रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 5

329 of 606 · 85 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स निकामं विनामेषु विचरन् कामरूपधृक् । (१।१)

sa nikāmaṃ vināmeṣu vicaran kāmarūpadhṛk |

1.2१.२

विचचार कपिर् लङ्कां लाघवेन समन्वितः ॥ (१।२)

vicacāra kapir laṅkāṃ lāghavena samanvitaḥ ||

2.1२.१

आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम् । (२।१)

āsasādātha lakṣmīvān rākṣasendraniveśanam |

2.2२.२

प्राकारेणार्कवर्णेन भास्वरेणाभिसंवृतम् ॥ (२।२)

prākāreṇārkavarṇena bhāsvareṇābhisaṃvṛtam ||

3.1३.१

रक्षितं राक्षसैर् भीमैः सिंहैर् इव महद् वनम् । (३।१)

rakṣitaṃ rākṣasair bhīmaiḥ siṃhair iva mahad vanam |

3.2३.२

समीक्षमाणो भवनं चकाशे कपिकुञ्जरः ॥ (३।२)

samīkṣamāṇo bhavanaṃ cakāśe kapikuñjaraḥ ||

4.1४.१

रूप्यकोपहितैश्चित्रैस्तोरणैर् हेमभूषितैः । (४।१)

rūpyakopahitaiścitraistoraṇair hemabhūṣitaiḥ |

4.2४.२

विचित्राभिश्च कक्ष्याभिर् द्वारैश्च रुचिरैर् वृतम् ॥ (४।२)

vicitrābhiśca kakṣyābhir dvāraiśca rucirair vṛtam ||

5.1५.१

गजास्थितैर् महामात्रैः शूरैश्च विगतश्रमैः । (५।१)

gajāsthitair mahāmātraiḥ śūraiśca vigataśramaiḥ |

5.2५.२

उपस्थितम् असंहार्यैर् हयैः स्यन्दनयायिभिः ॥ (५।२)

upasthitam asaṃhāryair hayaiḥ syandanayāyibhiḥ ||

6.1६.१

सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर् दान्तकाञ्चनराजतैः । (६।१)

siṃhavyāghratanutrāṇair dāntakāñcanarājataiḥ |

6.2६.२

घोषवद्भिर् विचित्रैश्च सदा विचरितं रथैः ॥ (६।२)

ghoṣavadbhir vicitraiśca sadā vicaritaṃ rathaiḥ ||

7.1७.१

बहुरत्नसमाकीर्णं परार्ध्यासनभाजनम् । (७।१)

bahuratnasamākīrṇaṃ parārdhyāsanabhājanam |

7.2७.२

महारथसमावासं महारथमहासनम् ॥ (७।२)

mahārathasamāvāsaṃ mahārathamahāsanam ||

8.1८.१

दृश्यैश्च परमोदारैस्तैस्तैश्च मृगपक्षिभिः । (८।१)

dṛśyaiśca paramodāraistaistaiśca mṛgapakṣibhiḥ |

8.2८.२

विविधैर् बहुसाहस्रैः परिपूर्णं समन्ततः ॥ (८।२)

vividhair bahusāhasraiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ ||

9.1९.१

विनीतैर् अन्तपालैश्च रक्षोभिश्च सुरक्षितम् । (९।१)

vinītair antapālaiśca rakṣobhiśca surakṣitam |

9.2९.२

मुख्याभिश्च वरस्त्रीभिः परिपूर्णं समन्ततः ॥ (९।२)

mukhyābhiśca varastrībhiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ ||

10.1१०.१

मुदितप्रमदारत्नं राक्षसेन्द्रनिवेशनम् । (१०।१)

muditapramadāratnaṃ rākṣasendraniveśanam |

10.2१०.२

वराभरणनिर्ह्रादैः समुद्रस्वननिःस्वनम् ॥ (१०।२)

varābharaṇanirhrādaiḥ samudrasvananiḥsvanam ||

11.1११.१

तद् राजगुणसम्पन्नं मुख्यैश्च वरचन्दनैः । (११।१)

tad rājaguṇasampannaṃ mukhyaiśca varacandanaiḥ |

11.2११.२

भेरीमृदङ्गाभिरुतं शङ्खघोषविनादितम् ॥ (११।२)

bherīmṛdaṅgābhirutaṃ śaṅkhaghoṣavināditam ||

12.1१२.१

नित्यार्चितं पर्वहुतं पूजितं राक्षसैः सदा । (१२।१)

nityārcitaṃ parvahutaṃ pūjitaṃ rākṣasaiḥ sadā |

12.2१२.२

समुद्रम् इव गम्भीरं समुद्रम् इव निःस्वनम् ॥ (१२।२)

samudram iva gambhīraṃ samudram iva niḥsvanam ||

13.1१३.१

महात्मनो महद् वेश्म महारत्नपरिच्छदम् । (१३।१)

mahātmano mahad veśma mahāratnaparicchadam |

13.2१३.२

महाजनसमाकीर्णं ददर्श स महाकपिः ॥ (१३।२)

mahājanasamākīrṇaṃ dadarśa sa mahākapiḥ ||

14.1१४.१

विराजमानं वपुषा गजाश्वरथसंकुलम् । (१४।१)

virājamānaṃ vapuṣā gajāśvarathasaṃkulam |

14.2१४.२

लङ्काभरणम् इत्येव सो ऽमन्यत महाकपिः ॥ (१४।२)

laṅkābharaṇam ityeva so 'manyata mahākapiḥ ||

15.1१५.१

गृहाद् गृहं राक्षसानाम् उद्यानानि च वानरः । (१५।१)

gṛhād gṛhaṃ rākṣasānām udyānāni ca vānaraḥ |

15.2१५.२

वीक्षमाणो ह्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ (१५।२)

vīkṣamāṇo hyasaṃtrastaḥ prāsādāṃśca cacāra saḥ ||

16.1१६.१

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम् । (१६।१)

avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam |

16.2१६.२

ततो ऽन्यत् पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान् ॥ (१६।२)

tato 'nyat pupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān ||

17.1१७.१

अथ मेघप्रतीकाशं कुम्भकर्णनिवेशनम् । (१७।१)

atha meghapratīkāśaṃ kumbhakarṇaniveśanam |

17.2१७.२

विभीषणस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ (१७।२)

vibhīṣaṇasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ ||

18.1१८.१

महोदरस्य च तथा विरूपाक्षस्य चैव हि । (१८।१)

mahodarasya ca tathā virūpākṣasya caiva hi |

18.2१८.२

विद्युज्जिह्वस्य भवनं विद्युन्मालेस्तथैव च । (१८।२)

vidyujjihvasya bhavanaṃ vidyunmālestathaiva ca |

18.3१८.३

वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥ (१८।३)

vajradaṃṣṭrasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ ||

19.1१९.१

शुकस्य च महावेगः सारणस्य च धीमतः । (१९।१)

śukasya ca mahāvegaḥ sāraṇasya ca dhīmataḥ |

19.2१९.२

तथा चेन्द्रजितो वेश्म जगाम हरियूथपः ॥ (१९।२)

tathā cendrajito veśma jagāma hariyūthapaḥ ||

20.1२०.१

जम्बुमालेः सुमालेश्च जगाम हरियूथपः । (२०।१)

jambumāleḥ sumāleśca jagāma hariyūthapaḥ |

20.2२०.२

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च ॥ (२०।२)

raśmiketośca bhavanaṃ sūryaśatrostathaiva ca ||

21.1२१.१

धूम्राक्षस्य च संपातेर् भवनं मारुतात्मजः । (२१।१)

dhūmrākṣasya ca saṃpāter bhavanaṃ mārutātmajaḥ |

21.2२१.२

विद्युद्रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च ॥ (२१।२)

vidyudrūpasya bhīmasya ghanasya vighanasya ca ||

22.1२२.१

शुकनाभस्य वक्रस्य शठस्य विकटस्य च । (२२।१)

śukanābhasya vakrasya śaṭhasya vikaṭasya ca |

22.2२२.२

ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ (२२।२)

hrasvakarṇasya daṃṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ ||

23.1२३.१

युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य नादिनः । (२३।१)

yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya nādinaḥ |

23.2२३.२

विद्युज्जिह्वेन्द्रजिह्वानां तथा हस्तिमुखस्य च ॥ (२३।२)

vidyujjihvendrajihvānāṃ tathā hastimukhasya ca ||

24.1२४.१

करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि । (२४।१)

karālasya piśācasya śoṇitākṣasya caiva hi |

24.2२४.२

क्रममाणः क्रमेणैव हनूमान्मारुतात्मजः ॥ (२४।२)

kramamāṇaḥ krameṇaiva hanūmānmārutātmajaḥ ||

25.1२५.१

तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः । (२५।१)

teṣu teṣu mahārheṣu bhavaneṣu mahāyaśāḥ |

25.2२५.२

तेषाम् ऋद्धिमताम् ऋद्धिं ददर्श स महाकपिः ॥ (२५।२)

teṣām ṛddhimatām ṛddhiṃ dadarśa sa mahākapiḥ ||

26.1२६.१

सर्वेषां समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः । (२६।१)

sarveṣāṃ samatikramya bhavanāni samantataḥ |

26.2२६.२

आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ॥ (२६।२)

āsasādātha lakṣmīvān rākṣasendraniveśanam ||

27.1२७.१

रावणस्योपशायिन्यो ददर्श हरिसत्तमः । (२७।१)

rāvaṇasyopaśāyinyo dadarśa harisattamaḥ |

27.2२७.२

विचरन् हरिशार्दूलो राक्षसीर् विकृतेक्षणाः । (२७।२)

vicaran hariśārdūlo rākṣasīr vikṛtekṣaṇāḥ |

27.3२७.३

शूलमुद्गरहस्ताश्च शक्तितोमरधारिणीः ॥ (२७।३)

śūlamudgarahastāśca śaktitomaradhāriṇīḥ ||

28.1२८.१

ददर्श विविधान् गुल्मांस्तस्य रक्षःपतेर् गृहे ॥ (२८।१)

dadarśa vividhān gulmāṃstasya rakṣaḥpater gṛhe ||

29.1२९.१

रक्ताञ् श्वेतान् सितांश्चैव हरींश्चैव महाजवान् । (२९।१)

raktāñ śvetān sitāṃścaiva harīṃścaiva mahājavān |

29.2२९.२

कुलीनान् रूपसम्पन्नान् गजान् परगजारुजान् ॥ (२९।२)

kulīnān rūpasampannān gajān paragajārujān ||

30.1३०.१

निष्ठितान् गजशिखायाम् ऐरावतसमान् युधि । (३०।१)

niṣṭhitān gajaśikhāyām airāvatasamān yudhi |

30.2३०.२

निहन्तॄन् परसैन्यानां गृहे तस्मिन् ददर्श सः ॥ (३०।२)

nihantṝn parasainyānāṃ gṛhe tasmin dadarśa saḥ ||

31.1३१.१

क्षरतश्च यथा मेघान् स्रवतश्च यथा गिरीन् । (३१।१)

kṣarataśca yathā meghān sravataśca yathā girīn |

31.2३१.२

मेघस्तनितनिर्घोषान् दुर्धर्षान् समरे परैः ॥ (३१।२)

meghastanitanirghoṣān durdharṣān samare paraiḥ ||

32.1३२.१

सहस्रं वाहिनीस्तत्र जाम्बूनदपरिष्कृताः । (३२।१)

sahasraṃ vāhinīstatra jāmbūnadapariṣkṛtāḥ |

32.2३२.२

हेमजालैर् अविच्छिन्नास्तरुणादित्यसंनिभाः ॥ (३२।२)

hemajālair avicchinnāstaruṇādityasaṃnibhāḥ ||

33.1३३.१

ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने । (३३।१)

dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane |

33.2३३.२

शिबिका विविधाकाराः स कपिर् मारुतात्मजः ॥ (३३।२)

śibikā vividhākārāḥ sa kapir mārutātmajaḥ ||

34.1३४.१

लतागृहाणि चित्राणि चित्रशालागृहाणि च । (३४।१)

latāgṛhāṇi citrāṇi citraśālāgṛhāṇi ca |

34.2३४.२

क्रीडागृहाणि चान्यानि दारुपर्वतकान् अपि ॥ (३४।२)

krīḍāgṛhāṇi cānyāni dāruparvatakān api ||

35.1३५.१

कामस्य गृहकं रम्यं दिवागृहकम् एव च । (३५।१)

kāmasya gṛhakaṃ ramyaṃ divāgṛhakam eva ca |

35.2३५.२

ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ॥ (३५।२)

dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane ||

36.1३६.१

स मन्दरतलप्रख्यं मयूरस्थानसंकुलम् । (३६।१)

sa mandaratalaprakhyaṃ mayūrasthānasaṃkulam |

36.2३६.२

ध्वजयष्टिभिर् आकीर्णं ददर्श भवनोत्तमम् ॥ (३६।२)

dhvajayaṣṭibhir ākīrṇaṃ dadarśa bhavanottamam ||

37.1३७.१

अनन्तरत्ननिचयं निधिजालं समन्ततः । (३७।१)

anantaratnanicayaṃ nidhijālaṃ samantataḥ |

37.2३७.२

धीरनिष्ठितकर्मान्तं गृहं भूतपतेर् इव ॥ (३७।२)

dhīraniṣṭhitakarmāntaṃ gṛhaṃ bhūtapater iva ||

38.1३८.१

अर्चिर्भिश्चापि रत्नानां तेजसा रावणस्य च । (३८।१)

arcirbhiścāpi ratnānāṃ tejasā rāvaṇasya ca |

38.2३८.२

विरराजाथ तद् वेश्म रश्मिमान् इव रश्मिभिः ॥ (३८।२)

virarājātha tad veśma raśmimān iva raśmibhiḥ ||

39.1३९.१

जाम्बूनदमयान्येव शयनान्यासनानि च । (३९।१)

jāmbūnadamayānyeva śayanānyāsanāni ca |

39.2३९.२

भाजनानि च शुभ्राणि ददर्श हरियूथपः ॥ (३९।२)

bhājanāni ca śubhrāṇi dadarśa hariyūthapaḥ ||

40.1४०.१

मध्वासवकृतक्लेदं मणिभाजनसंकुलम् । (४०।१)

madhvāsavakṛtakledaṃ maṇibhājanasaṃkulam |

40.2४०.२

मनोरमम् असंबाधं कुबेरभवनं यथा ॥ (४०।२)

manoramam asaṃbādhaṃ kuberabhavanaṃ yathā ||

41.1४१.१

नूपुराणां च घोषेण काञ्चीनां निनदेन च । (४१।१)

nūpurāṇāṃ ca ghoṣeṇa kāñcīnāṃ ninadena ca |

41.2४१.२

मृदङ्गतलघोषैश्च घोषवद्भिर् विनादितम् ॥ (४१।२)

mṛdaṅgatalaghoṣaiśca ghoṣavadbhir vināditam ||

42.1४२.१

प्रासादसंघातयुतं स्त्रीरत्नशतसंकुलम् । (४२।१)

prāsādasaṃghātayutaṃ strīratnaśatasaṃkulam |

42.2४२.२

सुव्यूढकक्ष्यं हनुमान् प्रविवेश महागृहम् ॥ (४२।२)

suvyūḍhakakṣyaṃ hanumān praviveśa mahāgṛham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit