ca bhrātṛṣu snigdhas tathāsmāsv api rāghavaḥ ||

24.1२४.१

चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथो ऽनघः । (२४।१)

ciraṃ jīvatu dharmātmā rājā daśaratho 'naghaḥ |

24.2२४.२

यत्प्रसादेनाभिषिक्तं रामं द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ (२४।२)

yatprasādenābhiṣiktaṃ rāmaṃ drakṣyāmahe vayam ||

25.1२५.१

एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवुस् तदा । (२५।१)

evaṃvidhaṃ kathayatāṃ paurāṇāṃ śuśruvus tadā |

25.2२५.२

दिग्भ्यो ऽपि श्रुतवृत्तान्ताः प्राप्ता जानपदा जनाः ॥ (२५।२)

digbhyo 'pi śrutavṛttāntāḥ prāptā jānapadā janāḥ ||

26.1२६.१

ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम् । (२६।१)

te tu digbhyaḥ purīṃ prāptā draṣṭuṃ rāmābhiṣecanam |

26.2२६.२

रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः ॥ (२६।२)

rāmasya pūrayāmāsuḥ purīṃ jānapadā janāḥ ||

27.1२७.१

जनौघैस् तैर् विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः । (२७।१)

janaughais tair visarpadbhiḥ śuśruve tatra nisvanaḥ |

27.2२७.२

पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निस्वनः ॥ (२७।२)

parvasūdīrṇavegasya sāgarasyeva nisvanaḥ ||

28.1२८.१

ततस् तद् इन्द्रक्षयसंनिभं पुरं दिदृक्षुभिर् जानपदैर् उपागतैः । (२८।१)

tatas tad indrakṣayasaṃnibhaṃ puraṃ didṛkṣubhir jānapadair upāgataiḥ |

28.2२८.२

समन्ततः सस्वनम् आकुलं बभौ समुद्रयादोभिर् इवार्णवोदकम् ॥ (२८।२)

samantataḥ sasvanam ākulaṃ babhau samudrayādobhir ivārṇavodakam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit