रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 19

409 of 606 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सारणस्य वचः श्रुत्वा रावणं राक्षसाधिपम् । (१।१)

sāraṇasya vacaḥ śrutvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |

1.2१.२

बलम् आलोकयन् सर्वं शुको वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥ (१।२)

balam ālokayan sarvaṃ śuko vākyam athābravīt ||

2.1२.१

स्थितान् पश्यसि यान् एतान्मत्तान् इव महाद्विपान् । (२।१)

sthitān paśyasi yān etānmattān iva mahādvipān |

2.2२.२

न्यग्रोधान् इव गाङ्गेयान् सालान् हैमवतान् इव ॥ (२।२)

nyagrodhān iva gāṅgeyān sālān haimavatān iva ||

3.1३.१

एते दुष्प्रसहा राजन् बलिनः कामरूपिणः । (३।१)

ete duṣprasahā rājan balinaḥ kāmarūpiṇaḥ |

3.2३.२

दैत्यदानवसंकाशा युद्धे देवपराक्रमाः ॥ (३।२)

daityadānavasaṃkāśā yuddhe devaparākramāḥ ||

4.1४.१

एषां कोटिसहस्राणि नव पञ्च च सप्त च । (४।१)

eṣāṃ koṭisahasrāṇi nava pañca ca sapta ca |

4.2४.२

तथा शङ्खसहस्राणि तथा वृन्दशतानि च ॥ (४।२)

tathā śaṅkhasahasrāṇi tathā vṛndaśatāni ca ||

5.1५.१

एते सुग्रीवसचिवाः किष्किन्धानिलयाः सदा । (५।१)

ete sugrīvasacivāḥ kiṣkindhānilayāḥ sadā |

5.2५.२

हरयो देवगन्धर्वैर् उत्पन्नाः कामरूपिणः ॥ (५।२)

harayo devagandharvair utpannāḥ kāmarūpiṇaḥ ||

6.1६.१

यौ तौ पश्यसि तिष्ठन्तौ कुमारौ देवरूपिणौ । (६।१)

yau tau paśyasi tiṣṭhantau kumārau devarūpiṇau |

6.2६.२

मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ ताभ्यां नास्ति समो युधि ॥ (६।२)

maindaśca dvividaścobhau tābhyāṃ nāsti samo yudhi ||

7.1७.१

ब्रह्मणा समनुज्ञातावमृतप्राशिनावुभौ । (७।१)

brahmaṇā samanujñātāvamṛtaprāśināvubhau |

7.2७.२

आशंसेते युधा लङ्काम् एतौ मर्दितुम् ओजसा ॥ (७।२)

āśaṃsete yudhā laṅkām etau marditum ojasā ||

8.1८.१

यावेतावेतयोः पार्श्वे स्थितौ पर्वतसंनिभौ । (८।१)

yāvetāvetayoḥ pārśve sthitau parvatasaṃnibhau |

8.2८.२

सुमुखो विमुखश्चैव मृत्युपुत्रौ पितुः समौ ॥ (८।२)

sumukho vimukhaścaiva mṛtyuputrau pituḥ samau ||

9.1९.१

यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं प्रभिन्नम् इव कुञ्जरम् । (९।१)

yaṃ tu paśyasi tiṣṭhantaṃ prabhinnam iva kuñjaram |

9.2९.२

यो बलात् क्षोभयेत् क्रुद्धः समुद्रम् अपि वानरः ॥ (९।२)

yo balāt kṣobhayet kruddhaḥ samudram api vānaraḥ ||

10.1१०.१

एषो ऽभिगन्ता लङ्काया वैदेह्यास्तव च प्रभो । (१०।१)

eṣo 'bhigantā laṅkāyā vaidehyāstava ca prabho |

10.2१०.२

एनं पश्य पुरा दृष्टं वानरं पुनर् आगतम् ॥ (१०।२)

enaṃ paśya purā dṛṣṭaṃ vānaraṃ punar āgatam ||

11.1११.१

ज्येष्ठः केसरिणः पुत्रो वातात्मज इति श्रुतः । (११।१)

jyeṣṭhaḥ kesariṇaḥ putro vātātmaja iti śrutaḥ |

11.2११.२

हनूमान् इति विख्यातो लङ्घितो येन सागरः ॥ (११।२)

hanūmān iti vikhyāto laṅghito yena sāgaraḥ ||

12.1१२.१

कामरूपी हरिश्रेष्ठो बलरूपसमन्वितः । (१२।१)

kāmarūpī hariśreṣṭho balarūpasamanvitaḥ |

12.2१२.२

अनिवार्यगतिश्चैव यथा सततगः प्रभुः ॥ (१२।२)

anivāryagatiścaiva yathā satatagaḥ prabhuḥ ||

13.1१३.१

उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा बालः किल पिपासितः । (१३।१)

udyantaṃ bhāskaraṃ dṛṣṭvā bālaḥ kila pipāsitaḥ |

13.2१३.२

त्रियोजनसहस्रं तु अध्वानम् अवतीर्य हि ॥ (१३।२)

triyojanasahasraṃ tu adhvānam avatīrya hi ||

14.1१४.१

आदित्यम् आहरिष्यामि न मे क्षुत् प्रतियास्यति । (१४।१)

ādityam āhariṣyāmi na me kṣut pratiyāsyati |

14.2१४.२

इति संचिन्त्य मनसा पुरैष बलदर्पितः ॥ (१४।२)

iti saṃcintya manasā puraiṣa baladarpitaḥ ||

15.1१५.१

अनाधृष्यतमं देवम् अपि देवर्षिदानवैः । (१५।१)

anādhṛṣyatamaṃ devam api devarṣidānavaiḥ |

15.2१५.२

अनासाद्यैव पतितो भास्करोदयने गिरौ ॥ (१५।२)

anāsādyaiva patito bhāskarodayane girau ||

16.1१६.१

पतितस्य कपेर् अस्य हनुर् एका शिलातले । (१६।१)

patitasya kaper asya hanur ekā śilātale |

16.2१६.२

किंचिद् भिन्ना दृढहनोर् हनूमान् एष तेन वै ॥ (१६।२)

kiṃcid bhinnā dṛḍhahanor hanūmān eṣa tena vai ||

17.1१७.१

सत्यम् आगमयोगेन ममैष विदितो हरिः । (१७।१)

satyam āgamayogena mamaiṣa vidito hariḥ |

17.2१७.२

नास्य शक्यं बलं रूपं प्रभावो वानुभाषितुम् । (१७।२)

nāsya śakyaṃ balaṃ rūpaṃ prabhāvo vānubhāṣitum |

17.3१७.३

एष आशंसते लङ्काम् एको मर्दितुम् ओजसा ॥ (१७।३)

eṣa āśaṃsate laṅkām eko marditum ojasā ||

18.1१८.१

यश्चैषो ऽनन्तरः शूरः श्यामः पद्मनिभेक्षणः । (१८।१)

yaścaiṣo 'nantaraḥ śūraḥ śyāmaḥ padmanibhekṣaṇaḥ |

18.2१८.२

इक्ष्वाकूणाम् अतिरथो लोके विख्यातपौरुषः ॥ (१८।२)

ikṣvākūṇām atiratho loke vikhyātapauruṣaḥ ||

19.1१९.१

यस्मिन्न चलते धर्मो यो धर्मं नातिवर्तते । (१९।१)

yasminna calate dharmo yo dharmaṃ nātivartate |

19.2१९.२

यो ब्राह्मम् अस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः ॥ (१९।२)

yo brāhmam astraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃ varaḥ ||

20.1२०.१

यो भिन्द्याद् गगनं बाणैः पर्वतांश्चापि दारयेत् । (२०।१)

yo bhindyād gaganaṃ bāṇaiḥ parvatāṃścāpi dārayet |

20.2२०.२

यस्य मृत्योर् इव क्रोधः शक्रस्येव पराक्रमः ॥ (२०।२)

yasya mṛtyor iva krodhaḥ śakrasyeva parākramaḥ ||

21.1२१.१

यस्य भार्या जनस्थानात्सीता चापहृता त्वया । (२१।१)

yasya bhāryā janasthānātsītā cāpahṛtā tvayā |

21.2२१.२

स एष रामस्त्वां योद्धुं राजन् समभिवर्तते ॥ (२१।२)

sa eṣa rāmastvāṃ yoddhuṃ rājan samabhivartate ||

22.1२२.१

यश्चैष दक्षिणे पार्श्वे शुद्धजाम्बूनदप्रभः । (२२।१)

yaścaiṣa dakṣiṇe pārśve śuddhajāmbūnadaprabhaḥ |

22.2२२.२

विशालवक्षास्ताम्राक्षो नीलकुञ्चितमूर्धजः ॥ (२२।२)

viśālavakṣāstāmrākṣo nīlakuñcitamūrdhajaḥ ||

23.1२३.१

एषो ऽस्य लक्ष्मणो नाम भ्राता प्राणसमः प्रियः । (२३।१)

eṣo 'sya lakṣmaṇo nāma bhrātā prāṇasamaḥ priyaḥ |

23.2२३.२

नये युद्धे च कुशलः सर्वशास्त्रविशारदः ॥ (२३।२)

naye yuddhe ca kuśalaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ ||

24.1२४.१

अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान् बली । (२४।१)

amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimān balī |

24.2२४.२

रामस्य दक्षिणो बाहुर् नित्यं प्राणो बहिश्चरः ॥ (२४।२)

rāmasya dakṣiṇo bāhur nityaṃ prāṇo bahiścaraḥ ||

25.1२५.१

न ह्येष राघवस्यार्थे जीवितं परिरक्षति । (२५।१)

na hyeṣa rāghavasyārthe jīvitaṃ parirakṣati |

25.2२५.२

एषैवाशंसते युद्धे निहन्तुं सर्वराक्षसान् ॥ (२५।२)

eṣaivāśaṃsate yuddhe nihantuṃ sarvarākṣasān ||

26.1२६.१

यस्तु सव्यम् असौ पक्षं रामस्याश्रित्य तिष्ठति । (२६।१)

yastu savyam asau pakṣaṃ rāmasyāśritya tiṣṭhati |

26.2२६.२

रक्षोगणपरिक्षिप्तो राजा ह्येष विभीषणः ॥ (२६।२)

rakṣogaṇaparikṣipto rājā hyeṣa vibhīṣaṇaḥ ||

27.1२७.१

श्रीमता राजराजेन लङ्कायाम् अभिषेचितः । (२७।१)

śrīmatā rājarājena laṅkāyām abhiṣecitaḥ |

27.2२७.२

त्वाम् एव प्रतिसंरब्धो युद्धायैषो ऽभिवर्तते ॥ (२७।२)

tvām eva pratisaṃrabdho yuddhāyaiṣo 'bhivartate ||

28.1२८.१

यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं मध्ये गिरिम् इवाचलम् । (२८।१)

yaṃ tu paśyasi tiṣṭhantaṃ madhye girim ivācalam |

28.2२८.२

सर्वशाखामृगेन्द्राणां भर्तारम् अपराजितम् ॥ (२८।२)

sarvaśākhāmṛgendrāṇāṃ bhartāram aparājitam ||

29.1२९.१

तेजसा यशसा बुद्ध्या ज्ञानेनाभिजनेन च । (२९।१)

tejasā yaśasā buddhyā jñānenābhijanena ca |

29.2२९.२

यः कपीन् अति बभ्राज हिमवान् इव पर्वतान् ॥ (२९।२)

yaḥ kapīn ati babhrāja himavān iva parvatān ||

30.1३०.१

किष्किन्धां यः समध्यास्ते गुहां सगहनद्रुमाम् । (३०।१)

kiṣkindhāṃ yaḥ samadhyāste guhāṃ sagahanadrumām |

30.2३०.२

दुर्गां पर्वतदुर्गस्थां प्रधानैः सह यूथपैः ॥ (३०।२)

durgāṃ parvatadurgasthāṃ pradhānaiḥ saha yūthapaiḥ ||

31.1३१.१

यस्यैषा काञ्चनी माला शोभते शतपुष्करा । (३१।१)

yasyaiṣā kāñcanī mālā śobhate śatapuṣkarā |

31.2३१.२

कान्ता देवमनुष्याणां यस्यां लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ॥ (३१।२)

kāntā devamanuṣyāṇāṃ yasyāṃ lakṣmīḥ pratiṣṭhitā ||

32.1३२.१

एतां च मालां तारां च कपिराज्यं च शाश्वतम् । (३२।१)

etāṃ ca mālāṃ tārāṃ ca kapirājyaṃ ca śāśvatam |

32.2३२.२

सुग्रीवो वालिनं हत्वा रामेण प्रतिपादितः ॥ (३२।२)

sugrīvo vālinaṃ hatvā rāmeṇa pratipāditaḥ ||

33.1३३.१

एवं कोटिसहस्रेण शङ्कूनां च शतेन च । (३३।१)

evaṃ koṭisahasreṇa śaṅkūnāṃ ca śatena ca |

33.2३३.२

सुग्रीवो वानरेन्द्रस्त्वां युद्धार्थम् अभिवर्तते ॥ (३३।२)

sugrīvo vānarendrastvāṃ yuddhārtham abhivartate ||

34.1३४.१

इमां महाराज समीक्ष्य वाहिनीम् उपस्थितां प्रज्वलितग्रहोपमाम् । (३४।१)

imāṃ mahārāja samīkṣya vāhinīm upasthitāṃ prajvalitagrahopamām |

34.2३४.२

ततः प्रयत्नः परमो विधीयतां यथा जयः स्यान्न परैः पराजयः ॥ (३४।२)

tataḥ prayatnaḥ paramo vidhīyatāṃ yathā jayaḥ syānna paraiḥ parājayaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 19

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit