Rām, 6, 86
Select a line for its word-by-word analysis.
स वानराणां मुख्यानाम् उत्तमाङ्गानि सर्वशः । (२।१)
sa vānarāṇāṃ mukhyānām uttamāṅgāni sarvaśaḥ |
केषांचिद् इषुभिर् बाहून् स्कन्धांश्चिछेद राक्षसः । (३।१)
keṣāṃcid iṣubhir bāhūn skandhāṃścicheda rākṣasaḥ |
वानराणां सुसंक्रुद्धः पार्श्वं केषां व्यदारयत् ॥ (३।२)
vānarāṇāṃ susaṃkruddhaḥ pārśvaṃ keṣāṃ vyadārayat ||
निरीक्ष्य बलम् उद्विग्नम् अङ्गदो राक्षसार्दितम् । (५।१)
nirīkṣya balam udvignam aṅgado rākṣasārditam |
ससूतः स्यन्दनात् तस्माद् विसंज्ञः प्रापतद् भुवि ॥ (७।२)
sasūtaḥ syandanāt tasmād visaṃjñaḥ prāpatad bhuvi ||
निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वाद् यूथान्मेघसंनिभात् ॥ (८।२)
niṣpatya sumahāvīryaḥ svād yūthānmeghasaṃnibhāt ||
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभां क्रुद्धः स विपुलां शिलाम् । (९।१)
pragṛhya giriśṛṅgābhāṃ kruddhaḥ sa vipulāṃ śilām |
अश्वाञ् जघान तरसा स्यन्दनं च बभञ्ज तम् ॥ (९।२)
aśvāñ jaghāna tarasā syandanaṃ ca babhañja tam ||
मुहूर्ताल् लब्धसंज्ञस्तु महापार्श्वो महाबलः । (१०।१)
muhūrtāl labdhasaṃjñastu mahāpārśvo mahābalaḥ |
अङ्गदं बहुभिर् बाणैर् भूयस्तं प्रत्यविध्यत ॥ (१०।२)
aṅgadaṃ bahubhir bāṇair bhūyastaṃ pratyavidhyata ||
जाम्बवन्तं त्रिभिर् बाणैर् आजघान स्तनान्तरे । (११।१)
jāmbavantaṃ tribhir bāṇair ājaghāna stanāntare |
ऋक्षराजं गवाक्षं च जघान बहुभिः शरैः ॥ (११।२)
ṛkṣarājaṃ gavākṣaṃ ca jaghāna bahubhiḥ śaraiḥ ||
गवाक्षं जाम्बवन्तं च स दृष्ट्वा शरपीडितौ । (१२।१)
gavākṣaṃ jāmbavantaṃ ca sa dṛṣṭvā śarapīḍitau |
जग्राह परिघं घोरम् अङ्गदः क्रोधमूर्छितः ॥ (१२।२)
jagrāha parighaṃ ghoram aṅgadaḥ krodhamūrchitaḥ ||
तस्याङ्गदः प्रकुपितो राक्षसस्य तम् आयसं । (१३।१)
tasyāṅgadaḥ prakupito rākṣasasya tam āyasaṃ |
द्वाभ्यां भुजाभ्यां संगृह्य भ्रामयित्वा च वेगवान् । (१४।१)
dvābhyāṃ bhujābhyāṃ saṃgṛhya bhrāmayitvā ca vegavān |
महापार्श्वाय चिक्षेप वधार्थं वालिनः सुतः ॥ (१४।२)
mahāpārśvāya cikṣepa vadhārthaṃ vālinaḥ sutaḥ ||
स तु क्षिप्तो बलवता परिघस्तस्य रक्षसः । (१५।१)
sa tu kṣipto balavatā parighastasya rakṣasaḥ |
धनुश्च सशरं हस्ताच्छिरस्त्रं चाप्यपातयत् ॥ (१५।२)
dhanuśca saśaraṃ hastācchirastraṃ cāpyapātayat ||
तं समासाद्य वेगेन वालिपुत्रः प्रतापवान् । (१६।१)
taṃ samāsādya vegena vāliputraḥ pratāpavān |
तलेनाभ्यहनत् क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ॥ (१६।२)
talenābhyahanat kruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale ||
स तु क्रुद्धो महावेगो महापार्श्वो महाद्युतिः । (१७।१)
sa tu kruddho mahāvego mahāpārśvo mahādyutiḥ |
राक्षसः परमक्रुद्धो वालिपुत्रे न्यपातयत् ॥ (१८।२)
rākṣasaḥ paramakruddho vāliputre nyapātayat ||
स वीरो वज्रसंकाशम् अङ्गदो मुष्टिम् आत्मनः । (२०।१)
sa vīro vajrasaṃkāśam aṅgado muṣṭim ātmanaḥ |
संवर्तयन् सुसंक्रुद्धः पितुस्तुल्यपराक्रमः ॥ (२०।२)
saṃvartayan susaṃkruddhaḥ pitustulyaparākramaḥ ||
राक्षसस्य स्तनाभ्याशे मर्मज्ञो हृदयं प्रति । (२१।१)
rākṣasasya stanābhyāśe marmajño hṛdayaṃ prati |
इन्द्राशनिसमस्पर्शं स मुष्टिं विन्यपातयत् ॥ (२१।२)
indrāśanisamasparśaṃ sa muṣṭiṃ vinyapātayat ||
तस्मिन्निपतिते भूमौ तत् सैन्यं सम्प्रचुक्षुभे । (२३।१)
tasminnipatite bhūmau tat sainyaṃ sampracukṣubhe |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.