Rām, 6, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
लङ्कायां तु कृतं कर्म घोरं दृष्ट्वा भयावहम् । (१।१)
laṅkāyāṃ tu kṛtaṃ karma ghoraṃ dṛṣṭvā bhayāvaham |
अब्रवीद् राक्षसान् सर्वान् ह्रिया किंचिद् अवाङ्मुखः ॥ (१।३)
abravīd rākṣasān sarvān hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ ||
धर्षिता च प्रविष्टा च लङ्का दुष्प्रसहा पुरी । (२।१)
dharṣitā ca praviṣṭā ca laṅkā duṣprasahā purī |
प्रसादो धर्षितश्चैत्यः प्रवरा राक्षसा हताः । (३।१)
prasādo dharṣitaścaityaḥ pravarā rākṣasā hatāḥ |
किं करिष्यामि भद्रं वः किं वा युक्तम् अनन्तरम् । (४।१)
kiṃ kariṣyāmi bhadraṃ vaḥ kiṃ vā yuktam anantaram |
उच्यतां नः समर्थं यत् कृतं च सुकृतं भवेत् ॥ (४।२)
ucyatāṃ naḥ samarthaṃ yat kṛtaṃ ca sukṛtaṃ bhavet ||
मन्त्रमूलं हि विजयं प्राहुर् आर्या मनस्विनः । (५।१)
mantramūlaṃ hi vijayaṃ prāhur āryā manasvinaḥ |
तस्माद् वै रोचये मन्त्रं रामं प्रति महाबलाः ॥ (५।२)
tasmād vai rocaye mantraṃ rāmaṃ prati mahābalāḥ ||
मन्त्रिभिर् हितसंयुक्तैः समर्थैर् मन्त्रनिर्णये । (७।१)
mantribhir hitasaṃyuktaiḥ samarthair mantranirṇaye |
मित्रैर् वापि समानार्थैर् बान्धवैर् अपि वा हितैः ॥ (७।२)
mitrair vāpi samānārthair bāndhavair api vā hitaiḥ ||
सहितो मन्त्रयित्वा यः कर्मारम्भान् प्रवर्तयेत् । (८।१)
sahito mantrayitvā yaḥ karmārambhān pravartayet |
दैवे च कुरुते यत्नं तम् आहुः पुरुषोत्तमम् ॥ (८।२)
daive ca kurute yatnaṃ tam āhuḥ puruṣottamam ||
एको ऽर्थं विमृशेद् एको धर्मे प्रकुरुते मनः । (९।१)
eko 'rthaṃ vimṛśed eko dharme prakurute manaḥ |
एकः कार्याणि कुरुते तम् आहुर् मध्यमं नरम् ॥ (९।२)
ekaḥ kāryāṇi kurute tam āhur madhyamaṃ naram ||
गुणदोषावनिश्चित्य त्यक्त्वा दैवव्यपाश्रयम् । (१०।१)
guṇadoṣāvaniścitya tyaktvā daivavyapāśrayam |
करिष्यामीति यः कार्यम् उपेक्षेत् स नराधमः ॥ (१०।२)
kariṣyāmīti yaḥ kāryam upekṣet sa narādhamaḥ ||
एवं मन्त्रो ऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः ॥ (११।२)
evaṃ mantro 'pi vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ ||
मन्त्रिणो यत्र निरस्तास्तम् आहुर् मन्त्रम् उत्तमम् ॥ (१२।२)
mantriṇo yatra nirastāstam āhur mantram uttamam ||
बह्व्यो ऽपि मतयो गत्वा मन्त्रिणो ह्यर्थनिर्णये । (१३।१)
bahvyo 'pi matayo gatvā mantriṇo hyarthanirṇaye |
पुनर् यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः ॥ (१३।२)
punar yatraikatāṃ prāptaḥ sa mantro madhyamaḥ smṛtaḥ ||
अन्योन्यमतिम् आस्थाय यत्र सम्प्रतिभाष्यते । (१४।१)
anyonyamatim āsthāya yatra sampratibhāṣyate |
न चैकमत्ये श्रेयो ऽस्ति मन्त्रः सो ऽधम उच्यते ॥ (१४।२)
na caikamatye śreyo 'sti mantraḥ so 'dhama ucyate ||
तस्मात् सुमन्त्रितं साधु भवन्तो मन्त्रिसत्तमाः । (१५।१)
tasmāt sumantritaṃ sādhu bhavanto mantrisattamāḥ |
कार्यं सम्प्रतिपद्यन्ताम् एतत् कृत्यतमं मम ॥ (१५।२)
kāryaṃ sampratipadyantām etat kṛtyatamaṃ mama ||
रामो ऽभ्येति पुरीं लङ्काम् अस्माकम् उपरोधकः ॥ (१६।२)
rāmo 'bhyeti purīṃ laṅkām asmākam uparodhakaḥ ||
तरिष्यति च सुव्यक्तं राघवः सागरं सुखम् । (१७।१)
tariṣyati ca suvyaktaṃ rāghavaḥ sāgaraṃ sukham |
अस्मिन्न् एवंगते कार्ये विरुद्धे वानरैः सह । (१८।१)
asminn evaṃgate kārye viruddhe vānaraiḥ saha |
हितं पुरे च सैन्ये च सर्वं संमन्त्र्यतां मम ॥ (१८।२)
hitaṃ pure ca sainye ca sarvaṃ saṃmantryatāṃ mama ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.