रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 54

241 of 606 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्षिता । (१।१)

sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarṣitā |

1.2१.२

तृणम् अन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत ॥ (१।२)

tṛṇam antarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata ||

2.1२.१

राजा दशरथो नाम धर्मसेतुर् इवाचलः । (२।१)

rājā daśaratho nāma dharmasetur ivācalaḥ |

2.2२.२

सत्यसंधः परिज्ञातो यस्य पुत्रः स राघवः ॥ (२।२)

satyasaṃdhaḥ parijñāto yasya putraḥ sa rāghavaḥ ||

3.1३.१

रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । (३।१)

rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ |

3.2३.२

दीर्घबाहुर् विशालाक्षो दैवतं स पतिर् मम ॥ (३।२)

dīrghabāhur viśālākṣo daivataṃ sa patir mama ||

4.1४.१

इक्ष्वाकूणां कुले जातः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः । (४।१)

ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ siṃhaskandho mahādyutiḥ |

4.2४.२

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस् ते प्राणान् हरिष्यति ॥ (४।२)

lakṣmaṇena saha bhrātrā yas te prāṇān hariṣyati ||

5.1५.१

प्रत्यक्षं यद्य् अहं तस्य त्वया स्यां धर्षिता बलात् । (५।१)

pratyakṣaṃ yady ahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt |

5.2५.२

शयिता त्वं हतः संख्ये जनस्थाने यथा खरः ॥ (५।२)

śayitā tvaṃ hataḥ saṃkhye janasthāne yathā kharaḥ ||

6.1६.१

य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः । (६।१)

ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ |

6.2६.२

राघवे निर्विषाः सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा ॥ (६।२)

rāghave nirviṣāḥ sarve suparṇe pannagā yathā ||

7.1७.१

तस्य ज्याविप्रमुक्तास् ते शराः काञ्चनभूषणाः । (७।१)

tasya jyāvipramuktās te śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |

7.2७.२

शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलम् इवोर्मयः ॥ (७।२)

śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlam ivormayaḥ ||

8.1८.१

असुरैर् वा सुरैर् वा त्वं यद्य् अवधो ऽसि रावण । (८।१)

asurair vā surair vā tvaṃ yady avadho 'si rāvaṇa |

8.2८.२

उत्पाद्य सुमहद् वैरं जीवंस् तस्य न मोक्ष्यसे ॥ (८।२)

utpādya sumahad vairaṃ jīvaṃs tasya na mokṣyase ||

9.1९.१

स ते जीवितशेषस्य राघवो ऽन्तकरो बली । (९।१)

sa te jīvitaśeṣasya rāghavo 'ntakaro balī |

9.2९.२

पशोर् यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम् ॥ (९।२)

paśor yūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham ||

10.1१०.१

यदि पश्येत् स रामस् त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा । (१०।१)

yadi paśyet sa rāmas tvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā |

10.2१०.२

रक्षस् त्वम् अद्य निर्दग्धो गच्छेः सद्यः पराभवम् ॥ (१०।२)

rakṣas tvam adya nirdagdho gaccheḥ sadyaḥ parābhavam ||

11.1११.१

यश् चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन् नाशयेत वा । (११।१)

yaś candraṃ nabhaso bhūmau pātayen nāśayeta vā |

11.2११.२

सागरं शोषयेद् वापि स सीतां मोचयेद् इह ॥ (११।२)

sāgaraṃ śoṣayed vāpi sa sītāṃ mocayed iha ||

12.1१२.१

गतायुस् त्वं गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः । (१२।१)

gatāyus tvaṃ gataśrīko gatasattvo gatendriyaḥ |

12.2१२.२

लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति ॥ (१२।२)

laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati ||

13.1१३.१

न ते पापम् इदं कर्म सुखोदर्कं भविष्यति । (१३।१)

na te pāpam idaṃ karma sukhodarkaṃ bhaviṣyati |

13.2१३.२

याहं नीता विना भावं पतिपार्श्वात् त्वया वनात् ॥ (१३।२)

yāhaṃ nītā vinā bhāvaṃ patipārśvāt tvayā vanāt ||

14.1१४.१

स हि दैवतसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः । (१४।१)

sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ |

14.2१४.२

निर्भयो वीर्यम् आश्रित्य शून्ये वसति दण्डके ॥ (१४।२)

nirbhayo vīryam āśritya śūnye vasati daṇḍake ||

15.1१५.१

स ते दर्पं बलं वीर्यम् उत्सेकं च तथाविधम् । (१५।१)

sa te darpaṃ balaṃ vīryam utsekaṃ ca tathāvidham |

15.2१५.२

अपनेष्यति गात्रेभ्यः शरवर्षेण संयुगे ॥ (१५।२)

apaneṣyati gātrebhyaḥ śaravarṣeṇa saṃyuge ||

16.1१६.१

यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः । (१६।१)

yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ |

16.2१६.२

तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः ॥ (१६।२)

tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ ||

17.1१७.१

मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तो ऽयं राक्षसाधम । (१७।१)

māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto 'yaṃ rākṣasādhama |

17.2१७.२

आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च ॥ (१७।२)

ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca ||

18.1१८.१

न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदिः स्रुग्भाण्डमण्डिता । (१८।१)

na śakyā yajñamadhyasthā vediḥ srugbhāṇḍamaṇḍitā |

18.2१८.२

द्विजातिमन्त्रसंपूता चण्डालेनावमर्दितुम् ॥ (१८।२)

dvijātimantrasaṃpūtā caṇḍālenāvamarditum ||

19.1१९.१

इदं शरीरं निःसंज्ञं बन्ध वा घातयस्व वा । (१९।१)

idaṃ śarīraṃ niḥsaṃjñaṃ bandha vā ghātayasva vā |

19.2१९.२

नेदं शरीरं रक्ष्यं मे जीवितं वापि राक्षस । (१९।२)

nedaṃ śarīraṃ rakṣyaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa |

19.3१९.३

न हि शक्ष्याम्य् उपक्रोशं पृथिव्यां दातुम् आत्मनः ॥ (१९।३)

na hi śakṣyāmy upakrośaṃ pṛthivyāṃ dātum ātmanaḥ ||

20.1२०.१

एवम् उक्त्वा तु वैदेही क्रोधात् सुपरुषं वचः । (२०।१)

evam uktvā tu vaidehī krodhāt suparuṣaṃ vacaḥ |

20.2२०.२

रावणं मैथिली तत्र पुनर् नोवाच किंचन ॥ (२०।२)

rāvaṇaṃ maithilī tatra punar novāca kiṃcana ||

21.1२१.१

सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम् । (२१।१)

sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam |

21.2२१.२

प्रत्युवाच ततः सीतां भयसंदर्शनं वचः ॥ (२१।२)

pratyuvāca tataḥ sītāṃ bhayasaṃdarśanaṃ vacaḥ ||

22.1२२.१

शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान् द्वादश भामिनि । (२२।१)

śṛṇu maithili madvākyaṃ māsān dvādaśa bhāmini |

22.2२२.२

कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि । (२२।२)

kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini |

22.3२२.३

ततस् त्वां प्रातराशार्थं सूदाश् छेत्स्यन्ति लेशशः ॥ (२२।३)

tatas tvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāś chetsyanti leśaśaḥ ||

23.1२३.१

इत्य् उक्त्वा परुषं वाक्यं रावणः शत्रुरावणः । (२३।१)

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |

23.2२३.२

राक्षसीश् च ततः क्रुद्ध इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२३।२)

rākṣasīś ca tataḥ kruddha idaṃ vacanam abravīt ||

24.1२४.१

शीघ्रम् एवं हि राक्षस्यो विकृता घोरदर्शनाः । (२४।१)

śīghram evaṃ hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ |

24.2२४.२

दर्पम् अस्या विनेष्यध्वं मांसशोणितभोजनाः ॥ (२४।२)

darpam asyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ ||

25.1२५.१

वचनाद् एव तास् तस्य विकृता घोरदर्शनाः । (२५।१)

vacanād eva tās tasya vikṛtā ghoradarśanāḥ |

25.2२५.२

कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन् ॥ (२५।२)

kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan ||

26.1२६.१

स ताः प्रोवाच राजा तु रावणो घोरदर्शनः । (२६।१)

sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ |

26.2२६.२

प्रचाल्य चरणोत्कर्षैर् दारयन्न् इव मेदिनीम् ॥ (२६।२)

pracālya caraṇotkarṣair dārayann iva medinīm ||

27.1२७.१

अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयताम् इति । (२७।१)

aśokavanikāmadhye maithilī nīyatām iti |

27.2२७.२

तत्रेयं रक्ष्यतां गूढम् युष्माभिः परिवारिता ॥ (२७।२)

tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍham yuṣmābhiḥ parivāritā ||

28.1२८.१

तत्रैनां तर्जनैर् घोरैः पुनः सान्त्वैश् च मैथिलीम् । (२८।१)

tatraināṃ tarjanair ghoraiḥ punaḥ sāntvaiś ca maithilīm |

28.2२८.२

आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूम् इव ॥ (२८।२)

ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūm iva ||

29.1२९.१

इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः । (२९।१)

iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ |

29.2२९.२

अशोकवनिकां जग्मुर् मैथिलीं परिगृह्य ताम् ॥ (२९।२)

aśokavanikāṃ jagmur maithilīṃ parigṛhya tām ||

30.1३०.१

सर्वकामफलैर् वृक्षैर् नानापुष्पफलैर् वृताम् । (३०।१)

sarvakāmaphalair vṛkṣair nānāpuṣpaphalair vṛtām |

30.2३०.२

सर्वकालमदैश् चापि द्विजैः समुपसेविताम् ॥ (३०।२)

sarvakālamadaiś cāpi dvijaiḥ samupasevitām ||

31.1३१.१

सा तु शोकपरीताङ्गी मैथिली जनकात्मजा । (३१।१)

sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā |

31.2३१.२

राक्षसीवशम् आपन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा ॥ (३१।२)

rākṣasīvaśam āpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā ||

32.1३२.१

न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिली विरूपनेत्राभिर् अतीव तर्जिता । (३२।१)

na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhir atīva tarjitā |

32.2३२.२

पतिं स्मरन्ती दयितं च देवरं विचेतनाभूद् भयशोकपीडिता ॥ (३२।२)

patiṃ smarantī dayitaṃ ca devaraṃ vicetanābhūd bhayaśokapīḍitā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit