रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 52

239 of 606 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ह्रियमाणा तु वैदेही कंचिन् नाथम् अपश्यती । (१।१)

hriyamāṇā tu vaidehī kaṃcin nātham apaśyatī |

1.2१.२

ददर्श गिरिशृङ्गस्थान् पञ्चवानरपुंगवान् ॥ (१।२)

dadarśa giriśṛṅgasthān pañcavānarapuṃgavān ||

2.1२.१

तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम् । (२।१)

teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |

2.2२.२

उत्तरीयं वरारोहा शुभान्य् आभरणानि च । (२।२)

uttarīyaṃ varārohā śubhāny ābharaṇāni ca |

2.3२.३

मुमोच यदि रामाय शंसेयुर् इति मैथिली ॥ (२।३)

mumoca yadi rāmāya śaṃseyur iti maithilī ||

3.1३.१

वस्त्रम् उत्सृज्य तन्मध्ये विनिक्षिप्तं सभूषणम् । (३।१)

vastram utsṛjya tanmadhye vinikṣiptaṃ sabhūṣaṇam |

3.2३.२

सम्भ्रमात् तु दशग्रीवस् तत् कर्म न च बुद्धवान् ॥ (३।२)

sambhramāt tu daśagrīvas tat karma na ca buddhavān ||

4.1४.१

पिङ्गाक्षास् तां विशालाक्षीं नेत्रैर् अनिमिषैर् इव । (४।१)

piṅgākṣās tāṃ viśālākṣīṃ netrair animiṣair iva |

4.2४.२

विक्रोशन्तीं तदा सीतां ददृशुर् वानरर्षभाः ॥ (४।२)

vikrośantīṃ tadā sītāṃ dadṛśur vānararṣabhāḥ ||

5.1५.१

स च पम्पाम् अतिक्रम्य लङ्काम् अभिमुखः पुरीम् । (५।१)

sa ca pampām atikramya laṅkām abhimukhaḥ purīm |

5.2५.२

जगाम रुदतीं गृह्य मैथिलीं राक्षसेश्वरः ॥ (५।२)

jagāma rudatīṃ gṛhya maithilīṃ rākṣaseśvaraḥ ||

6.1६.१

तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युम् आत्मनः । (६।१)

tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyum ātmanaḥ |

6.2६.२

उत्सङ्गेनैव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम् ॥ (६।२)

utsaṅgenaiva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām ||

7.1७.१

वनानि सरितः शैलान् सरांसि च विहायसा । (७।१)

vanāni saritaḥ śailān sarāṃsi ca vihāyasā |

7.2७.२

स क्षिप्रं समतीयाय शरश् चापाद् इव च्युतः ॥ (७।२)

sa kṣipraṃ samatīyāya śaraś cāpād iva cyutaḥ ||

8.1८.१

तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयम् अक्षयम् । (८।१)

timinakraniketaṃ tu varuṇālayam akṣayam |

8.2८.२

सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम् ॥ (८।२)

saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram ||

9.1९.१

सम्भ्रमात् परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः । (९।१)

sambhramāt parivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ |

9.2९.२

वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः ॥ (९।२)

vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ ||

10.1१०.१

अन्तरिक्षगता वाचः ससृजुश् चारणास् तदा । (१०।१)

antarikṣagatā vācaḥ sasṛjuś cāraṇās tadā |

10.2१०.२

एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास् तदाब्रुवन् ॥ (१०।२)

etadanto daśagrīva iti siddhās tadābruvan ||

11.1११.१

स तु सीतां विवेष्टन्तीम् अङ्केनादाय रावणः । (११।१)

sa tu sītāṃ viveṣṭantīm aṅkenādāya rāvaṇaḥ |

11.2११.२

प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युम् आत्मनः ॥ (११।२)

praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyum ātmanaḥ ||

12.1१२.१

सो ऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम् । (१२।१)

so 'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām |

12.2१२.२

संरूढकक्ष्याबहुलं स्वम् अन्तःपुरम् आविशत् ॥ (१२।२)

saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svam antaḥpuram āviśat ||

13.1१३.१

तत्र ताम् असितापाङ्गीं शोकमोहपरायणाम् । (१३।१)

tatra tām asitāpāṅgīṃ śokamohaparāyaṇām |

13.2१३.२

निदधे रावणः सीतां मयो मायाम् इवासुरीम् ॥ (१३।२)

nidadhe rāvaṇaḥ sītāṃ mayo māyām ivāsurīm ||

14.1१४.१

अब्रवीच् च दशग्रीवः पिशाचीर् घोरदर्शनाः । (१४।१)

abravīc ca daśagrīvaḥ piśācīr ghoradarśanāḥ |

14.2१४.२

यथा नैनां पुमान् स्त्री वा सीतां पश्यत्य् असंमतः ॥ (१४।२)

yathā naināṃ pumān strī vā sītāṃ paśyaty asaṃmataḥ ||

15.1१५.१

मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्य् आभरणानि च । (१५।१)

muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇy ābharaṇāni ca |

15.2१५.२

यद् यद् इच्छेत् तद् एवास्या देयं मच्छन्दतो यथा ॥ (१५।२)

yad yad icchet tad evāsyā deyaṃ macchandato yathā ||

16.1१६.१

या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किंचिद् अप्रियम् । (१६।१)

yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiṃcid apriyam |

16.2१६.२

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानान् न तस्या जीवितं प्रियम् ॥ (१६।२)

ajñānād yadi vā jñānān na tasyā jīvitaṃ priyam ||

17.1१७.१

तथोक्त्वा राक्षसीस् तास् तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् । (१७।१)

tathoktvā rākṣasīs tās tu rākṣasendraḥ pratāpavān |

17.2१७.२

निष्क्रम्यान्तःपुरात् तस्मात् किं कृत्यम् इति चिन्तयन् । (१७।२)

niṣkramyāntaḥpurāt tasmāt kiṃ kṛtyam iti cintayan |

17.3१७.३

ददर्शाष्टौ महावीर्यान् राक्षसान् पिशिताशनान् ॥ (१७।३)

dadarśāṣṭau mahāvīryān rākṣasān piśitāśanān ||

18.1१८.१

स तान् दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः । (१८।१)

sa tān dṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |

18.2१८.२

उवाचैतान् इदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः ॥ (१८।२)

uvācaitān idaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ ||

19.1१९.१

नानाप्रहरणाः क्षिप्रम् इतो गच्छत सत्वराः । (१९।१)

nānāpraharaṇāḥ kṣipram ito gacchata satvarāḥ |

19.2१९.२

जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम् ॥ (१९।२)

janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam ||

20.1२०.१

तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे । (२०।१)

tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |

20.2२०.२

पौरुषं बलम् आश्रित्य त्रासम् उत्सृज्य दूरतः ॥ (२०।२)

pauruṣaṃ balam āśritya trāsam utsṛjya dūrataḥ ||

21.1२१.१

बलं हि सुमहद् यन् मे जनस्थाने निवेशितम् । (२१।१)

balaṃ hi sumahad yan me janasthāne niveśitam |

21.2२१.२

सदूषणखरं युद्धे हतं तद् रामसायकैः ॥ (२१।२)

sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ tad rāmasāyakaiḥ ||

22.1२२.१

ततः क्रोधो ममापूर्वो धैर्यस्योपरि वर्धते । (२२।१)

tataḥ krodho mamāpūrvo dhairyasyopari vardhate |

22.2२२.२

वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम् ॥ (२२।२)

vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam ||

23.1२३.१

निर्यातयितुम् इच्छामि तच् च वैरम् अहं रिपोः । (२३।१)

niryātayitum icchāmi tac ca vairam ahaṃ ripoḥ |

23.2२३.२

न हि लप्स्याम्य् अहं निद्राम् अहत्वा संयुगे रिपुम् ॥ (२३।२)

na hi lapsyāmy ahaṃ nidrām ahatvā saṃyuge ripum ||

24.1२४.१

तं त्व् इदानीम् अहं हत्वा खरदूषणघातिनम् । (२४।१)

taṃ tv idānīm ahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |

24.2२४.२

रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः ॥ (२४।२)

rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ ||

25.1२५.१

जनस्थाने वसद्भिस् तु भवद्भी रामम् आश्रिता । (२५।१)

janasthāne vasadbhis tu bhavadbhī rāmam āśritā |

25.2२५.२

प्रवृत्तिर् उपनेतव्या किं करोतीति तत्त्वतः ॥ (२५।२)

pravṛttir upanetavyā kiṃ karotīti tattvataḥ ||

26.1२६.१

अप्रमादाच् च गन्तव्यं सर्वैर् एव निशाचरैः । (२६।१)

apramādāc ca gantavyaṃ sarvair eva niśācaraiḥ |

26.2२६.२

कर्तव्यश् च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति ॥ (२६।२)

kartavyaś ca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati ||

27.1२७.१

युष्माकं हि बलज्ञो ऽहं बहुशो रणमूर्धनि । (२७।१)

yuṣmākaṃ hi balajño 'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |

27.2२७.२

अतश् चास्मिञ् जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः ॥ (२७।२)

ataś cāsmiñ janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ ||

28.1२८.१

ततः प्रियं वाक्यम् उपेत्य राक्षसा महार्थम् अष्टाव् अभिवाद्य रावणम् । (२८।१)

tataḥ priyaṃ vākyam upetya rākṣasā mahārtham aṣṭāv abhivādya rāvaṇam |

28.2२८.२

विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानम् अलक्ष्यदर्शनाः ॥ (२८।२)

vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānam alakṣyadarśanāḥ ||

29.1२९.१

ततस् तु सीताम् उपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम् । (२९।१)

tatas tu sītām upalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |

29.2२९.२

प्रसज्य रामेण च वैरम् उत्तमं बभूव मोहान् मुदितः स राक्षसः ॥ (२९।२)

prasajya rāmeṇa ca vairam uttamaṃ babhūva mohān muditaḥ sa rākṣasaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 52

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit