रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 29

535 of 606 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततस्तमसि संजाते राक्षसा दैवतैः सह । (१।१)

tatastamasi saṃjāte rākṣasā daivataiḥ saha |

1.2१.२

अयुध्यन्त बलोन्मत्ताः सूदयन्तः परस्परम् ॥ (१।२)

ayudhyanta balonmattāḥ sūdayantaḥ parasparam ||

2.1२.१

ततस्तु देवसैन्येन राक्षसानां महद् बलम् । (२।१)

tatastu devasainyena rākṣasānāṃ mahad balam |

2.2२.२

दशांशं स्थापितं युद्धे शेषं नीतं यमक्षयम् ॥ (२।२)

daśāṃśaṃ sthāpitaṃ yuddhe śeṣaṃ nītaṃ yamakṣayam ||

3.1३.१

तस्मिंस्तु तमसा नद्धे सर्वे ते देवराक्षसाः । (३।१)

tasmiṃstu tamasā naddhe sarve te devarākṣasāḥ |

3.2३.२

अन्योन्यं नाभ्यजानन्त युध्यमानाः परस्परम् ॥ (३।२)

anyonyaṃ nābhyajānanta yudhyamānāḥ parasparam ||

4.1४.१

इन्द्रश्च रावणश्चैव रावणिश्च महाबलः । (४।१)

indraśca rāvaṇaścaiva rāvaṇiśca mahābalaḥ |

4.2४.२

तस्मिंस्तमोजालवृते मोहम् ईयुर् न ते त्रयः ॥ (४।२)

tasmiṃstamojālavṛte moham īyur na te trayaḥ ||

5.1५.१

स तु दृष्ट्वा बलं सर्वं निहतं रावणो रणे । (५।१)

sa tu dṛṣṭvā balaṃ sarvaṃ nihataṃ rāvaṇo raṇe |

5.2५.२

क्रोधम् अभ्यागमत् तीव्रं महानादं च मुक्तवान् ॥ (५।२)

krodham abhyāgamat tīvraṃ mahānādaṃ ca muktavān ||

6.1६.१

क्रोधात् सूतं च दुर्धर्षः स्यन्दनस्थम् उवाच ह । (६।१)

krodhāt sūtaṃ ca durdharṣaḥ syandanastham uvāca ha |

6.2६.२

परसैन्यस्य मध्येन यावदन्तं नयस्व माम् ॥ (६।२)

parasainyasya madhyena yāvadantaṃ nayasva mām ||

7.1७.१

अद्यैतांस्त्रिदशान् सर्वान् विक्रमैः समरे स्वयम् । (७।१)

adyaitāṃstridaśān sarvān vikramaiḥ samare svayam |

7.2७.२

नानाशस्त्रैर् महासारैर् नाशयामि नभस्तलात् ॥ (७।२)

nānāśastrair mahāsārair nāśayāmi nabhastalāt ||

8.1८.१

अहम् इन्द्रं वधिष्यामि वरुणं धनदं यमम् । (८।१)

aham indraṃ vadhiṣyāmi varuṇaṃ dhanadaṃ yamam |

8.2८.२

त्रिदशान् विनिहत्याशु स्वयं स्थास्याम्यथोपरि ॥ (८।२)

tridaśān vinihatyāśu svayaṃ sthāsyāmyathopari ||

9.1९.१

विषादो न च कर्तव्यः शीघ्रं वाहय मे रथम् । (९।१)

viṣādo na ca kartavyaḥ śīghraṃ vāhaya me ratham |

9.2९.२

द्विः खलु त्वां ब्रवीम्यद्य यावदन्तं नयस्व माम् ॥ (९।२)

dviḥ khalu tvāṃ bravīmyadya yāvadantaṃ nayasva mām ||

10.1१०.१

अयं स नन्दनोद्देशो यत्र वर्तामहे वयम् । (१०।१)

ayaṃ sa nandanoddeśo yatra vartāmahe vayam |

10.2१०.२

नय माम् अद्य तत्र त्वम् उदयो यत्र पर्वतः ॥ (१०।२)

naya mām adya tatra tvam udayo yatra parvataḥ ||

11.1११.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुरगान् स मनोजवान् । (११।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā turagān sa manojavān |

11.2११.२

आदिदेशाथ शत्रूणां मध्येनैव च सारथिः ॥ (११।२)

ādideśātha śatrūṇāṃ madhyenaiva ca sārathiḥ ||

12.1१२.१

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो देवेश्वरस्तदा । (१२।१)

tasya taṃ niścayaṃ jñātvā śakro deveśvarastadā |

12.2१२.२

रथस्थः समरस्थांस्तान् देवान् वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥ (१२।२)

rathasthaḥ samarasthāṃstān devān vākyam athābravīt ||

13.1१३.१

सुराः शृणुत मद्वाक्यं यत् तावन्मम रोचते । (१३।१)

surāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yat tāvanmama rocate |

13.2१३.२

जीवन्न् एव दशग्रीवः साधु रक्षो निगृह्यताम् ॥ (१३।२)

jīvann eva daśagrīvaḥ sādhu rakṣo nigṛhyatām ||

14.1१४.१

एष ह्यतिबलः सैन्ये रथेन पवनौजसा । (१४।१)

eṣa hyatibalaḥ sainye rathena pavanaujasā |

14.2१४.२

गमिष्यति प्रवृद्धोर्मिः समुद्र इव पर्वणि ॥ (१४।२)

gamiṣyati pravṛddhormiḥ samudra iva parvaṇi ||

15.1१५.१

न ह्येष हन्तुं शक्यो ऽद्य वरदानात् सुनिर्भयः । (१५।१)

na hyeṣa hantuṃ śakyo 'dya varadānāt sunirbhayaḥ |

15.2१५.२

तद् ग्रहीष्यामहे रक्षो यत्ता भवत संयुगे ॥ (१५।२)

tad grahīṣyāmahe rakṣo yattā bhavata saṃyuge ||

16.1१६.१

यथा बलिं निगृह्यैतत् त्रैलोक्यं भुज्यते मया । (१६।१)

yathā baliṃ nigṛhyaitat trailokyaṃ bhujyate mayā |

16.2१६.२

एवम् एतस्य पापस्य निग्रहो मम रोचते ॥ (१६।२)

evam etasya pāpasya nigraho mama rocate ||

17.1१७.१

ततो ऽन्यं देशम् आस्थाय शक्रः संत्यज्य रावणम् । (१७।१)

tato 'nyaṃ deśam āsthāya śakraḥ saṃtyajya rāvaṇam |

17.2१७.२

अयुध्यत महातेजा राक्षसान्नाशयन् रणे ॥ (१७।२)

ayudhyata mahātejā rākṣasānnāśayan raṇe ||

18.1१८.१

उत्तरेण दशग्रीवः प्रविवेशानिवर्तितः । (१८।१)

uttareṇa daśagrīvaḥ praviveśānivartitaḥ |

18.2१८.२

दक्षिणेन तु पार्श्वेन प्रविवेश शतक्रतुः ॥ (१८।२)

dakṣiṇena tu pārśvena praviveśa śatakratuḥ ||

19.1१९.१

ततः स योजनशतं प्रविष्टो राक्षसाधिपः । (१९।१)

tataḥ sa yojanaśataṃ praviṣṭo rākṣasādhipaḥ |

19.2१९.२

देवतानां बलं कृत्स्नं शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (१९।२)

devatānāṃ balaṃ kṛtsnaṃ śaravarṣair avākirat ||

20.1२०.१

ततः शक्रो निरीक्ष्याथ प्रविष्टं तं बलं स्वकम् । (२०।१)

tataḥ śakro nirīkṣyātha praviṣṭaṃ taṃ balaṃ svakam |

20.2२०.२

न्यवर्तयद् असंभ्रान्तः समावृत्य दशाननम् ॥ (२०।२)

nyavartayad asaṃbhrāntaḥ samāvṛtya daśānanam ||

21.1२१.१

एतस्मिन्न् अन्तरे नादो मुक्तो दानवराक्षसैः । (२१।१)

etasminn antare nādo mukto dānavarākṣasaiḥ |

21.2२१.२

हा हताः स्मेति तं दृष्ट्वा ग्रस्तं शक्रेण रावणम् ॥ (२१।२)

hā hatāḥ smeti taṃ dṛṣṭvā grastaṃ śakreṇa rāvaṇam ||

22.1२२.१

ततो रथं समारुह्य रावणिः क्रोधमूर्छितः । (२२।१)

tato rathaṃ samāruhya rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ |

22.2२२.२

तत् सैन्यम् अतिसंक्रुद्धः प्रविवेश सुदारुणम् ॥ (२२।२)

tat sainyam atisaṃkruddhaḥ praviveśa sudāruṇam ||

23.1२३.१

स तां प्रविश्य मायां तु दत्तां गोपतिना पुरा । (२३।१)

sa tāṃ praviśya māyāṃ tu dattāṃ gopatinā purā |

23.2२३.२

अदृश्यः सर्वभूतानां तत् सैन्यं समवाकिरत् ॥ (२३।२)

adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tat sainyaṃ samavākirat ||

24.1२४.१

ततः स देवान् संत्यज्य शक्रम् एवाभ्ययाद् द्रुतम् । (२४।१)

tataḥ sa devān saṃtyajya śakram evābhyayād drutam |

24.2२४.२

महेन्द्रश्च महातेजा न ददर्श सुतं रिपोः ॥ (२४।२)

mahendraśca mahātejā na dadarśa sutaṃ ripoḥ ||

25.1२५.१

स मातलिं हयांश्चैव ताडयित्वा शरोत्तमैः । (२५।१)

sa mātaliṃ hayāṃścaiva tāḍayitvā śarottamaiḥ |

25.2२५.२

महेन्द्रं बाणवर्षेण शीघ्रहस्तो ह्यवाकिरत् ॥ (२५।२)

mahendraṃ bāṇavarṣeṇa śīghrahasto hyavākirat ||

26.1२६.१

ततः शक्रो रथं त्यक्त्वा विसृज्य च स मातलिम् । (२६।१)

tataḥ śakro rathaṃ tyaktvā visṛjya ca sa mātalim |

26.2२६.२

ऐरावतं समारुह्य मृगयामास रावणिम् ॥ (२६।२)

airāvataṃ samāruhya mṛgayāmāsa rāvaṇim ||

27.1२७.१

स तु मायाबलाद् रक्षः संग्रामे नाभ्यदृश्यत । (२७।१)

sa tu māyābalād rakṣaḥ saṃgrāme nābhyadṛśyata |

27.2२७.२

किरमाणः शरौघेन महेन्द्रम् अमितौजसं ॥ (२७।२)

kiramāṇaḥ śaraughena mahendram amitaujasaṃ ||

28.1२८.१

स तं यदा परिश्रान्तम् इन्द्रं मेने ऽथ रावणिः । (२८।१)

sa taṃ yadā pariśrāntam indraṃ mene 'tha rāvaṇiḥ |

28.2२८.२

तदैनं मायया बद्ध्वा स्वसैन्यम् अभितो ऽनयत् ॥ (२८।२)

tadainaṃ māyayā baddhvā svasainyam abhito 'nayat ||

29.1२९.१

तं दृष्ट्वाथ बलात् तस्मिन्माययापहृतं रणे । (२९।१)

taṃ dṛṣṭvātha balāt tasminmāyayāpahṛtaṃ raṇe |

29.2२९.२

महेन्द्रम् अमराः सर्वे किं न्वेतद् इति चुक्रुशुः । (२९।२)

mahendram amarāḥ sarve kiṃ nvetad iti cukruśuḥ |

29.3२९.३

न हि दृश्यति विद्यावान्मायया येन नीयते ॥ (२९।३)

na hi dṛśyati vidyāvānmāyayā yena nīyate ||

30.1३०.१

एतस्मिन्न् अन्तरे चापि सर्वे सुरगणास्तदा । (३०।१)

etasminn antare cāpi sarve suragaṇāstadā |

30.2३०.२

अभ्यद्रवन् सुसंक्रुद्धा रावणं शस्त्रवृष्टिभिः ॥ (३०।२)

abhyadravan susaṃkruddhā rāvaṇaṃ śastravṛṣṭibhiḥ ||

31.1३१.१

रावणस्तु समासाद्य वस्वादित्यमरुद्गणान् । (३१।१)

rāvaṇastu samāsādya vasvādityamarudgaṇān |

31.2३१.२

न शशाक रणे स्थातुं न योद्धुं शस्त्रपीडितः ॥ (३१।२)

na śaśāka raṇe sthātuṃ na yoddhuṃ śastrapīḍitaḥ ||

32.1३२.१

तं तु दृष्ट्वा परिश्रान्तं प्रहारैर् जर्जरच्छविम् । (३२।१)

taṃ tu dṛṣṭvā pariśrāntaṃ prahārair jarjaracchavim |

32.2३२.२

रावणिः पितरं युद्धे ऽदर्शनस्थो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (३२।२)

rāvaṇiḥ pitaraṃ yuddhe 'darśanastho 'bravīd idam ||

33.1३३.१

आगच्छ तात गच्छावो निवृत्तं रणकर्म तत् । (३३।१)

āgaccha tāta gacchāvo nivṛttaṃ raṇakarma tat |

33.2३३.२

जितं ते विदितं भो ऽस्तु स्वस्थो भव गतज्वरः ॥ (३३।२)

jitaṃ te viditaṃ bho 'stu svastho bhava gatajvaraḥ ||

34.1३४.१

अयं हि सुरसैन्यस्य त्रैलोक्यस्य च यः प्रभुः । (३४।१)

ayaṃ hi surasainyasya trailokyasya ca yaḥ prabhuḥ |

34.2३४.२

स गृहीतो मया शक्रो भग्नमानाः सुराः कृताः ॥ (३४।२)

sa gṛhīto mayā śakro bhagnamānāḥ surāḥ kṛtāḥ ||

35.1३५.१

यथेष्टं भुङ्क्ष्व त्रैलोक्यं निगृह्य रिपुम् ओजसा । (३५।१)

yatheṣṭaṃ bhuṅkṣva trailokyaṃ nigṛhya ripum ojasā |

35.2३५.२

वृथा ते किं श्रमं कृत्वा युद्धं हि तव निष्फलम् ॥ (३५।२)

vṛthā te kiṃ śramaṃ kṛtvā yuddhaṃ hi tava niṣphalam ||

36.1३६.१

स दैवतबलात् तस्मान्निवृत्तो रणकर्मणः । (३६।१)

sa daivatabalāt tasmānnivṛtto raṇakarmaṇaḥ |

36.2३६.२

तच्छ्रुत्वा रावणेर् वाक्यं स्वस्थचेता दशाननः ॥ (३६।२)

tacchrutvā rāvaṇer vākyaṃ svasthacetā daśānanaḥ ||

37.1३७.१

अथ रणविगतज्वरः प्रभुर् विजयम् अवाप्य निशाचराधिपः । (३७।१)

atha raṇavigatajvaraḥ prabhur vijayam avāpya niśācarādhipaḥ |

37.2३७.२

भवनम् अभि ततो जगाम हृष्टः स्वसुतम् अवाप्य च वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (३७।२)

bhavanam abhi tato jagāma hṛṣṭaḥ svasutam avāpya ca vākyam abravīt ||

38.1३८.१

अतिबलसदृशैः पराक्रमैस्तैर् मम कुलमानविवर्धनं कृतम् । (३८।१)

atibalasadṛśaiḥ parākramaistair mama kulamānavivardhanaṃ kṛtam |

38.2३८.२

यद् अमरसमविक्रम त्वया त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च निर्जिताः ॥ (३८।२)

yad amarasamavikrama tvayā tridaśapatistridaśāśca nirjitāḥ ||

39.1३९.१

त्वरितम् उपनयस्व वासवं नगरम् इतो व्रज सैन्यसंवृतः । (३९।१)

tvaritam upanayasva vāsavaṃ nagaram ito vraja sainyasaṃvṛtaḥ |

39.2३९.२

अहम् अपि तव गच्छतो द्रुतं सह सचिवैर् अनुयामि पृष्ठतः ॥ (३९।२)

aham api tava gacchato drutaṃ saha sacivair anuyāmi pṛṣṭhataḥ ||

40.1४०.१

अथ स बलवृतः सवाहनस् त्रिदशपतिं परिगृह्य रावणिः । (४०।१)

atha sa balavṛtaḥ savāhanas tridaśapatiṃ parigṛhya rāvaṇiḥ |

40.2४०.२

स्वभवनम् उपगम्य राक्षसो मुदितमना विससर्ज राक्षसान् ॥ (४०।२)

svabhavanam upagamya rākṣaso muditamanā visasarja rākṣasān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 29

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit