रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 2

508 of 606 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः । (१।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |

1.2१.२

कुम्भयोनिर् महातेजा वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (१।२)

kumbhayonir mahātejā vākyam etad uvāca ha ||

2.1२.१

शृणु राजन् यथावृत्तं यस्य तेजोबलं महत् । (२।१)

śṛṇu rājan yathāvṛttaṃ yasya tejobalaṃ mahat |

2.2२.२

जघान च रिपून् युद्धे यथावध्यश्च शत्रुभिः ॥ (२।२)

jaghāna ca ripūn yuddhe yathāvadhyaśca śatrubhiḥ ||

3.1३.१

अहं ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव । (३।१)

ahaṃ te rāvaṇasyedaṃ kulaṃ janma ca rāghava |

3.2३.२

वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते ॥ (३।२)

varapradānaṃ ca tathā tasmai dattaṃ bravīmi te ||

4.1४.१

पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः । (४।१)

purā kṛtayuge rāma prajāpatisutaḥ prabhuḥ |

4.2४.२

पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षाद् इव पितामहः ॥ (४।२)

pulastyo nāma brahmarṣiḥ sākṣād iva pitāmahaḥ ||

5.1५.१

नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा । (५।१)

nānukīrtyā guṇāstasya dharmataḥ śīlatastathā |

5.2५.२

प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः ॥ (५।२)

prajāpateḥ putra iti vaktuṃ śakyaṃ hi nāmataḥ ||

6.1६.१

स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः । (६।१)

sa tu dharmaprasaṅgena meroḥ pārśve mahāgireḥ |

6.2६.२

तृणबिन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुंगवः ॥ (६।२)

tṛṇabindvāśramaṃ gatvā nyavasanmunipuṃgavaḥ ||

7.1७.१

तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः । (७।१)

tapastepe sa dharmātmā svādhyāyaniyatendriyaḥ |

7.2७.२

गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः ॥ (७।२)

gatvāśramapadaṃ tasya vighnaṃ kurvanti kanyakāḥ ||

8.1८.१

देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः । (८।१)

devapannagakanyāśca rājarṣitanayāśca yāḥ |

8.2८.२

क्रीडन्त्यो ऽप्सरसश्चैव तं देशम् उपपेदिरे ॥ (८।२)

krīḍantyo 'psarasaścaiva taṃ deśam upapedire ||

9.1९.१

सर्वर्तुषूपभोग्यत्वाद् रम्यत्वात् काननस्य च । (९।१)

sarvartuṣūpabhogyatvād ramyatvāt kānanasya ca |

9.2९.२

नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः ॥ (९।२)

nityaśastāstu taṃ deśaṃ gatvā krīḍanti kanyakāḥ ||

10.1१०.१

अथ रुष्टो महातेजा व्याजहार महामुनिः । (१०।१)

atha ruṣṭo mahātejā vyājahāra mahāmuniḥ |

10.2१०.२

या मे दर्शनम् आगच्छेत् सा गर्भं धारयिष्यति ॥ (१०।२)

yā me darśanam āgacchet sā garbhaṃ dhārayiṣyati ||

11.1११.१

तास्तु सर्वाः प्रतिगताः श्रुत्वा वाक्यं महात्मनः । (११।१)

tāstu sarvāḥ pratigatāḥ śrutvā vākyaṃ mahātmanaḥ |

11.2११.२

ब्रह्मशापभयाद् भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः ॥ (११।२)

brahmaśāpabhayād bhītāstaṃ deśaṃ nopacakramuḥ ||

12.1१२.१

तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत् । (१२।१)

tṛṇabindostu rājarṣestanayā na śṛṇoti tat |

12.2१२.२

गत्वाश्रमपदं तस्य विचचार सुनिर्भया ॥ (१२।२)

gatvāśramapadaṃ tasya vicacāra sunirbhayā ||

13.1१३.१

तस्मिन्न् एव तु काले स प्राजापत्यो महान् ऋषिः । (१३।१)

tasminn eva tu kāle sa prājāpatyo mahān ṛṣiḥ |

13.2१३.२

स्वाध्यायम् अकरोत् तत्र तपसा द्योतितप्रभः ॥ (१३।२)

svādhyāyam akarot tatra tapasā dyotitaprabhaḥ ||

14.1१४.१

सा तु वेदध्वनिं श्रुत्वा दृष्ट्वा चैव तपोधनम् । (१४।१)

sā tu vedadhvaniṃ śrutvā dṛṣṭvā caiva tapodhanam |

14.2१४.२

अभवत् पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा ॥ (१४।२)

abhavat pāṇḍudehā sā suvyañjitaśarīrajā ||

15.1१५.१

दृष्ट्वा परमसंविग्ना सा तु तद्रूपम् आत्मनः । (१५।१)

dṛṣṭvā paramasaṃvignā sā tu tadrūpam ātmanaḥ |

15.2१५.२

इदं मे किं न्विति ज्ञात्वा पितुर् गत्वाग्रतः स्थिता ॥ (१५।२)

idaṃ me kiṃ nviti jñātvā pitur gatvāgrataḥ sthitā ||

16.1१६.१

तां तु दृष्ट्वा तथाभूतां तृणबिन्दुर् अथाब्रवीत् । (१६।१)

tāṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtāṃ tṛṇabindur athābravīt |

16.2१६.२

किं त्वम् एतत् त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः ॥ (१६।२)

kiṃ tvam etat tvasadṛśaṃ dhārayasyātmano vapuḥ ||

17.1१७.१

सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम् । (१७।१)

sā tu kṛtvāñjaliṃ dīnā kanyovāca tapodhanam |

17.2१७.२

न जाने कारणं तात येन मे रूपम् ईदृशम् ॥ (१७।२)

na jāne kāraṇaṃ tāta yena me rūpam īdṛśam ||

18.1१८.१

किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर् भावितात्मनः । (१८।१)

kiṃ tu pūrvaṃ gatāsmyekā maharṣer bhāvitātmanaḥ |

18.2१८.२

पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यम् अन्वेष्टुं स्वसखीजनम् ॥ (१८।२)

pulastyasyāśramaṃ divyam anveṣṭuṃ svasakhījanam ||

19.1१९.१

न च पश्याम्यहं तत्र कांचिद् अप्यागतां सखीम् । (१९।१)

na ca paśyāmyahaṃ tatra kāṃcid apyāgatāṃ sakhīm |

19.2१९.२

रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा चाहम् इहागता ॥ (१९।२)

rūpasya tu viparyāsaṃ dṛṣṭvā cāham ihāgatā ||

20.1२०.१

तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः । (२०।१)

tṛṇabindustu rājarṣistapasā dyotitaprabhaḥ |

20.2२०.२

ध्यानं विवेश तच्चापि अपश्यद् ऋषिकर्मजम् ॥ (२०।२)

dhyānaṃ viveśa taccāpi apaśyad ṛṣikarmajam ||

21.1२१.१

स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर् भावितात्मनः । (२१।१)

sa tu vijñāya taṃ śāpaṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ |

21.2२१.२

गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

gṛhītvā tanayāṃ gatvā pulastyam idam abravīt ||

22.1२२.१

भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैर् एव भूषिताम् । (२२।१)

bhagavaṃstanayāṃ me tvaṃ guṇaiḥ svair eva bhūṣitām |

22.2२२.२

भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयम् उद्यताम् ॥ (२२।२)

bhikṣāṃ pratigṛhāṇemāṃ maharṣe svayam udyatām ||

23.1२३.१

तपश्चरणयुक्तस्य श्राम्यमाणेन्द्रियस्य ते । (२३।१)

tapaścaraṇayuktasya śrāmyamāṇendriyasya te |

23.2२३.२

शुश्रूषातत्परा नित्यं भविष्यति न संशयः ॥ (२३।२)

śuśrūṣātatparā nityaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

24.1२४.१

तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा । (२४।१)

taṃ bruvāṇaṃ tu tadvākyaṃ rājarṣiṃ dhārmikaṃ tadā |

24.2२४.२

जिघृक्षुर् अब्रवीत् कन्यां बाढम् इत्येव स द्विजः ॥ (२४।२)

jighṛkṣur abravīt kanyāṃ bāḍham ityeva sa dvijaḥ ||

25.1२५.१

दत्त्वा तु स गतो राजा स्वम् आश्रमपदं तदा । (२५।१)

dattvā tu sa gato rājā svam āśramapadaṃ tadā |

25.2२५.२

सापि तत्रावसत् कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः । (२५।२)

sāpi tatrāvasat kanyā toṣayantī patiṃ guṇaiḥ |

25.3२५.३

प्रीतः स तु महातेजा वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (२५।३)

prītaḥ sa tu mahātejā vākyam etad uvāca ha ||

26.1२६.१

परितुष्टो ऽस्मि भद्रं ते गुणानां संपदा भृशम् । (२६।१)

parituṣṭo 'smi bhadraṃ te guṇānāṃ saṃpadā bhṛśam |

26.2२६.२

तस्मात् ते विरमाम्यद्य पुत्रम् आत्मसमं गुणैः । (२६।२)

tasmāt te viramāmyadya putram ātmasamaṃ guṇaiḥ |

26.3२६.३

उभयोर् वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम् ॥ (२६।३)

ubhayor vaṃśakartāraṃ paulastya iti viśrutam ||

27.1२७.१

यस्मात् तु विश्रुतो वेदस्त्वयेहाभ्यस्यतो मम । (२७।१)

yasmāt tu viśruto vedastvayehābhyasyato mama |

27.2२७.२

तस्मात् स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः ॥ (२७।२)

tasmāt sa viśravā nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

28.1२८.१

एवम् उक्ता तु सा कन्या प्रहृष्टेनान्तरात्मना । (२८।१)

evam uktā tu sā kanyā prahṛṣṭenāntarātmanā |

28.2२८.२

अचिरेणैव कालेन सूता विश्रवसं सुतम् ॥ (२८।२)

acireṇaiva kālena sūtā viśravasaṃ sutam ||

29.1२९.१

स तु लोकत्रये ख्यातः शौचधर्मसमन्वितः । (२९।१)

sa tu lokatraye khyātaḥ śaucadharmasamanvitaḥ |

29.2२९.२

पितेव तपसा युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः ॥ (२९।२)

piteva tapasā yukto viśravā munipuṃgavaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit