रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 7

265 of 606 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एवम् उक्तस् तु सुग्रीवो रामेणार्तेन वानरः । (१।१)

evam uktas tu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ |

1.2१.२

अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं सबाष्पं बाष्पगद्गदः ॥ (१।२)

abravīt prāñjalir vākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ ||

2.1२.१

न जाने निलयं तस्य सर्वथा पापरक्षसः । (२।१)

na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ |

2.2२.२

सामर्थ्यं विक्रमं वापि दौष्कुलेयस्य वा कुलम् ॥ (२।२)

sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam ||

3.1३.१

सत्यं तु प्रतिजानामि त्यज शोकम् अरिंदम । (३।१)

satyaṃ tu pratijānāmi tyaja śokam ariṃdama |

3.2३.२

करिष्यामि तथा यत्नं यथा प्राप्स्यसि मैथिलीम् ॥ (३।२)

kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm ||

4.1४.१

रावणं सगणं हत्वा परितोष्यात्मपौरुषम् । (४।१)

rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam |

4.2४.२

तथास्मि कर्ता नचिराद् यथा प्रीतो भविष्यसि ॥ (४।२)

tathāsmi kartā nacirād yathā prīto bhaviṣyasi ||

5.1५.१

अलं वैक्लव्यम् आलम्ब्य धैर्यम् आत्मगतं स्मर । (५।१)

alaṃ vaiklavyam ālambya dhairyam ātmagataṃ smara |

5.2५.२

त्वद्विधानां न सदृशम् ईदृशं बुद्धिलाघवम् ॥ (५।२)

tvadvidhānāṃ na sadṛśam īdṛśaṃ buddhilāghavam ||

6.1६.१

मयापि व्यसनं प्राप्तं भार्याहरणजं महत् । (६।१)

mayāpi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryāharaṇajaṃ mahat |

6.2६.२

न चाहम् एवं शोचामि न च धैर्यं परित्यजे ॥ (६।२)

na cāham evaṃ śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje ||

7.1७.१

नाहं ताम् अनुशोचामि प्राकृतो वानरो ऽपि सन् । (७।१)

nāhaṃ tām anuśocāmi prākṛto vānaro 'pi san |

7.2७.२

महात्मा च विनीतश् च किं पुनर् धृतिमान् भवान् ॥ (७।२)

mahātmā ca vinītaś ca kiṃ punar dhṛtimān bhavān ||

8.1८.१

बाष्पम् आपतितं धैर्यान् निग्रहीतुं त्वम् अर्हसि । (८।१)

bāṣpam āpatitaṃ dhairyān nigrahītuṃ tvam arhasi |

8.2८.२

मर्यादां सत्त्वयुक्तानां धृतिं नोत्स्रष्टुम् अर्हसि ॥ (८।२)

maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭum arhasi ||

9.1९.१

व्यसने वार्थकृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे । (९।१)

vyasane vārthakṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage |

9.2९.२

विमृशन् वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान् नावसीदति ॥ (९।२)

vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān nāvasīdati ||

10.1१०.१

बालिशस् तु नरो नित्यं वैक्लव्यं यो ऽनुवर्तते । (१०।१)

bāliśas tu naro nityaṃ vaiklavyaṃ yo 'nuvartate |

10.2१०.२

स मज्जत्य् अवशः शोके भाराक्रान्तेव नौर् जले ॥ (१०।२)

sa majjaty avaśaḥ śoke bhārākrānteva naur jale ||

11.1११.१

एषो ऽञ्जलिर् मया बद्धः प्रणयात् त्वां प्रसादये । (११।१)

eṣo 'ñjalir mayā baddhaḥ praṇayāt tvāṃ prasādaye |

11.2११.२

पौरुषं श्रय शोकस्य नान्तरं दातुम् अर्हसि ॥ (११।२)

pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātum arhasi ||

12.1१२.१

ये शोकम् अनुवर्तन्ते न तेषां विद्यते सुखम् । (१२।१)

ye śokam anuvartante na teṣāṃ vidyate sukham |

12.2१२.२

तेजश् च क्षीयते तेषां न त्वं शोचितुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

tejaś ca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitum arhasi ||

13.1१३.१

हितं वयस्यभावेन ब्रूहि नोपदिशामि ते । (१३।१)

hitaṃ vayasyabhāvena brūhi nopadiśāmi te |

13.2१३.२

वयस्यतां पूजयन् मे न त्वं शोचितुम् अर्हसि ॥ (१३।२)

vayasyatāṃ pūjayan me na tvaṃ śocitum arhasi ||

14.1१४.१

मधुरं सान्त्वितस् तेन सुग्रीवेण स राघवः । (१४।१)

madhuraṃ sāntvitas tena sugrīveṇa sa rāghavaḥ |

14.2१४.२

मुखम् अश्रुपरिक्लिन्नं वस्त्रान्तेन प्रमार्जयत् ॥ (१४।२)

mukham aśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat ||

15.1१५.१

प्रकृतिष्ठस् तु काकुत्स्थः सुग्रीववचनात् प्रभुः । (१५।१)

prakṛtiṣṭhas tu kākutsthaḥ sugrīvavacanāt prabhuḥ |

15.2१५.२

सम्परिष्वज्य सुग्रीवम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

sampariṣvajya sugrīvam idaṃ vacanam abravīt ||

16.1१६.१

कर्तव्यं यद् वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च । (१६।१)

kartavyaṃ yad vayasyena snigdhena ca hitena ca |

16.2१६.२

अनुरूपं च युक्तं च कृतं सुग्रीव तत् त्वया ॥ (१६।२)

anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tat tvayā ||

17.1१७.१

एष च प्रकृतिष्ठो ऽहम् अनुनीतस् त्वया सखे । (१७।१)

eṣa ca prakṛtiṣṭho 'ham anunītas tvayā sakhe |

17.2१७.२

दुर्लभो हीदृशो बन्धुर् अस्मिन् काले विशेषतः ॥ (१७।२)

durlabho hīdṛśo bandhur asmin kāle viśeṣataḥ ||

18.1१८.१

किं तु यत्नस् त्वया कार्यो मैथिल्याः परिमार्गणे । (१८।१)

kiṃ tu yatnas tvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe |

18.2१८.२

राक्षसस्य च रौद्रस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ (१८।२)

rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ ||

19.1१९.१

मया च यद् अनुष्ठेयं विश्रब्धेन तद् उच्यताम् । (१९।१)

mayā ca yad anuṣṭheyaṃ viśrabdhena tad ucyatām |

19.2१९.२

वर्षास्व् इव च सुक्षेत्रे सर्वं संपद्यते तव ॥ (१९।२)

varṣāsv iva ca sukṣetre sarvaṃ saṃpadyate tava ||

20.1२०.१

मया च यद् इदं वाक्यम् अभिमानात् समीरितम् । (२०।१)

mayā ca yad idaṃ vākyam abhimānāt samīritam |

20.2२०.२

तत् त्वया हरिशार्दूल तत्त्वम् इत्य् उपधार्यताम् ॥ (२०।२)

tat tvayā hariśārdūla tattvam ity upadhāryatām ||

21.1२१.१

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन । (२१।१)

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana |

21.2२१.२

एतत् ते प्रतिजानामि सत्येनैव शपामि ते ॥ (२१।२)

etat te pratijānāmi satyenaiva śapāmi te ||

22.1२२.१

ततः प्रहृष्टः सुग्रीवो वानरैः सचिवैः सह । (२२।१)

tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvo vānaraiḥ sacivaiḥ saha |

22.2२२.२

राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रतिज्ञातं विशेषतः ॥ (२२।२)

rāghavasya vacaḥ śrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ ||

23.1२३.१

महानुभावस्य वचो निशम्य हरिर् नराणाम् ऋषभस्य तस्य । (२३।१)

mahānubhāvasya vaco niśamya harir narāṇām ṛṣabhasya tasya |

23.2२३.२

कृतं स मेने हरिवीरमुख्यस् तदा स्वकार्यं हृदयेन विद्वान् ॥ (२३।२)

kṛtaṃ sa mene harivīramukhyas tadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit