रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 20

410 of 606 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शुकेन तु समाख्यातांस्तान् दृष्ट्वा हरियूथपान् । (१।१)

śukena tu samākhyātāṃstān dṛṣṭvā hariyūthapān |

1.2१.२

समीपस्थं च रामस्य भ्रातरं स्वं विभीषणम् ॥ (१।२)

samīpasthaṃ ca rāmasya bhrātaraṃ svaṃ vibhīṣaṇam ||

2.1२.१

लक्ष्मणं च महावीर्यं भुजं रामस्य दक्षिणम् । (२।१)

lakṣmaṇaṃ ca mahāvīryaṃ bhujaṃ rāmasya dakṣiṇam |

2.2२.२

सर्ववानरराजं च सुग्रीवं भीमविक्रमम् ॥ (२।२)

sarvavānararājaṃ ca sugrīvaṃ bhīmavikramam ||

3.1३.१

किंचिद् आविग्नहृदयो जातक्रोधश्च रावणः । (३।१)

kiṃcid āvignahṛdayo jātakrodhaśca rāvaṇaḥ |

3.2३.२

भर्त्सयामास तौ वीरौ कथान्ते शुकसारणौ ॥ (३।२)

bhartsayāmāsa tau vīrau kathānte śukasāraṇau ||

4.1४.१

अधोमुखौ तौ प्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ । (४।१)

adhomukhau tau praṇatāvabravīcchukasāraṇau |

4.2४.२

रोषगद्गदया वाचा संरब्धः परुषं वचः ॥ (४।२)

roṣagadgadayā vācā saṃrabdhaḥ paruṣaṃ vacaḥ ||

5.1५.१

न तावत् सदृशं नाम सचिवैर् उपजीविभिः । (५।१)

na tāvat sadṛśaṃ nāma sacivair upajīvibhiḥ |

5.2५.२

विप्रियं नृपतेर् वक्तुं निग्रहप्रग्रहे विभोः ॥ (५।२)

vipriyaṃ nṛpater vaktuṃ nigrahapragrahe vibhoḥ ||

6.1६.१

रिपूणां प्रतिकूलानां युद्धार्थम् अभिवर्तताम् । (६।१)

ripūṇāṃ pratikūlānāṃ yuddhārtham abhivartatām |

6.2६.२

उभाभ्यां सदृशं नाम वक्तुम् अप्रस्तवे स्तवम् ॥ (६।२)

ubhābhyāṃ sadṛśaṃ nāma vaktum aprastave stavam ||

7.1७.१

आचार्या गुरवो वृद्धा वृथा वां पर्युपासिताः । (७।१)

ācāryā guravo vṛddhā vṛthā vāṃ paryupāsitāḥ |

7.2७.२

सारं यद् राजशास्त्राणाम् अनुजीव्यं न गृह्यते ॥ (७।२)

sāraṃ yad rājaśāstrāṇām anujīvyaṃ na gṛhyate ||

8.1८.१

गृहीतो वा न विज्ञातो भारो ज्ञानस्य वोह्यते । (८।१)

gṛhīto vā na vijñāto bhāro jñānasya vohyate |

8.2८.२

ईदृशैः सचिवैर् युक्तो मूर्खैर् दिष्ट्या धराम्यहम् ॥ (८।२)

īdṛśaiḥ sacivair yukto mūrkhair diṣṭyā dharāmyaham ||

9.1९.१

किं नु मृत्योर् भयं नास्ति मां वक्तुं परुषं वचः । (९।१)

kiṃ nu mṛtyor bhayaṃ nāsti māṃ vaktuṃ paruṣaṃ vacaḥ |

9.2९.२

यस्य मे शासतो जिह्वा प्रयच्छति शुभाशुभम् ॥ (९।२)

yasya me śāsato jihvā prayacchati śubhāśubham ||

10.1१०.१

अप्येव दहनं स्पृष्ट्वा वने तिष्ठन्ति पादपाः । (१०।१)

apyeva dahanaṃ spṛṣṭvā vane tiṣṭhanti pādapāḥ |

10.2१०.२

राजदोषपरामृष्टास्तिष्ठन्ते नापराधिनः ॥ (१०।२)

rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhante nāparādhinaḥ ||

11.1११.१

हन्याम् अहम् इमौ पापौ शत्रुपक्षप्रशंसकौ । (११।१)

hanyām aham imau pāpau śatrupakṣapraśaṃsakau |

11.2११.२

यदि पूर्वोपकारैर् मे न क्रोधो मृदुतां व्रजेत् ॥ (११।२)

yadi pūrvopakārair me na krodho mṛdutāṃ vrajet ||

12.1१२.१

अपध्वंसत गच्छध्वं संनिकर्षाद् इतो मम । (१२।१)

apadhvaṃsata gacchadhvaṃ saṃnikarṣād ito mama |

12.2१२.२

न हि वां हन्तुम् इच्छामि स्मरन्न् उपकृतानि वाम् । (१२।२)

na hi vāṃ hantum icchāmi smarann upakṛtāni vām |

12.3१२.३

हतावेव कृतघ्नौ तौ मयि स्नेहपराङ्मुखौ ॥ (१२।३)

hatāveva kṛtaghnau tau mayi snehaparāṅmukhau ||

13.1१३.१

एवम् उक्तौ तु सव्रीडौ तावुभौ शुकसारणौ । (१३।१)

evam uktau tu savrīḍau tāvubhau śukasāraṇau |

13.2१३.२

रावणं जयशब्देन प्रतिनन्द्याभिनिःसृतौ ॥ (१३।२)

rāvaṇaṃ jayaśabdena pratinandyābhiniḥsṛtau ||

14.1१४.१

अब्रवीत् स दशग्रीवः समीपस्थं महोदरम् । (१४।१)

abravīt sa daśagrīvaḥ samīpasthaṃ mahodaram |

14.2१४.२

उपस्थापय शीघ्रं मे चारान्नीतिविशारदान् ॥ (१४।२)

upasthāpaya śīghraṃ me cārānnītiviśāradān ||

15.1१५.१

ततश्चराः संत्वरिताः प्राप्ताः पार्थिवशासनात् । (१५।१)

tataścarāḥ saṃtvaritāḥ prāptāḥ pārthivaśāsanāt |

15.2१५.२

उपस्थिताः प्राञ्जलयो वर्धयित्वा जयाशिषा ॥ (१५।२)

upasthitāḥ prāñjalayo vardhayitvā jayāśiṣā ||

16.1१६.१

तान् अब्रवीत् ततो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः । (१६।१)

tān abravīt tato vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

16.2१६.२

चारान् प्रत्ययिकाञ् शूरान् भक्तान् विगतसाध्वसान् ॥ (१६।२)

cārān pratyayikāñ śūrān bhaktān vigatasādhvasān ||

17.1१७.१

इतो गच्छत रामस्य व्यवसायं परीक्षथ । (१७।१)

ito gacchata rāmasya vyavasāyaṃ parīkṣatha |

17.2१७.२

मन्त्रेष्वभ्यन्तरा ये ऽस्य प्रीत्या तेन समागताः ॥ (१७।२)

mantreṣvabhyantarā ye 'sya prītyā tena samāgatāḥ ||

18.1१८.१

कथं स्वपिति जागर्ति किम् अन्यच्च करिष्यति । (१८।१)

kathaṃ svapiti jāgarti kim anyacca kariṣyati |

18.2१८.२

विज्ञाय निपुणं सर्वम् आगन्तव्यम् अशेषतः ॥ (१८।२)

vijñāya nipuṇaṃ sarvam āgantavyam aśeṣataḥ ||

19.1१९.१

चारेण विदितः शत्रुः पण्डितैर् वसुधाधिपैः । (१९।१)

cāreṇa viditaḥ śatruḥ paṇḍitair vasudhādhipaiḥ |

19.2१९.२

युद्धे स्वल्पेन यत्नेन समासाद्य निरस्यते ॥ (१९।२)

yuddhe svalpena yatnena samāsādya nirasyate ||

20.1२०.१

चारास्तु ते तथेत्युक्त्वा प्रहृष्टा राक्षसेश्वरम् । (२०।१)

cārāstu te tathetyuktvā prahṛṣṭā rākṣaseśvaram |

20.2२०.२

कृत्वा प्रदक्षिणं जग्मुर् यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ (२०।२)

kṛtvā pradakṣiṇaṃ jagmur yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ ||

21.1२१.१

ते सुवेलस्य शैलस्य समीपे रामलक्ष्मणौ । (२१।१)

te suvelasya śailasya samīpe rāmalakṣmaṇau |

21.2२१.२

प्रच्छन्ना ददृशुर् गत्वा ससुग्रीवविभीषणौ ॥ (२१।२)

pracchannā dadṛśur gatvā sasugrīvavibhīṣaṇau ||

22.1२२.१

ते तु धर्मात्मना दृष्टा राक्षसेन्द्रेण राक्षसाः । (२२।१)

te tu dharmātmanā dṛṣṭā rākṣasendreṇa rākṣasāḥ |

22.2२२.२

विभीषणेन तत्रस्था निगृहीता यदृच्छया ॥ (२२।२)

vibhīṣaṇena tatrasthā nigṛhītā yadṛcchayā ||

23.1२३.१

वानरैर् अर्दितास्ते तु विक्रान्तैर् लघुविक्रमैः । (२३।१)

vānarair arditāste tu vikrāntair laghuvikramaiḥ |

23.2२३.२

पुनर् लङ्काम् अनुप्राप्ताः श्वसन्तो नष्टचेतसः ॥ (२३।२)

punar laṅkām anuprāptāḥ śvasanto naṣṭacetasaḥ ||

24.1२४.१

ततो दशग्रीवम् उपस्थितास्ते चारा बहिर्नित्यचरा निशाचराः । (२४।१)

tato daśagrīvam upasthitāste cārā bahirnityacarā niśācarāḥ |

24.2२४.२

गिरेः सुवेलस्य समीपवासिनं न्यवेदयन् भीमबलं महाबलाः ॥ (२४।२)

gireḥ suvelasya samīpavāsinaṃ nyavedayan bhīmabalaṃ mahābalāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit