रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 66

324 of 606 · 91 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संस्तूयमानो हनुमान् व्यवर्धत महाबलः । (१।१)

saṃstūyamāno hanumān vyavardhata mahābalaḥ |

1.2१.२

समाविध्य च लाङ्गूलं हर्षाच्च बलम् एयिवान् ॥ (१।२)

samāvidhya ca lāṅgūlaṃ harṣācca balam eyivān ||

2.1२.१

तस्य संस्तूयमानस्य सर्वैर् वानरपुंगवैः । (२।१)

tasya saṃstūyamānasya sarvair vānarapuṃgavaiḥ |

2.2२.२

तेजसापूर्यमाणस्य रूपम् आसीद् अनुत्तमम् ॥ (२।२)

tejasāpūryamāṇasya rūpam āsīd anuttamam ||

3.1३.१

यथा विजृम्भते सिंहो विवृद्धो गिरिगह्वरे । (३।१)

yathā vijṛmbhate siṃho vivṛddho girigahvare |

3.2३.२

मारुतस्यौरसः पुत्रस्तथा संप्रति जृम्भते ॥ (३।२)

mārutasyaurasaḥ putrastathā saṃprati jṛmbhate ||

4.1४.१

अशोभत मुखं तस्य जृम्भमाणस्य धीमतः । (४।१)

aśobhata mukhaṃ tasya jṛmbhamāṇasya dhīmataḥ |

4.2४.२

अम्बरीषोपमं दीप्तं विधूम इव पावकः ॥ (४।२)

ambarīṣopamaṃ dīptaṃ vidhūma iva pāvakaḥ ||

5.1५.१

हरीणाम् उत्थितो मध्यात् सम्प्रहृष्टतनूरुहः । (५।१)

harīṇām utthito madhyāt samprahṛṣṭatanūruhaḥ |

5.2५.२

अभिवाद्य हरीन् वृद्धान् हनुमान् इदम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

abhivādya harīn vṛddhān hanumān idam abravīt ||

6.1६.१

अरुजन् पर्वताग्राणि हुताशनसखो ऽनिलः । (६।१)

arujan parvatāgrāṇi hutāśanasakho 'nilaḥ |

6.2६.२

बलवान् अप्रमेयश्च वायुर् आकाशगोचरः ॥ (६।२)

balavān aprameyaśca vāyur ākāśagocaraḥ ||

7.1७.१

तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः । (७।१)

tasyāhaṃ śīghravegasya śīghragasya mahātmanaḥ |

7.2७.२

मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवने नास्ति मे समः ॥ (७।२)

mārutasyaurasaḥ putraḥ plavane nāsti me samaḥ ||

8.1८.१

उत्सहेयं हि विस्तीर्णम् आलिखन्तम् इवाम्बरम् । (८।१)

utsaheyaṃ hi vistīrṇam ālikhantam ivāmbaram |

8.2८.२

मेरुं गिरिम् असङ्गेन परिगन्तुं सहस्रशः ॥ (८।२)

meruṃ girim asaṅgena parigantuṃ sahasraśaḥ ||

9.1९.१

बाहुवेगप्रणुन्नेन सागरेणाहम् उत्सहे । (९।१)

bāhuvegapraṇunnena sāgareṇāham utsahe |

9.2९.२

समाप्लावयितुं लोकं सपर्वतनदीह्रदम् ॥ (९।२)

samāplāvayituṃ lokaṃ saparvatanadīhradam ||

10.1१०.१

ममोरुजङ्घावेगेन भविष्यति समुत्थितः । (१०।१)

mamorujaṅghāvegena bhaviṣyati samutthitaḥ |

10.2१०.२

संमूर्छितमहाग्राहः समुद्रो वरुणालयः ॥ (१०।२)

saṃmūrchitamahāgrāhaḥ samudro varuṇālayaḥ ||

11.1११.१

पन्नगाशनम् आकाशे पतन्तं पक्षिसेवितम् । (११।१)

pannagāśanam ākāśe patantaṃ pakṣisevitam |

11.2११.२

वैनतेयम् अहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः ॥ (११।२)

vainateyam ahaṃ śaktaḥ parigantuṃ sahasraśaḥ ||

12.1१२.१

उदयात् प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् । (१२।१)

udayāt prasthitaṃ vāpi jvalantaṃ raśmimālinam |

12.2१२.२

अनस्तमितम् आदित्यम् अभिगन्तुं समुत्सहे ॥ (१२।२)

anastamitam ādityam abhigantuṃ samutsahe ||

13.1१३.१

ततो भूमिम् असंस्पृश्य पुनर् आगन्तुम् उत्सहे । (१३।१)

tato bhūmim asaṃspṛśya punar āgantum utsahe |

13.2१३.२

प्रवेगेनैव महता भीमेन प्लवगर्षभाः ॥ (१३।२)

pravegenaiva mahatā bhīmena plavagarṣabhāḥ ||

14.1१४.१

उत्सहेयम् अतिक्रान्तुं सर्वान् आकाशगोचरान् । (१४।१)

utsaheyam atikrāntuṃ sarvān ākāśagocarān |

14.2१४.२

सागरं क्षोभयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम् ॥ (१४।२)

sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi dārayiṣyāmi medinīm ||

15.1१५.१

पर्वतान् कम्पयिष्यामि प्लवमानः प्लवंगमाः । (१५।१)

parvatān kampayiṣyāmi plavamānaḥ plavaṃgamāḥ |

15.2१५.२

हरिष्ये चोरुवेगेन प्लवमानो महार्णवम् ॥ (१५।२)

hariṣye coruvegena plavamāno mahārṇavam ||

16.1१६.१

लतानां वीरुधां पुष्पं पादपानां च सर्वशः । (१६।१)

latānāṃ vīrudhāṃ puṣpaṃ pādapānāṃ ca sarvaśaḥ |

16.2१६.२

अनुयास्यति माम् अद्य प्लवमानं विहायसा । (१६।२)

anuyāsyati mām adya plavamānaṃ vihāyasā |

16.3१६.३

भविष्यति हि मे पन्थाः स्वातेः पन्था इवाम्बरे ॥ (१६।३)

bhaviṣyati hi me panthāḥ svāteḥ panthā ivāmbare ||

17.1१७.१

चरन्तं घोरम् आकाशम् उत्पतिष्यन्तम् एव च । (१७।१)

carantaṃ ghoram ākāśam utpatiṣyantam eva ca |

17.2१७.२

द्रक्ष्यन्ति निपतन्तं च सर्वभूतानि वानराः ॥ (१७।२)

drakṣyanti nipatantaṃ ca sarvabhūtāni vānarāḥ ||

18.1१८.१

महामेरुप्रतीकाशं मां द्रक्ष्यध्वं प्लवंगमाः । (१८।१)

mahāmerupratīkāśaṃ māṃ drakṣyadhvaṃ plavaṃgamāḥ |

18.2१८.२

दिवम् आवृत्य गच्छन्तं ग्रसमानम् इवाम्बरम् ॥ (१८।२)

divam āvṛtya gacchantaṃ grasamānam ivāmbaram ||

19.1१९.१

विधमिष्यामि जीमूतान् कम्पयिष्यामि पर्वतान् । (१९।१)

vidhamiṣyāmi jīmūtān kampayiṣyāmi parvatān |

19.2१९.२

सागरं क्षोभयिष्यामि प्लवमानः समाहितः ॥ (१९।२)

sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi plavamānaḥ samāhitaḥ ||

20.1२०.१

वैनतेयस्य वा शक्तिर् मम वा मारुतस्य वा । (२०।१)

vainateyasya vā śaktir mama vā mārutasya vā |

20.2२०.२

ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाबलम् । (२०।२)

ṛte suparṇarājānaṃ mārutaṃ vā mahābalam |

20.3२०.३

न हि भूतं प्रपश्यामि यो मां प्लुतम् अनुव्रजेत् ॥ (२०।३)

na hi bhūtaṃ prapaśyāmi yo māṃ plutam anuvrajet ||

21.1२१.१

निमेषान्तरमात्रेण निरालम्भनम् अम्बरम् । (२१।१)

nimeṣāntaramātreṇa nirālambhanam ambaram |

21.2२१.२

सहसा निपतिष्यामि घनाद् विद्युद् इवोत्थिता ॥ (२१।२)

sahasā nipatiṣyāmi ghanād vidyud ivotthitā ||

22.1२२.१

भविष्यति हि मे रूपं प्लवमानस्य सागरम् । (२२।१)

bhaviṣyati hi me rūpaṃ plavamānasya sāgaram |

22.2२२.२

विष्णोः प्रक्रममाणस्य तदा त्रीन् विक्रमान् इव ॥ (२२।२)

viṣṇoḥ prakramamāṇasya tadā trīn vikramān iva ||

23.1२३.१

बुद्ध्या चाहं प्रपश्यामि मनश्चेष्टा च मे तथा । (२३।१)

buddhyā cāhaṃ prapaśyāmi manaśceṣṭā ca me tathā |

23.2२३.२

अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवंगमाः ॥ (२३।२)

ahaṃ drakṣyāmi vaidehīṃ pramodadhvaṃ plavaṃgamāḥ ||

24.1२४.१

मारुतस्य समो वेगे गरुडस्य समो जवे । (२४।१)

mārutasya samo vege garuḍasya samo jave |

24.2२४.२

अयुतं योजनानां तु गमिष्यामीति मे मतिः ॥ (२४।२)

ayutaṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmīti me matiḥ ||

25.1२५.१

वासवस्य सवज्रस्य ब्रह्मणो वा स्वयम्भुवः । (२५।१)

vāsavasya savajrasya brahmaṇo vā svayambhuvaḥ |

25.2२५.२

विक्रम्य सहसा हस्ताद् अमृतं तद् इहानये । (२५।२)

vikramya sahasā hastād amṛtaṃ tad ihānaye |

25.3२५.३

लङ्कां वापि समुत्क्षिप्य गच्छेयम् इति मे मतिः ॥ (२५।३)

laṅkāṃ vāpi samutkṣipya gaccheyam iti me matiḥ ||

26.1२६.१

तम् एवं वानरश्रेष्ठं गर्जन्तम् अमितौजसम् । (२६।१)

tam evaṃ vānaraśreṣṭhaṃ garjantam amitaujasam |

26.2२६.२

उवाच परिसंहृष्टो जाम्बवान् हरिसत्तमः ॥ (२६।२)

uvāca parisaṃhṛṣṭo jāmbavān harisattamaḥ ||

27.1२७.१

वीर केसरिणः पुत्र वेगवन्मारुतात्मज । (२७।१)

vīra kesariṇaḥ putra vegavanmārutātmaja |

27.2२७.२

ज्ञातीनां विपुलं शोकस्त्वया तात प्रणाशितः ॥ (२७।२)

jñātīnāṃ vipulaṃ śokastvayā tāta praṇāśitaḥ ||

28.1२८.१

तव कल्याणरुचयः कपिमुख्याः समागताः । (२८।१)

tava kalyāṇarucayaḥ kapimukhyāḥ samāgatāḥ |

28.2२८.२

मङ्गलं कार्यसिद्ध्यर्थं करिष्यन्ति समाहिताः ॥ (२८।२)

maṅgalaṃ kāryasiddhyarthaṃ kariṣyanti samāhitāḥ ||

29.1२९.१

ऋषीणां च प्रसादेन कपिवृद्धमतेन च । (२९।१)

ṛṣīṇāṃ ca prasādena kapivṛddhamatena ca |

29.2२९.२

गुरूणां च प्रसादेन प्लवस्व त्वं महार्णवम् ॥ (२९।२)

gurūṇāṃ ca prasādena plavasva tvaṃ mahārṇavam ||

30.1३०.१

स्थास्यामश्चैकपादेन यावदागमनं तव । (३०।१)

sthāsyāmaścaikapādena yāvadāgamanaṃ tava |

30.2३०.२

त्वद्गतानि च सर्वेषां जीवितानि वनौकसाम् ॥ (३०।२)

tvadgatāni ca sarveṣāṃ jīvitāni vanaukasām ||

31.1३१.१

ततस्तु हरिशार्दूलस्तान् उवाच वनौकसः । (३१।१)

tatastu hariśārdūlastān uvāca vanaukasaḥ |

31.2३१.२

नेयं मम मही वेगं प्लवने धारयिष्यति ॥ (३१।२)

neyaṃ mama mahī vegaṃ plavane dhārayiṣyati ||

32.1३२.१

एतानि हि नगस्यास्य शिलासंकटशालिनः । (३२।१)

etāni hi nagasyāsya śilāsaṃkaṭaśālinaḥ |

32.2३२.२

शिखराणि महेन्द्रस्य स्थिराणि च महान्ति च ॥ (३२।२)

śikharāṇi mahendrasya sthirāṇi ca mahānti ca ||

33.1३३.१

एतानि मम निष्पेषं पादयोः पततां वराः । (३३।१)

etāni mama niṣpeṣaṃ pādayoḥ patatāṃ varāḥ |

33.2३३.२

प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानाम् इतः शतम् ॥ (३३।२)

plavato dhārayiṣyanti yojanānām itaḥ śatam ||

34.1३४.१

ततस्तु मारुतप्रख्यः स हरिर् मारुतात्मजः । (३४।१)

tatastu mārutaprakhyaḥ sa harir mārutātmajaḥ |

34.2३४.२

आरुरोह नगश्रेष्ठं महेन्द्रम् अरिमर्दनः ॥ (३४।२)

āruroha nagaśreṣṭhaṃ mahendram arimardanaḥ ||

35.1३५.१

वृतं नानाविधैर् वृक्षैर् मृगसेवितशाद्वलम् । (३५।१)

vṛtaṃ nānāvidhair vṛkṣair mṛgasevitaśādvalam |

35.2३५.२

लताकुसुमसंबाधं नित्यपुष्पफलद्रुमम् ॥ (३५।२)

latākusumasaṃbādhaṃ nityapuṣpaphaladrumam ||

36.1३६.१

सिंहशार्दूलचरितं मत्तमातङ्गसेवितम् । (३६।१)

siṃhaśārdūlacaritaṃ mattamātaṅgasevitam |

36.2३६.२

मत्तद्विजगणोद्घुष्टं सलिलोत्पीडसंकुलम् ॥ (३६।२)

mattadvijagaṇodghuṣṭaṃ salilotpīḍasaṃkulam ||

37.1३७.१

महद्भिर् उच्छ्रितं शृङ्गैर् महेन्द्रं स महाबलः । (३७।१)

mahadbhir ucchritaṃ śṛṅgair mahendraṃ sa mahābalaḥ |

37.2३७.२

विचचार हरिश्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ॥ (३७।२)

vicacāra hariśreṣṭho mahendrasamavikramaḥ ||

38.1३८.१

पादाभ्यां पीडितस्तेन महाशैलो महात्मना । (३८।१)

pādābhyāṃ pīḍitastena mahāśailo mahātmanā |

38.2३८.२

ररास सिंहाभिहतो महान्मत्त इव द्विपः ॥ (३८।२)

rarāsa siṃhābhihato mahānmatta iva dvipaḥ ||

39.1३९.१

मुमोच सलिलोत्पीडान् विप्रकीर्णशिलोच्चयः । (३९।१)

mumoca salilotpīḍān viprakīrṇaśiloccayaḥ |

39.2३९.२

वित्रस्तमृगमातङ्गः प्रकम्पितमहाद्रुमः ॥ (३९।२)

vitrastamṛgamātaṅgaḥ prakampitamahādrumaḥ ||

40.1४०.१

नानागन्धर्वमिथुनैः पानसंसर्गकर्कशैः । (४०।१)

nānāgandharvamithunaiḥ pānasaṃsargakarkaśaiḥ |

40.2४०.२

उत्पतद्भिर् विहंगैश्च विद्याधरगणैर् अपि ॥ (४०।२)

utpatadbhir vihaṃgaiśca vidyādharagaṇair api ||

41.1४१.१

त्यज्यमानमहासानुः संनिलीनमहोरगः । (४१।१)

tyajyamānamahāsānuḥ saṃnilīnamahoragaḥ |

41.2४१.२

शैलशृङ्गशिलोद्घातस्तदाभूत् स महागिरिः ॥ (४१।२)

śailaśṛṅgaśilodghātastadābhūt sa mahāgiriḥ ||

42.1४२.१

निःश्वसद्भिस्तदा तैस्तु भुजगैर् अर्धनिःसृतैः । (४२।१)

niḥśvasadbhistadā taistu bhujagair ardhaniḥsṛtaiḥ |

42.2४२.२

सपताक इवाभाति स तदा धरणीधरः ॥ (४२।२)

sapatāka ivābhāti sa tadā dharaṇīdharaḥ ||

43.1४३.१

ऋषिभिस्त्राससंभ्रान्तैस्त्यज्यमानः शिलोच्चयः । (४३।१)

ṛṣibhistrāsasaṃbhrāntaistyajyamānaḥ śiloccayaḥ |

43.2४३.२

सीदन्महति कान्तारे सार्थहीन इवाध्वगः ॥ (४३।२)

sīdanmahati kāntāre sārthahīna ivādhvagaḥ ||

44.1४४.१

स वेगवान् वेगसमाहितात्मा हरिप्रवीरः परवीरहन्ता । (४४।१)

sa vegavān vegasamāhitātmā haripravīraḥ paravīrahantā |

44.2४४.२

मनः समाधाय महानुभावो जगाम लङ्कां मनसा मनस्वी ॥ (४४।२)

manaḥ samādhāya mahānubhāvo jagāma laṅkāṃ manasā manasvī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 66

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit