रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 56

380 of 606 · 285 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः । (१।१)

tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |

1.2१.२

हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुर् उत्तमाम् ॥ (१।२)

hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmur uttamām ||

2.1२.१

तं ततः प्रतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम् । (२।१)

taṃ tataḥ pratisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |

2.2२.२

जाम्बवान् कार्यवृत्तान्तम् अपृच्छद् अनिलात्मजम् ॥ (२।२)

jāmbavān kāryavṛttāntam apṛcchad anilātmajam ||

3.1३.१

कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते । (३।१)

kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |

3.2३.२

तस्यां वा स कथं वृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः ॥ (३।२)

tasyāṃ vā sa kathaṃ vṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ ||

4.1४.१

तत्त्वतः सर्वम् एतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे । (४।१)

tattvataḥ sarvam etannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |

4.2४.२

श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम् ॥ (४।२)

śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam ||

5.1५.१

यश्चार्थस्तत्र वक्तव्यो गतैर् अस्माभिर् आत्मवान् । (५।१)

yaścārthastatra vaktavyo gatair asmābhir ātmavān |

5.2५.२

रक्षितव्यं च यत् तत्र तद् भवान् व्याकरोतु नः ॥ (५।२)

rakṣitavyaṃ ca yat tatra tad bhavān vyākarotu naḥ ||

6.1६.१

स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः । (६।१)

sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |

6.2६.२

नमस्यञ् शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत ॥ (६।२)

namasyañ śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata ||

7.1७.१

प्रत्यक्षम् एव भवतां महेन्द्राग्रात् खम् आप्लुतः । (७।१)

pratyakṣam eva bhavatāṃ mahendrāgrāt kham āplutaḥ |

7.2७.२

उदधेर् दक्षिणं पारं काङ्क्षमाणः समाहितः ॥ (७।२)

udadher dakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇaḥ samāhitaḥ ||

8.1८.१

गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपम् इवाभवत् । (८।१)

gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpam ivābhavat |

8.2८.२

काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम् ॥ (८।२)

kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam ||

9.1९.१

स्थितं पन्थानम् आवृत्य मेने विघ्नं च तं नगम् ॥ (९।१)

sthitaṃ panthānam āvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam ||

10.1१०.१

उपसंगम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम् । (१०।१)

upasaṃgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam |

10.2१०.२

कृता मे मनसा बुद्धिर् भेत्तव्यो ऽयं मयेति च ॥ (१०।२)

kṛtā me manasā buddhir bhettavyo 'yaṃ mayeti ca ||

11.1११.१

प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः । (११।१)

prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ |

11.2११.२

शिखरं सूर्यसंकाशं व्यशीर्यत सहस्रधा ॥ (११।२)

śikharaṃ sūryasaṃkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā ||

12.1१२.१

व्यवसायं च मे बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः । (१२।१)

vyavasāyaṃ ca me buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ |

12.2१२.२

पुत्रेति मधुरां वाणीं मनःप्रह्लादयन्न् इव ॥ (१२।२)

putreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥprahlādayann iva ||

13.1१३.१

पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः । (१३।१)

pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ |

13.2१३.२

मैनाकम् इति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ ॥ (१३।२)

mainākam iti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau ||

14.1१४.१

पक्षवन्तः पुरा पुत्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः । (१४।१)

pakṣavantaḥ purā putra babhūvuḥ parvatottamāḥ |

14.2१४.२

छन्दतः पृथिवीं चेरुर् बाधमानाः समन्ततः ॥ (१४।२)

chandataḥ pṛthivīṃ cerur bādhamānāḥ samantataḥ ||

15.1१५.१

श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः । (१५।१)

śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ |

15.2१५.२

चिछेद भगवान् पक्षान् वज्रेणैषां सहस्रशः ॥ (१५।२)

cicheda bhagavān pakṣān vajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ ||

16.1१६.१

अहं तु मोक्षितस्तस्मात् तव पित्रा महात्मना । (१६।१)

ahaṃ tu mokṣitastasmāt tava pitrā mahātmanā |

16.2१६.२

मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तो ऽस्मि महार्णवे ॥ (१६।२)

mārutena tadā vatsa prakṣipto 'smi mahārṇave ||

17.1१७.१

रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यम् अरिंदम । (१७।१)

rāmasya ca mayā sāhye vartitavyam ariṃdama |

17.2१७.२

रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ॥ (१७।२)

rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ ||

18.1१८.१

एतच्छ्रुत्वा मया तस्य मैनाकस्य महात्मनः । (१८।१)

etacchrutvā mayā tasya mainākasya mahātmanaḥ |

18.2१८.२

कार्यम् आवेद्य तु गिरेर् उद्धतं च मनो मम ॥ (१८।२)

kāryam āvedya tu girer uddhataṃ ca mano mama ||

19.1१९.१

तेन चाहम् अनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना । (१९।१)

tena cāham anujñāto mainākena mahātmanā |

19.2१९.२

उत्तमं जवम् आस्थाय शेषम् अध्वानम् आस्थितः ॥ (१९।२)

uttamaṃ javam āsthāya śeṣam adhvānam āsthitaḥ ||

20.1२०.१

ततो ऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यगमं पथि । (२०।१)

tato 'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyagamaṃ pathi |

20.2२०.२

ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम् ॥ (२०।२)

tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram ||

21.1२१.१

समुद्रमध्ये सा देवी वचनं माम् अभाषत । (२१।१)

samudramadhye sā devī vacanaṃ mām abhāṣata |

21.2२१.२

मम भक्ष्यः प्रदिष्टस्त्वम् अमरैर् हरिसत्तम । (२१।२)

mama bhakṣyaḥ pradiṣṭastvam amarair harisattama |

21.3२१.३

ततस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे ॥ (२१।३)

tatastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me ||

22.1२२.१

एवम् उक्तः सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः । (२२।१)

evam uktaḥ surasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |

22.2२२.२

विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदम् उदीरयम् ॥ (२२।२)

vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedam udīrayam ||

23.1२३.१

रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् । (२३।१)

rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |

23.2२३.२

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परंतपः ॥ (२३।२)

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca paraṃtapaḥ ||

24.1२४.१

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना । (२४।१)

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |

24.2२४.२

तस्याः सकाशं दूतो ऽहं गमिष्ये रामशासनात् ॥ (२४।२)

tasyāḥ sakāśaṃ dūto 'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt ||

25.1२५.१

कर्तुम् अर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥ (२५।१)

kartum arhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini ||

26.1२६.१

अथ मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् । (२६।१)

atha maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam |

26.2२६.२

आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोति मे ॥ (२६।२)

āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇoti me ||

27.1२७.१

एवम् उक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी । (२७।१)

evam uktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī |

27.2२७.२

अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिद् एष वरो मम ॥ (२७।२)

abravīnnātivarteta kaścid eṣa varo mama ||

28.1२८.१

एवम् उक्तः सुरसया दशयोजनम् आयतः । (२८।१)

evam uktaḥ surasayā daśayojanam āyataḥ |

28.2२८.२

ततो ऽर्धगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु ॥ (२८।२)

tato 'rdhaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu ||

29.1२९.१

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं तन्मुखं तया । (२९।१)

matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ tanmukhaṃ tayā |

29.2२९.२

तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः ॥ (२९।२)

tad dṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ ||

30.1३०.१

तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर् बभूवाङ्गुष्ठसंमितः । (३०।१)

tasminmuhūrte ca punar babhūvāṅguṣṭhasaṃmitaḥ |

30.2३०.२

अभिपत्याशु तद् वक्त्रं निर्गतो ऽहं ततः क्षणात् ॥ (३०।२)

abhipatyāśu tad vaktraṃ nirgato 'haṃ tataḥ kṣaṇāt ||

31.1३१.१

अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः । (३१।१)

abravīt surasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ |

31.2३१.२

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ॥ (३१।२)

arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham ||

32.1३२.१

समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना । (३२।१)

samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā |

32.2३२.२

सुखी भव महाबाहो प्रीतास्मि तव वानर ॥ (३२।२)

sukhī bhava mahābāho prītāsmi tava vānara ||

33.1३३.१

ततो ऽहं साधु साध्वीति सर्वभूतैः प्रशंसितः । (३३।१)

tato 'haṃ sādhu sādhvīti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ |

33.2३३.२

ततो ऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतो ऽहं गरुडो यथा ॥ (३३।२)

tato 'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto 'haṃ garuḍo yathā ||

34.1३४.१

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन । (३४।१)

chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiṃcana |

34.2३४.२

सो ऽहं विगतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन् । (३४।२)

so 'haṃ vigatavegastu diśo daśa vilokayan |

34.3३४.३

न किंचित् तत्र पश्यामि येन मे ऽपहृता गतिः ॥ (३४।३)

na kiṃcit tatra paśyāmi yena me 'pahṛtā gatiḥ ||

35.1३५.१

ततो मे बुद्धिर् उत्पन्ना किं नाम गमने मम । (३५।१)

tato me buddhir utpannā kiṃ nāma gamane mama |

35.2३५.२

ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते ॥ (३५।२)

īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate ||

36.1३६.१

अधोभागेन मे दृष्टिः शोचता पातिता मया । (३६।१)

adhobhāgena me dṛṣṭiḥ śocatā pātitā mayā |

36.2३६.२

ततो ऽद्राक्षम् अहं भीमां राक्षसीं सलिले शयाम् ॥ (३६।२)

tato 'drākṣam ahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salile śayām ||

37.1३७.१

प्रहस्य च महानादम् उक्तो ऽहं भीमया तया । (३७।१)

prahasya ca mahānādam ukto 'haṃ bhīmayā tayā |

37.2३७.२

अवस्थितम् असंभ्रान्तम् इदं वाक्यम् अशोभनम् ॥ (३७।२)

avasthitam asaṃbhrāntam idaṃ vākyam aśobhanam ||

38.1३८.१

क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः । (३८।१)

kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |

38.2३८.२

भक्षः प्रीणय मे देहं चिरम् आहारवर्जितम् ॥ (३८।२)

bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciram āhāravarjitam ||

39.1३९.१

बाढम् इत्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णाम् अहं ततः । (३९।१)

bāḍham ityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇām ahaṃ tataḥ |

39.2३९.२

आस्यप्रमाणाद् अधिकं तस्याः कायम् अपूरयम् ॥ (३९।२)

āsyapramāṇād adhikaṃ tasyāḥ kāyam apūrayam ||

40.1४०.१

तस्याश्चास्यं महद् भीमं वर्धते मम भक्षणे । (४०।१)

tasyāścāsyaṃ mahad bhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |

40.2४०.२

न च मां सा तु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम् ॥ (४०।२)

na ca māṃ sā tu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam ||

41.1४१.१

ततो ऽहं विपुलं रूपं संक्षिप्य निमिषान्तरात् । (४१।१)

tato 'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṃkṣipya nimiṣāntarāt |

41.2४१.२

तस्या हृदयम् आदाय प्रपतामि नभस्तलम् ॥ (४१।२)

tasyā hṛdayam ādāya prapatāmi nabhastalam ||

42.1४२.१

सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि । (४२।१)

sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |

42.2४२.२

मया पर्वतसंकाशा निकृत्तहृदया सती ॥ (४२।२)

mayā parvatasaṃkāśā nikṛttahṛdayā satī ||

43.1४३.१

शृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैः सह । (४३।१)

śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaiḥ saha |

43.2४३.२

राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हृता ॥ (४३।२)

rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hṛtā ||

44.1४४.१

तां हत्वा पुनर् एवाहं कृत्यम् आत्ययिकं स्मरन् । (४४।१)

tāṃ hatvā punar evāhaṃ kṛtyam ātyayikaṃ smaran |

44.2४४.२

गत्वा च महदध्वानं पश्यामि नगमण्डितम् । (४४।२)

gatvā ca mahadadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam |

44.3४४.३

दक्षिणं तीरम् उदधेर् लङ्का यत्र च सा पुरी ॥ (४४।३)

dakṣiṇaṃ tīram udadher laṅkā yatra ca sā purī ||

45.1४५.१

अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरीम् । (४५।१)

astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ purīm |

45.2४५.२

प्रविष्टो ऽहम् अविज्ञातो रक्षोभिर् भीमविक्रमैः ॥ (४५।२)

praviṣṭo 'ham avijñāto rakṣobhir bhīmavikramaiḥ ||

46.1४६.१

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वञ् जनकात्मजाम् । (४६।१)

tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvañ janakātmajām |

46.2४६.२

रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम् ॥ (४६।२)

rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām ||

47.1४७.१

ततः सीताम् अपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने । (४७।१)

tataḥ sītām apaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |

47.2४७.२

शोकसागरम् आसाद्य न पारम् उपलक्षये ॥ (४७।२)

śokasāgaram āsādya na pāram upalakṣaye ||

48.1४८.१

शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम् । (४८।१)

śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |

48.2४८.२

काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनम् उत्तमम् ॥ (४८।२)

kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanam uttamam ||

49.1४९.१

स प्राकारम् अवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम् ॥ (४९।१)

sa prākāram avaplutya paśyāmi bahupādapam ||

50.1५०.१

अशोकवनिकामध्ये शिंशपापादपो महान् । (५०।१)

aśokavanikāmadhye śiṃśapāpādapo mahān |

50.2५०.२

तम् आरुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम् ॥ (५०।२)

tam āruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam ||

51.1५१.१

अदूराच्छिंशपावृक्षात् पश्यामि वरवर्णिनीम् । (५१।१)

adūrācchiṃśapāvṛkṣāt paśyāmi varavarṇinīm |

51.2५१.२

श्यामां कमलपत्राक्षीम् उपवासकृशाननाम् ॥ (५१।२)

śyāmāṃ kamalapatrākṣīm upavāsakṛśānanām ||

52.1५२.१

राक्षसीभिर् विरूपाभिः क्रूराभिर् अभिसंवृताम् । (५२।१)

rākṣasībhir virūpābhiḥ krūrābhir abhisaṃvṛtām |

52.2५२.२

मांसशोणितभक्ष्याभिर् व्याघ्रीभिर् हरिणीं यथा ॥ (५२।२)

māṃsaśoṇitabhakṣyābhir vyāghrībhir hariṇīṃ yathā ||

53.1५३.१

तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीम् अनिन्दिताम् । (५३।१)

tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīm aninditām |

53.2५३.२

तत्रैव शिंशपावृक्षे पश्यन्न् अहम् अवस्थितः ॥ (५३।२)

tatraiva śiṃśapāvṛkṣe paśyann aham avasthitaḥ ||

54.1५४.१

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम् । (५४।१)

tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |

54.2५४.२

शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने ॥ (५४।२)

śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane ||

55.1५५.१

ततो ऽहं परमोद्विग्नः स्वरूपं प्रत्यसंहरम् । (५५।१)

tato 'haṃ paramodvignaḥ svarūpaṃ pratyasaṃharam |

55.2५५.२

अहं च शिंशपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः ॥ (५५।२)

ahaṃ ca śiṃśapāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ ||

56.1५६.१

ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः । (५६।१)

tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |

56.2५६.२

तं देशं समनुप्राप्ता यत्र सीताभवत् स्थिता ॥ (५६।२)

taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītābhavat sthitā ||

57.1५७.१

तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम् । (५७।१)

taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |

57.2५७.२

संकुच्योरू स्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च ॥ (५७।२)

saṃkucyorū stanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca ||

58.1५८.१

ताम् उवाच दशग्रीवः सीतां परमदुःखिताम् । (५८।१)

tām uvāca daśagrīvaḥ sītāṃ paramaduḥkhitām |

58.2५८.२

अवाक्शिराः प्रपतितो बहु मन्यस्व माम् इति ॥ (५८।२)

avākśirāḥ prapatito bahu manyasva mām iti ||

59.1५९.१

यदि चेत् त्वं तु मां दर्पान्नाभिनन्दसि गर्विते । (५९।१)

yadi cet tvaṃ tu māṃ darpānnābhinandasi garvite |

59.2५९.२

द्विमासानन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव ॥ (५९।२)

dvimāsānantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava ||

60.1६०.१

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः । (६०।१)

etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |

60.2६०.२

उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनम् उत्तमम् ॥ (६०।२)

uvāca paramakruddhā sītā vacanam uttamam ||

61.1६१.१

राक्षसाधम रामस्य भार्याम् अमिततेजसः । (६१।१)

rākṣasādhama rāmasya bhāryām amitatejasaḥ |

61.2६१.२

इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च । (६१।२)

ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca |

61.3६१.३

अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव ॥ (६१।३)

avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava ||

62.1६२.१

किंस्विद् वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुर् असंनिधौ । (६२।१)

kiṃsvid vīryaṃ tavānārya yo māṃ bhartur asaṃnidhau |

62.2६२.२

अपहृत्यागतः पाप तेनादृष्टो महात्मना ॥ (६२।२)

apahṛtyāgataḥ pāpa tenādṛṣṭo mahātmanā ||

63.1६३.१

न त्वं रामस्य सदृशो दास्ये ऽप्यस्य न युज्यसे । (६३।१)

na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye 'pyasya na yujyase |

63.2६३.२

यज्ञीयः सत्यवाक् चैव रणश्लाघी च राघवः ॥ (६३।२)

yajñīyaḥ satyavāk caiva raṇaślāghī ca rāghavaḥ ||

64.1६४.१

जानक्या परुषं वाक्यम् एवम् उक्तो दशाननः । (६४।१)

jānakyā paruṣaṃ vākyam evam ukto daśānanaḥ |

64.2६४.२

जज्वाल सहसा कोपाच्चितास्थ इव पावकः ॥ (६४।२)

jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ ||

65.1६५.१

विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिम् उद्यम्य दक्षिणम् । (६५।१)

vivṛtya nayane krūre muṣṭim udyamya dakṣiṇam |

65.2६५.२

मैथिलीं हन्तुम् आरब्धः स्त्रीभिर् हाहाकृतं तदा ॥ (६५।२)

maithilīṃ hantum ārabdhaḥ strībhir hāhākṛtaṃ tadā ||

66.1६६.१

स्त्रीणां मध्यात् समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः । (६६।१)

strīṇāṃ madhyāt samutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ |

66.2६६.२

वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः ॥ (६६।२)

varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ ||

67.1६७.१

उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः । (६७।१)

uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ |

67.2६७.२

सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रम । (६७।२)

sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikrama |

67.3६७.३

मया सह रमस्वाद्य मद्विशिष्टा न जानकी ॥ (६७।३)

mayā saha ramasvādya madviśiṣṭā na jānakī ||

68.1६८.१

देवगन्धर्वकन्याभिर् यक्षकन्याभिर् एव च । (६८।१)

devagandharvakanyābhir yakṣakanyābhir eva ca |

68.2६८.२

सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि ॥ (६८।२)

sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi ||

69.1६९.१

ततस्ताभिः समेताभिर् नारीभिः स महाबलः । (६९।१)

tatastābhiḥ sametābhir nārībhiḥ sa mahābalaḥ |

69.2६९.२

उत्थाप्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः ॥ (६९।२)

utthāpya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ ||

70.1७०.१

याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः । (७०।१)

yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ |

70.2७०.२

सीतां निर्भर्त्सयामासुर् वाक्यैः क्रूरैः सुदारुणैः ॥ (७०।२)

sītāṃ nirbhartsayāmāsur vākyaiḥ krūraiḥ sudāruṇaiḥ ||

71.1७१.१

तृणवद् भाषितं तासां गणयामास जानकी । (७१।१)

tṛṇavad bhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī |

71.2७१.२

तर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम् ॥ (७१।२)

tarjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam ||

72.1७२.१

वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः । (७२।१)

vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ |

72.2७२.२

रावणाय शशंसुस्ताः सीताव्यवसितं महत् ॥ (७२।२)

rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītāvyavasitaṃ mahat ||

73.1७३.१

ततस्ताः सहिताः सर्वा विहताशा निरुद्यमाः । (७३।१)

tatastāḥ sahitāḥ sarvā vihatāśā nirudyamāḥ |

73.2७३.२

परिक्षिप्य समन्तात् तां निद्रावशम् उपागताः ॥ (७३।२)

parikṣipya samantāt tāṃ nidrāvaśam upāgatāḥ ||

74.1७४.१

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता । (७४।१)

tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā |

74.2७४.२

विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता ॥ (७४।२)

vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā ||

75.1७५.१

तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम् । (७५।१)

tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |

75.2७५.२

चिन्तयामास विश्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः ॥ (७५।२)

cintayāmāsa viśrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ ||

76.1७६.१

संभाषणार्थे च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः । (७६।१)

saṃbhāṣaṇārthe ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ |

76.2७६.२

इक्ष्वाकुकुलवंशस्तु ततो मम पुरस्कृतः ॥ (७६।२)

ikṣvākukulavaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ ||

77.1७७.१

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम् । (७७।१)

śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām |

77.2७७.२

प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना ॥ (७७।२)

pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā ||

78.1७८.१

कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुंगव । (७८।१)

kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṃgava |

78.2७८.२

का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुम् अर्हसि ॥ (७८।२)

kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitum arhasi ||

79.1७९.१

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अहम् अप्यब्रुवं वचः । (७९।१)

tasyāstadvacanaṃ śrutvā aham apyabruvaṃ vacaḥ |

79.2७९.२

देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः । (७९।२)

devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |

79.3७९.३

सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः ॥ (७९।३)

sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ ||

80.1८०.१

तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनूमन्तम् इहागतम् । (८०।१)

tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanūmantam ihāgatam |

80.2८०.२

भर्त्राहं प्रहितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ (८०।२)

bhartrāhaṃ prahitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||

81.1८१.१

इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम् । (८१।१)

idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |

81.2८१.२

अङ्गुलीयम् अभिज्ञानम् अदात् तुभ्यं यशस्विनि ॥ (८१।२)

aṅgulīyam abhijñānam adāt tubhyaṃ yaśasvini ||

82.1८२.१

तद् इच्छामि त्वयाज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम् । (८२।१)

tad icchāmi tvayājñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |

82.2८२.२

रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किम् उत्तरम् ॥ (८२।२)

rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kim uttaram ||

83.1८३.१

एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी । (८३।१)

etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |

83.2८३.२

आह रावणम् उत्साद्य राघवो मां नयत्विति ॥ (८३।२)

āha rāvaṇam utsādya rāghavo māṃ nayatviti ||

84.1८४.१

प्रणम्य शिरसा देवीम् अहम् आर्याम् अनिन्दिताम् । (८४।१)

praṇamya śirasā devīm aham āryām aninditām |

84.2८४.२

राघवस्य मनोह्लादम् अभिज्ञानम् अयाचिषम् ॥ (८४।२)

rāghavasya manohlādam abhijñānam ayāciṣam ||

85.1८५.१

एवम् उक्ता वरारोहा मणिप्रवरम् उत्तमम् । (८५।१)

evam uktā varārohā maṇipravaram uttamam |

85.2८५.२

प्रायच्छत् परमोद्विग्ना वाचा मां संदिदेश ह ॥ (८५।२)

prāyacchat paramodvignā vācā māṃ saṃdideśa ha ||

86.1८६.१

ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः । (८६।१)

tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |

86.2८६.२

प्रदक्षिणं परिक्रामम् इहाभ्युद्गतमानसः ॥ (८६।२)

pradakṣiṇaṃ parikrāmam ihābhyudgatamānasaḥ ||

87.1८७.१

उत्तरं पुनर् एवाह निश्चित्य मनसा तदा । (८७।१)

uttaraṃ punar evāha niścitya manasā tadā |

87.2८७.२

हनूमन्मम वृत्तान्तं वक्तुम् अर्हसि राघवे ॥ (८७।२)

hanūmanmama vṛttāntaṃ vaktum arhasi rāghave ||

88.1८८.१

यथा श्रुत्वैव नचिरात् तावुभौ रामलक्ष्मणौ । (८८।१)

yathā śrutvaiva nacirāt tāvubhau rāmalakṣmaṇau |

88.2८८.२

सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु ॥ (८८।२)

sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru ||

89.1८९.१

यद्यन्यथा भवेद् एतद् द्वौ मासौ जीवितं मम । (८९।१)

yadyanyathā bhaved etad dvau māsau jīvitaṃ mama |

89.2८९.२

न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहम् अनाथवत् ॥ (८९।२)

na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāham anāthavat ||

90.1९०.१

तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो माम् अभ्यवर्तत । (९०।१)

tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho mām abhyavartata |

90.2९०.२

उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषम् अनन्तरम् ॥ (९०।२)

uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣam anantaram ||

91.1९१.१

ततो ऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसंनिभः । (९१।१)

tato 'vardhata me kāyastadā parvatasaṃnibhaḥ |

91.2९१.२

युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुम् आरभे ॥ (९१।२)

yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitum ārabhe ||

92.1९२.१

तद् भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम् । (९२।१)

tad bhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |

92.2९२.२

प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः ॥ (९२।२)

pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ ||

93.1९३.१

मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः । (९३।१)

māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |

93.2९३.२

ताः समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे ॥ (९३।२)

tāḥ samabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire ||

94.1९४.१

राजन् वनम् इदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना । (९४।१)

rājan vanam idaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |

94.2९४.२

वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल ॥ (९४।२)

vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala ||

95.1९५.१

दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः । (९५।१)

durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |

95.2९५.२

वधम् आज्ञापय क्षिप्रं यथासौ विलयं व्रजेत् ॥ (९५।२)

vadham ājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet ||

96.1९६.१

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः । (९६।१)

tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |

96.2९६.२

राक्षसाः किंकरा नाम रावणस्य मनोऽनुगाः ॥ (९६।२)

rākṣasāḥ kiṃkarā nāma rāvaṇasya mano'nugāḥ ||

97.1९७.१

तेषाम् अशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम् । (९७।१)

teṣām aśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |

97.2९७.२

मया तस्मिन् वनोद्देशे परिघेण निषूदितम् ॥ (९७।२)

mayā tasmin vanoddeśe parigheṇa niṣūditam ||

98.1९८.१

तेषां तु हतशेषा ये ते गता लघुविक्रमाः । (९८।१)

teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatā laghuvikramāḥ |

98.2९८.२

निहतं च मया सैन्यं रावणायाचचक्षिरे ॥ (९८।२)

nihataṃ ca mayā sainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire ||

99.1९९.१

ततो मे बुद्धिर् उत्पन्ना चैत्यप्रासादम् आक्रमम् ॥ (९९।१)

tato me buddhir utpannā caityaprāsādam ākramam ||

100.1१००.१

तत्रस्थान् राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः । (१००।१)

tatrasthān rākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ |

100.2१००.२

ललामभूतो लङ्काया मया विध्वंसितो रुषा ॥ (१००।२)

lalāmabhūto laṅkāyā mayā vidhvaṃsito ruṣā ||

101.1१०१.१

ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनम् आदिशत् ॥ (१०१।१)

tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinam ādiśat ||

102.1१०२.१

तम् अहं बलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम् । (१०२।१)

tam ahaṃ balasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam |

102.2१०२.२

परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम् ॥ (१०२।२)

parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam ||

103.1१०३.१

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्रान् महाबलान् । (१०३।१)

tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputrān mahābalān |

103.2१०३.२

पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः । (१०३।२)

padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |

103.3१०३.३

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम् ॥ (१०३।३)

parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam ||

104.1१०४.१

मन्त्रिपुत्रान् हताञ् श्रुत्वा समरे लघुविक्रमान् । (१०४।१)

mantriputrān hatāñ śrutvā samare laghuvikramān |

104.2१०४.२

पञ्चसेनाग्रगाञ् शूरान् प्रेषयामास रावणः । (१०४।२)

pañcasenāgragāñ śūrān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |

104.3१०४.३

तान् अहं सह सैन्यान् वै सर्वान् एवाभ्यसूदयम् ॥ (१०४।३)

tān ahaṃ saha sainyān vai sarvān evābhyasūdayam ||

105.1१०५.१

ततः पुनर् दशग्रीवः पुत्रम् अक्षं महाबलम् । (१०५।१)

tataḥ punar daśagrīvaḥ putram akṣaṃ mahābalam |

105.2१०५.२

बहुभी राक्षसैः सार्धं प्रेषयामास संयुगे ॥ (१०५।२)

bahubhī rākṣasaiḥ sārdhaṃ preṣayāmāsa saṃyuge ||

106.1१०६.१

तं तु मन्दोदरी पुत्रं कुमारं रणपण्डितम् । (१०६।१)

taṃ tu mandodarī putraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam |

106.2१०६.२

सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान् । (१०६।२)

sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |

106.3१०६.३

चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ॥ (१०६।३)

carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam ||

107.1१०७.१

तम् अक्षम् आगतं भग्नं निशम्य स दशाननः । (१०७।१)

tam akṣam āgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |

107.2१०७.२

तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणः सुतम् । (१०७।२)

tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇaḥ sutam |

107.3१०७.३

व्यादिदेश सुसंक्रुद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम् ॥ (१०७।३)

vyādideśa susaṃkruddho balinaṃ yuddhadurmadam ||

108.1१०८.१

तस्याप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुंगवम् । (१०८।१)

tasyāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṃgavam |

108.2१०८.२

नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षम् उपागमम् ॥ (१०८।२)

naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣam upāgamam ||

109.1१०९.१

महता हि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः । (१०९।१)

mahatā hi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ |

109.2१०९.२

प्रेषितो रावणेनैष सह वीरैर् मदोत्कटैः ॥ (१०९।२)

preṣito rāvaṇenaiṣa saha vīrair madotkaṭaiḥ ||

110.1११०.१

ब्राह्मेणास्त्रेण स तु मां प्रबध्नाच्चातिवेगतः । (११०।१)

brāhmeṇāstreṇa sa tu māṃ prabadhnāccātivegataḥ |

110.2११०.२

रज्जूभिर् अभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः ॥ (११०।२)

rajjūbhir abhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ ||

111.1१११.१

रावणस्य समीपं च गृहीत्वा माम् उपानयन् । (१११।१)

rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā mām upānayan |

111.2१११.२

दृष्ट्वा संभाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना ॥ (१११।२)

dṛṣṭvā saṃbhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā ||

112.1११२.१

पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तद्वधम् । (११२।१)

pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca tadvadham |

112.2११२.२

तत् सर्वं च मया तत्र सीतार्थम् इति जल्पितम् ॥ (११२।२)

tat sarvaṃ ca mayā tatra sītārtham iti jalpitam ||

113.1११३.१

अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो । (११३।१)

asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |

113.2११३.२

मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमान् अहम् ॥ (११३।२)

mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumān aham ||

114.1११४.१

रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम् । (११४।१)

rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |

114.2११४.२

सो ऽहं दौत्येन रामस्य त्वत्समीपम् इहागतः ॥ (११४।२)

so 'haṃ dautyena rāmasya tvatsamīpam ihāgataḥ ||

115.1११५.१

शृणु चापि समादेशं यद् अहं प्रब्रवीमि ते । (११५।१)

śṛṇu cāpi samādeśaṃ yad ahaṃ prabravīmi te |

115.2११५.२

राक्षसेश हरीशस्त्वां वाक्यम् आह समाहितम् । (११५।२)

rākṣaseśa harīśastvāṃ vākyam āha samāhitam |

115.3११५.३

धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यम् इवाशनम् ॥ (११५।३)

dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyam ivāśanam ||

116.1११६.१

वसतो ऋष्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे । (११६।१)

vasato ṛṣyamūke me parvate vipuladrume |

116.2११६.२

राघवो रणविक्रान्तो मित्रत्वं समुपागतः ॥ (११६।२)

rāghavo raṇavikrānto mitratvaṃ samupāgataḥ ||

117.1११७.१

तेन मे कथितं राजन् भार्या मे रक्षसा हृता । (११७।१)

tena me kathitaṃ rājan bhāryā me rakṣasā hṛtā |

117.2११७.२

तत्र साहाय्यहेतोर् मे समयं कर्तुम् अर्हसि ॥ (११७।२)

tatra sāhāyyahetor me samayaṃ kartum arhasi ||

118.1११८.१

वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण सह प्रभुः । (११८।१)

vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa saha prabhuḥ |

118.2११८.२

चक्रे ऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवः सहलक्ष्मणः ॥ (११८।२)

cakre 'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ ||

119.1११९.१

तेन वालिनम् उत्साद्य शरेणैकेन संयुगे । (११९।१)

tena vālinam utsādya śareṇaikena saṃyuge |

119.2११९.२

वानराणां महाराजः कृतः संप्लवतां प्रभुः ॥ (११९।२)

vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtaḥ saṃplavatāṃ prabhuḥ ||

120.1१२०.१

तस्य साहाय्यम् अस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह । (१२०।१)

tasya sāhāyyam asmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |

120.2१२०.२

तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपम् इह धर्मतः ॥ (१२०।२)

tena prasthāpitastubhyaṃ samīpam iha dharmataḥ ||

121.1१२१.१

क्षिप्रम् आनीयतां सीता दीयतां राघवस्य च । (१२१।१)

kṣipram ānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavasya ca |

121.2१२१.२

यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव ॥ (१२१।२)

yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava ||

122.1१२२.१

वानराणां प्रभवो हि न केन विदितः पुरा । (१२२।१)

vānarāṇāṃ prabhavo hi na kena viditaḥ purā |

122.2१२२.२

देवतानां सकाशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः ॥ (१२२।२)

devatānāṃ sakāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ ||

123.1१२३.१

इति वानरराजस्त्वाम् आहेत्यभिहितो मया । (१२३।१)

iti vānararājastvām āhetyabhihito mayā |

123.2१२३.२

माम् ऐक्षत ततो रुष्टश्चक्षुषा प्रदहन्न् इव ॥ (१२३।२)

mām aikṣata tato ruṣṭaścakṣuṣā pradahann iva ||

124.1१२४.१

तेन वध्यो ऽहम् आज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा ॥ (१२४।१)

tena vadhyo 'ham ājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā ||

125.1१२५.१

ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः । (१२५।१)

tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |

125.2१२५.२

तेन राक्षसराजो ऽसौ याचितो मम कारणात् ॥ (१२५।२)

tena rākṣasarājo 'sau yācito mama kāraṇāt ||

126.1१२६.१

दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस । (१२६।१)

dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |

126.2१२६.२

दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना ॥ (१२६।२)

dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā ||

127.1१२७.१

सुमहत्यपराधे ऽपि दूतस्यातुलविक्रमः । (१२७।१)

sumahatyaparādhe 'pi dūtasyātulavikramaḥ |

127.2१२७.२

विरूपकरणं दृष्टं न वधो ऽस्तीह शास्त्रतः ॥ (१२७।२)

virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho 'stīha śāstrataḥ ||

128.1१२८.१

विभीषणेनैवम् उक्तो रावणः संदिदेश तान् । (१२८।१)

vibhīṣaṇenaivam ukto rāvaṇaḥ saṃdideśa tān |

128.2१२८.२

राक्षसान् एतद् एवाद्य लाङ्गूलं दह्यताम् इति ॥ (१२८।२)

rākṣasān etad evādya lāṅgūlaṃ dahyatām iti ||

129.1१२९.१

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः । (१२९।१)

tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |

129.2१२९.२

वेष्टितं शणवल्कैश्च पटैः कार्पासकैस्तथा ॥ (१२९।२)

veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca paṭaiḥ kārpāsakaistathā ||

130.1१३०.१

राक्षसाः सिद्धसंनाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः । (१३०।१)

rākṣasāḥ siddhasaṃnāhāstataste caṇḍavikramāḥ |

130.2१३०.२

तद् आदीप्यन्त मे पुच्छं हनन्तः काष्ठमुष्टिभिः ॥ (१३०।२)

tad ādīpyanta me pucchaṃ hanantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ ||

131.1१३१.१

बद्धस्य बहुभिः पाशैर् यन्त्रितस्य च राक्षसैः । (१३१।१)

baddhasya bahubhiḥ pāśair yantritasya ca rākṣasaiḥ |

131.2१३१.२

न मे पीडा भवेत् काचिद् दिदृक्षोर् नगरीं दिवा ॥ (१३१।२)

na me pīḍā bhavet kācid didṛkṣor nagarīṃ divā ||

132.1१३२.१

ततस्ते राक्षसाः शूरा बद्धं माम् अग्निसंवृतम् । (१३२।१)

tataste rākṣasāḥ śūrā baddhaṃ mām agnisaṃvṛtam |

132.2१३२.२

अघोषयन् राजमार्गे नगरद्वारम् आगताः ॥ (१३२।२)

aghoṣayan rājamārge nagaradvāram āgatāḥ ||

133.1१३३.१

ततो ऽहं सुमहद् रूपं संक्षिप्य पुनर् आत्मनः । (१३३।१)

tato 'haṃ sumahad rūpaṃ saṃkṣipya punar ātmanaḥ |

133.2१३३.२

विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिष्ठः स्थितः पुनः ॥ (१३३।२)

vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtiṣṭhaḥ sthitaḥ punaḥ ||

134.1१३४.१

आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम् । (१३४।१)

āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam |

134.2१३४.२

ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवान् अहम् ॥ (१३४।२)

tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavān aham ||

135.1१३५.१

पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम् । (१३५।१)

pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām |

135.2१३५.२

दहाम्यहम् असंभ्रान्तो युगान्ताग्निर् इव प्रजाः ॥ (१३५।२)

dahāmyaham asaṃbhrānto yugāntāgnir iva prajāḥ ||

136.1१३६.१

दग्ध्वा लङ्कां पुनश्चैव शङ्का माम् अभ्यवर्तत । (१३६।१)

dagdhvā laṅkāṃ punaścaiva śaṅkā mām abhyavartata |

136.2१३६.२

दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः ॥ (१३६।२)

dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ ||

137.1१३७.१

अथाहं वाचम् अश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम् । (१३७।१)

athāhaṃ vācam aśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |

137.2१३७.२

जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम् ॥ (१३७।२)

jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām ||

138.1१३८.१

ततो मे बुद्धिर् उत्पन्ना श्रुत्वा ताम् अद्भुतां गिरम् । (१३८।१)

tato me buddhir utpannā śrutvā tām adbhutāṃ giram |

138.2१३८.२

पुनर् दृष्टा च वैदेही विसृष्टश्च तया पुनः ॥ (१३८।२)

punar dṛṣṭā ca vaidehī visṛṣṭaśca tayā punaḥ ||

139.1१३९.१

राघवस्य प्रभावेन भवतां चैव तेजसा । (१३९।१)

rāghavasya prabhāvena bhavatāṃ caiva tejasā |

139.2१३९.२

सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वम् अनुष्ठितम् ॥ (१३९।२)

sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvam anuṣṭhitam ||

140.1१४०.१

एतत् सर्वं मया तत्र यथावद् उपपादितम् । (१४०।१)

etat sarvaṃ mayā tatra yathāvad upapāditam |

140.2१४०.२

अत्र यन्न कृतं शेषं तत् सर्वं क्रियताम् इति ॥ (१४०।२)

atra yanna kṛtaṃ śeṣaṃ tat sarvaṃ kriyatām iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 56

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit