Rām, 6, 50
Select a line for its word-by-word analysis.
राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः ॥ (१।२)
rājamārgaṃ śriyā juṣṭaṃ yayau vipulavikramaḥ ||
स तत् तदा सूर्य इवाभ्रजालं प्रविश्य रक्षोऽधिपतेर् निवेशनम् । (४।१)
sa tat tadā sūrya ivābhrajālaṃ praviśya rakṣo'dhipater niveśanam |
ददर्श दूरे ऽग्रजम् आसनस्थं स्वयम्भुवं शक्र इवासनस्थम् ॥ (४।२)
dadarśa dūre 'grajam āsanasthaṃ svayambhuvaṃ śakra ivāsanastham ||
सो ऽभिगम्य गृहं भ्रातुः कक्ष्याम् अभिविगाह्य च । (५।१)
so 'bhigamya gṛhaṃ bhrātuḥ kakṣyām abhivigāhya ca |
ददर्शोद्विग्नम् आसीनं विमाने पुष्पके गुरुम् ॥ (५।२)
dadarśodvignam āsīnaṃ vimāne puṣpake gurum ||
अथ दृष्ट्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णम् उपस्थितम् । (६।१)
atha dṛṣṭvā daśagrīvaḥ kumbhakarṇam upasthitam |
तूर्णम् उत्थाय संहृष्टः संनिकर्षम् उपानयत् ॥ (६।२)
tūrṇam utthāya saṃhṛṣṭaḥ saṃnikarṣam upānayat ||
भ्रातुर् ववन्दे चरणौ किं कृत्यम् इति चाब्रवीत् । (७।२)
bhrātur vavande caraṇau kiṃ kṛtyam iti cābravīt |
स भ्रात्रा सम्परिष्वक्तो यथावच्चाभिनन्दितः । (८।१)
sa bhrātrā sampariṣvakto yathāvaccābhinanditaḥ |
कुम्भकर्णः शुभं दिव्यं प्रतिपेदे वरासनम् ॥ (८।२)
kumbhakarṇaḥ śubhaṃ divyaṃ pratipede varāsanam ||
संरक्तनयनः कोपाद् रावणं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (९।२)
saṃraktanayanaḥ kopād rāvaṇaṃ vākyam abravīt ||
किमर्थम् अहम् आदृत्य त्वया राजन् प्रबोधितः । (१०।१)
kimartham aham ādṛtya tvayā rājan prabodhitaḥ |
शंस कस्माद् भयं ते ऽस्ति को ऽद्य प्रेतो भविष्यति ॥ (१०।२)
śaṃsa kasmād bhayaṃ te 'sti ko 'dya preto bhaviṣyati ||
भ्रातरं रावणः क्रुद्धं कुम्भकर्णम् अवस्थितम् । (११।१)
bhrātaraṃ rāvaṇaḥ kruddhaṃ kumbhakarṇam avasthitam |
ईषत् तु परिवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (११।२)
īṣat tu parivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ vākyam abravīt ||
सुखितस्त्वं न जानीषे मम रामकृतं भयम् ॥ (१२।२)
sukhitastvaṃ na jānīṣe mama rāmakṛtaṃ bhayam ||
समुद्रं सबलस्तीर्त्वा मूलं नः परिकृन्तति ॥ (१३।२)
samudraṃ sabalastīrtvā mūlaṃ naḥ parikṛntati ||
ये राक्षसा मुख्यतमा हतास्ते वानरैर् युधि । (१५।१)
ye rākṣasā mukhyatamā hatāste vānarair yudhi |
वानराणां क्षयं युद्धे न पश्यामि कदाचन ॥ (१५।२)
vānarāṇāṃ kṣayaṃ yuddhe na paśyāmi kadācana ||
सर्वक्षपितकोशं च स त्वम् अभ्यवपद्य माम् । (१६।१)
sarvakṣapitakośaṃ ca sa tvam abhyavapadya mām |
त्रायस्वेमां पुरीं लङ्कां बालवृद्धावशेषिताम् ॥ (१६।२)
trāyasvemāṃ purīṃ laṅkāṃ bālavṛddhāvaśeṣitām ||
भ्रातुर् अर्थे महाबाहो कुरु कर्म सुदुष्करम् । (१७।१)
bhrātur arthe mahābāho kuru karma suduṣkaram |
मयैवं नोक्तपूर्वो हि कश्चिद् भ्रातः परंतप । (१७।२)
mayaivaṃ noktapūrvo hi kaścid bhrātaḥ paraṃtapa |
त्वय्यस्ति मम च स्नेहः परा संभावना च मे ॥ (१७।३)
tvayyasti mama ca snehaḥ parā saṃbhāvanā ca me ||
त्वया देवाः प्रतिव्यूह्य निर्जिताश्चासुरा युधि । (१८।२)
tvayā devāḥ prativyūhya nirjitāścāsurā yudhi |
कुरुष्व मे प्रियहितम् एतद् उत्तमं यथाप्रियं प्रियरण बान्धवप्रिय । (१९।१)
kuruṣva me priyahitam etad uttamaṃ yathāpriyaṃ priyaraṇa bāndhavapriya |
स्वतेजसा विधम सपत्नवाहिनीं शरद्घनं पवन इवोद्यतो महान् ॥ (१९।२)
svatejasā vidhama sapatnavāhinīṃ śaradghanaṃ pavana ivodyato mahān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.