रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 88

164 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अतिरसा दीर्घकालोषितस् तस्मिन् गिरौ गिरिवनप्रियः । (१।१)

atirasā dīrghakāloṣitas tasmin girau girivanapriyaḥ |

1.2१.२

वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन् स्वं च चित्तं विलोभयन् ॥ (१।२)

vaidehyāḥ priyamākāṅkṣan svaṃ ca cittaṃ vilobhayan ||

2.1२.१

अथ दाशरथिश् चित्रं चित्रकूटम् अदर्शयत् । (२।१)

atha dāśarathiś citraṃ citrakūṭam adarśayat |

2.2२.२

भार्याम् अमरसंकाशः शचीम् इव पुरंदरः ॥ (२।२)

bhāryām amarasaṃkāśaḥ śacīm iva puraṃdaraḥ ||

3.1३.१

न राज्याद् भ्रंशनं भद्रे न सुहृद्भिर् विनाभवः । (३।१)

na rājyād bhraṃśanaṃ bhadre na suhṛdbhir vinābhavaḥ |

3.2३.२

मनो मे बाधते दृष्ट्वा रमणीयम् इमं गिरिम् ॥ (३।२)

mano me bādhate dṛṣṭvā ramaṇīyam imaṃ girim ||

4.1४.१

पश्येमम् अचलं भद्रे नानाद्विजगणायुतम् । (४।१)

paśyemam acalaṃ bhadre nānādvijagaṇāyutam |

4.2४.२

शिखरैः खम् इवोद्विद्धैर् धातुमद्भिर् विभूषितम् ॥ (४।२)

śikharaiḥ kham ivodviddhair dhātumadbhir vibhūṣitam ||

5.1५.१

केचिद् रजतसंकाशाः केचित् क्षतजसंनिभाः । (५।१)

kecid rajatasaṃkāśāḥ kecit kṣatajasaṃnibhāḥ |

5.2५.२

पीतमाञ्जिष्ठवर्णाश् च केचिन् मणिवरप्रभाः ॥ (५।२)

pītamāñjiṣṭhavarṇāś ca kecin maṇivaraprabhāḥ ||

6.1६.१

पुष्पार्ककेतकाभाश् च केचिज् ज्योतीरसप्रभाः । (६।१)

puṣpārkaketakābhāś ca kecij jyotīrasaprabhāḥ |

6.2६.२

विराजन्ते ऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः ॥ (६।२)

virājante 'calendrasya deśā dhātuvibhūṣitāḥ ||

7.1७.१

नानामृगगणद्वीपितरक्ष्वृक्षगणैर् वृतः । (७।१)

nānāmṛgagaṇadvīpitarakṣvṛkṣagaṇair vṛtaḥ |

7.2७.२

अदुष्टैर् भात्य् अयं शैलो बहुपक्षिसमाकुलः ॥ (७।२)

aduṣṭair bhāty ayaṃ śailo bahupakṣisamākulaḥ ||

8.1८.१

आम्रजम्ब्वसनैर् लोध्रैः प्रियालैः पनसैर् धवैः । (८।१)

āmrajambvasanair lodhraiḥ priyālaiḥ panasair dhavaiḥ |

8.2८.२

अङ्कोलैर् भव्यतिनिशैर् बिल्वतिन्दुकवेणुभिः ॥ (८।२)

aṅkolair bhavyatiniśair bilvatindukaveṇubhiḥ ||

9.1९.१

काश्मर्यरिष्टवरणैर् मधूकैस् तिलकैस् तथा । (९।१)

kāśmaryariṣṭavaraṇair madhūkais tilakais tathā |

9.2९.२

बदर्यामलकैर् नीपैर् वेत्रधन्वनबीजकैः ॥ (९।२)

badaryāmalakair nīpair vetradhanvanabījakaiḥ ||

10.1१०.१

पुष्पवद्भिः फलोपेतैश् छायावद्भिर् मनोरमैः । (१०।१)

puṣpavadbhiḥ phalopetaiś chāyāvadbhir manoramaiḥ |

10.2१०.२

एवमादिभिर् आकीर्णः श्रियं पुष्यत्य् अयं गिरिः ॥ (१०।२)

evamādibhir ākīrṇaḥ śriyaṃ puṣyaty ayaṃ giriḥ ||

11.1११.१

शैलप्रस्थेषु रम्येषु पश्येमान् कामहर्षणान् । (११।१)

śailaprastheṣu ramyeṣu paśyemān kāmaharṣaṇān |

11.2११.२

किंनरान् द्वंद्वशो भद्रे रममाणान् मनस्विनः ॥ (११।२)

kiṃnarān dvaṃdvaśo bhadre ramamāṇān manasvinaḥ ||

12.1१२.१

शाखावसक्तान् खड्गांश् च प्रवराण्य् अम्बराणि च । (१२।१)

śākhāvasaktān khaḍgāṃś ca pravarāṇy ambarāṇi ca |

12.2१२.२

पश्य विद्याधरस्त्रीणां क्रीडोद्देशान् मनोरमान् ॥ (१२।२)

paśya vidyādharastrīṇāṃ krīḍoddeśān manoramān ||

13.1१३.१

जलप्रपातैर् उद्भेदैर् निस्यन्दैश् च क्वचित् क्वचित् । (१३।१)

jalaprapātair udbhedair nisyandaiś ca kvacit kvacit |

13.2१३.२

स्रवद्भिर् भात्य् अयं शैलः स्रवन् मद इव द्विपः ॥ (१३।२)

sravadbhir bhāty ayaṃ śailaḥ sravan mada iva dvipaḥ ||

14.1१४.१

गुहासमीरणो गन्धान् नानापुष्पभवान् वहन् । (१४।१)

guhāsamīraṇo gandhān nānāpuṣpabhavān vahan |

14.2१४.२

घ्राणतर्पणम् अभ्येत्य कं नरं न प्रहर्षयेत् ॥ (१४।२)

ghrāṇatarpaṇam abhyetya kaṃ naraṃ na praharṣayet ||

15.1१५.१

यदीह शरदो ऽनेकास् त्वया सार्धम् अनिन्दिते । (१५।१)

yadīha śarado 'nekās tvayā sārdham anindite |

15.2१५.२

लक्ष्मणेन च वत्स्यामि न मां शोकः प्रधक्ष्यति ॥ (१५।२)

lakṣmaṇena ca vatsyāmi na māṃ śokaḥ pradhakṣyati ||

16.1१६.१

बहुपुष्पफले रम्ये नानाद्विजगणायुते । (१६।१)

bahupuṣpaphale ramye nānādvijagaṇāyute |

16.2१६.२

विचित्रशिखरे ह्य् अस्मिन् रतवान् अस्मि भामिनि ॥ (१६।२)

vicitraśikhare hy asmin ratavān asmi bhāmini ||

17.1१७.१

अनेन वनवासेन मया प्राप्तं फलद्वयम् । (१७।१)

anena vanavāsena mayā prāptaṃ phaladvayam |

17.2१७.२

पितुश् चानृणता धर्मे भरतस्य प्रियं तथा ॥ (१७।२)

pituś cānṛṇatā dharme bharatasya priyaṃ tathā ||

18.1१८.१

वैदेहि रमसे कच्चिच् चित्रकूटे मया सह । (१८।१)

vaidehi ramase kaccic citrakūṭe mayā saha |

18.2१८.२

पश्यन्ती विविधान् भावान् मनोवाक्कायसंयतान् ॥ (१८।२)

paśyantī vividhān bhāvān manovākkāyasaṃyatān ||

19.1१९.१

इदम् एवामृतं प्राहू राज्ञां राजर्षयः परे । (१९।१)

idam evāmṛtaṃ prāhū rājñāṃ rājarṣayaḥ pare |

19.2१९.२

वनवासं भवार्थाय प्रेत्य मे प्रपितामहाः ॥ (१९।२)

vanavāsaṃ bhavārthāya pretya me prapitāmahāḥ ||

20.1२०.१

शिलाः शैलस्य शोभन्ते विशालाः शतशो ऽभितः । (२०।१)

śilāḥ śailasya śobhante viśālāḥ śataśo 'bhitaḥ |

20.2२०.२

बहुला बहुलैर् वर्णैर् नीलपीतसितारुणैः ॥ (२०।२)

bahulā bahulair varṇair nīlapītasitāruṇaiḥ ||

21.1२१.१

निशि भान्त्य् अचलेन्द्रस्य हुताशनशिखा इव । (२१।१)

niśi bhānty acalendrasya hutāśanaśikhā iva |

21.2२१.२

ओषध्यः स्वप्रभा लक्ष्म्या भ्राजमानाः सहस्रशः ॥ (२१।२)

oṣadhyaḥ svaprabhā lakṣmyā bhrājamānāḥ sahasraśaḥ ||

22.1२२.१

केचित् क्षयनिभा देशाः केचिद् उद्यानसंनिभाः । (२२।१)

kecit kṣayanibhā deśāḥ kecid udyānasaṃnibhāḥ |

22.2२२.२

केचिद् एकशिला भान्ति पर्वतस्यास्य भामिनि ॥ (२२।२)

kecid ekaśilā bhānti parvatasyāsya bhāmini ||

23.1२३.१

भित्त्वेव वसुधां भाति चित्रकूटः समुत्थितः । (२३।१)

bhittveva vasudhāṃ bhāti citrakūṭaḥ samutthitaḥ |

23.2२३.२

चित्रकूटस्य कूटो ऽसौ दृश्यते सर्वतः शिवः ॥ (२३।२)

citrakūṭasya kūṭo 'sau dṛśyate sarvataḥ śivaḥ ||

24.1२४.१

कुष्ठपुंनागतगरभूर्जपत्रोत्तरछदान् । (२४।१)

kuṣṭhapuṃnāgatagarabhūrjapatrottarachadān |

24.2२४.२

कामिनां स्वास्तरान् पश्य कुशेशयदलायुतान् ॥ (२४।२)

kāmināṃ svāstarān paśya kuśeśayadalāyutān ||

25.1२५.१

मृदिताश् चापविद्धाश् च दृश्यन्ते कमलस्रजः । (२५।१)

mṛditāś cāpaviddhāś ca dṛśyante kamalasrajaḥ |

25.2२५.२

कामिभिर् वनिते पश्य फलानि विविधानि च ॥ (२५।२)

kāmibhir vanite paśya phalāni vividhāni ca ||

26.1२६.१

वस्वौकसारां नलिनीम् अत्येतीवोत्तरान् कुरून् । (२६।१)

vasvaukasārāṃ nalinīm atyetīvottarān kurūn |

26.2२६.२

पर्वतश् चित्रकूटो ऽसौ बहुमूलफलोदकः ॥ (२६।२)

parvataś citrakūṭo 'sau bahumūlaphalodakaḥ ||

27.1२७.१

इमं तु कालं वनिते विजह्रिवांस् त्वया च सीते सह लक्ष्मणेन च । (२७।१)

imaṃ tu kālaṃ vanite vijahrivāṃs tvayā ca sīte saha lakṣmaṇena ca |

27.2२७.२

रतिं प्रपत्स्ये कुलधर्मवर्धिनीं सतां पथि स्वैर् नियमैः परैः स्थितः ॥ (२७।२)

ratiṃ prapatsye kuladharmavardhinīṃ satāṃ pathi svair niyamaiḥ paraiḥ sthitaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 88

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit