रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 31

289 of 606 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह । (१।१)

aṅgadasya vacaḥ śrutvā sugrīvaḥ sacivaiḥ saha |

1.2१.२

लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनम् आत्मवान् ॥ (१।२)

lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanam ātmavān ||

2.1२.१

सचिवान् अब्रवीद् वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम् । (२।१)

sacivān abravīd vākyaṃ niścitya gurulāghavam |

2.2२.२

मन्त्रज्ञान् मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः ॥ (२।२)

mantrajñān mantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitaḥ ||

3.1३.१

न मे दुर्व्याहृतं किंचिन् नापि मे दुरनुष्ठितम् । (३।१)

na me durvyāhṛtaṃ kiṃcin nāpi me duranuṣṭhitam |

3.2३.२

लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किम् इति चिन्तये ॥ (३।२)

lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kim iti cintaye ||

4.1४.१

असुहृद्भिर् ममामित्रैर् नित्यम् अन्तरदर्शिभिः । (४।१)

asuhṛdbhir mamāmitrair nityam antaradarśibhiḥ |

4.2४.२

मम दोषान् असंभूताञ् श्रावितो राघवानुजः ॥ (४।२)

mama doṣān asaṃbhūtāñ śrāvito rāghavānujaḥ ||

5.1५.१

अत्र तावद् यथाबुद्धि सर्वैर् एव यथाविधि । (५।१)

atra tāvad yathābuddhi sarvair eva yathāvidhi |

5.2५.२

भवद्भिर् निश्चयस् तस्य विज्ञेयो निपुणं शनैः ॥ (५।२)

bhavadbhir niścayas tasya vijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ ||

6.1६.१

न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात् । (६।१)

na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |

6.2६.२

मित्रं त्व् अस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम् ॥ (६।२)

mitraṃ tv asthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam ||

7.1७.१

सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं परिपालनम् । (७।१)

sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |

7.2७.२

अनित्यत्वात् तु चित्तानां प्रीतिर् अल्पे ऽपि भिद्यते ॥ (७।२)

anityatvāt tu cittānāṃ prītir alpe 'pi bhidyate ||

8.1८.१

अतोनिमित्तं त्रस्तो ऽहं रामेण तु महात्मना । (८।१)

atonimittaṃ trasto 'haṃ rāmeṇa tu mahātmanā |

8.2८.२

यन् ममोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन् मया ॥ (८।२)

yan mamopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tan mayā ||

9.1९.१

सुग्रीवेणैवम् उक्तस् तु हनुमान् हरिपुंगवः । (९।१)

sugrīveṇaivam uktas tu hanumān haripuṃgavaḥ |

9.2९.२

उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥ (९।२)

uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām ||

10.1१०.१

सर्वथा नैतद् आश्चर्यं यत् त्वं हरिगणेश्वर । (१०।१)

sarvathā naitad āścaryaṃ yat tvaṃ harigaṇeśvara |

10.2१०.२

न विस्मरसि सुस्निग्धम् उपकारकृतं शुभम् ॥ (१०।२)

na vismarasi susnigdham upakārakṛtaṃ śubham ||

11.1११.१

राघवेण तु शूरेण भयम् उत्सृज्य दूरतः । (११।१)

rāghaveṇa tu śūreṇa bhayam utsṛjya dūrataḥ |

11.2११.२

त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ (११।२)

tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ ||

12.1१२.१

सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः । (१२।१)

sarvathā praṇayāt kruddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |

12.2१२.२

भ्रातरं स प्रहितवांल्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ (१२।२)

bhrātaraṃ sa prahitavāṃllakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ||

13.1१३.१

त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कलविदां वर । (१३।१)

tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kalavidāṃ vara |

13.2१३.२

फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छिवा ॥ (१३।२)

phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā ||

14.1१४.१

निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टबलाहका । (१४।१)

nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭabalāhakā |

14.2१४.२

प्रसन्नाश् च दिशः सर्वाः सरितश् च सरांसि च ॥ (१४।२)

prasannāś ca diśaḥ sarvāḥ saritaś ca sarāṃsi ca ||

15.1१५.१

प्राप्तम् उद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव । (१५।१)

prāptam udyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṃgava |

15.2१५.२

त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणो ऽयम् इहागतः ॥ (१५।२)

tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo 'yam ihāgataḥ ||

16.1१६.१

आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात् । (१६।१)

ārtasya hṛtadārasya paruṣaṃ puruṣāntarāt |

16.2१६.२

वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥ (१६।२)

vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ ||

17.1१७.१

कृतापराधस्य हि ते नान्यत् पश्याम्य् अहं क्षमम् । (१७।१)

kṛtāparādhasya hi te nānyat paśyāmy ahaṃ kṣamam |

17.2१७.२

अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥ (१७।२)

antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt ||

18.1१८.१

नियुक्तैर् मन्त्रिभिर् वाच्यो ऽवश्यं पार्थिवो हितम् । (१८।१)

niyuktair mantribhir vācyo 'vaśyaṃ pārthivo hitam |

18.2१८.२

अत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्य् अवधृतं वचः ॥ (१८।२)

ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmy avadhṛtaṃ vacaḥ ||

19.1१९.१

अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापम् उद्यम्य राघवः । (१९।१)

abhikruddhaḥ samartho hi cāpam udyamya rāghavaḥ |

19.2१९.२

सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥ (१९।२)

sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat ||

20.1२०.१

न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्य पुनर् भवेत् । (२०।१)

na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādya punar bhavet |

20.2२०.२

पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥ (२०।२)

pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ ||

21.1२१.१

तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः । (२१।१)

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ sasuhṛjjanaḥ |

21.2२१.२

राजंस् तिष्ठ स्वसमये भर्तुर् भार्येव तद्वशे ॥ (२१।२)

rājaṃs tiṣṭha svasamaye bhartur bhāryeva tadvaśe ||

22.1२२.१

न रामरामानुजशासनं त्वया कपीन्द्रयुक्तं मनसाप्य् अपोहितुम् । (२२।१)

na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndrayuktaṃ manasāpy apohitum |

22.2२२.२

मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥ (२२।२)

mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sarāghavasyāsya surendravarcasaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 31

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit