Rām, 6, 96
Select a line for its word-by-word analysis.
दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम् ॥ (३।२)
darśayantau bahuvidhāṃ sūtau sārathyajāṃ gatim ||
धुरं धुरेण रथयोर् वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् । (७।१)
dhuraṃ dhureṇa rathayor vaktraṃ vaktreṇa vājinām |
रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः । (८।१)
rāvaṇasya tato rāmo dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ |
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तान् हयान् प्रत्यपसर्पयत् ॥ (८।२)
caturbhiścaturo dīptān hayān pratyapasarpayat ||
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितो ऽभवत् ॥ (१०।२)
jagāma na vikāraṃ ca na cāpi vyathito 'bhavat ||
चिक्षेप च पुनर् बाणान् वज्रपातसमस्वनान् । (११।१)
cikṣepa ca punar bāṇān vajrapātasamasvanān |
सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य निशाचरः ॥ (११।२)
sārathiṃ vajrahastasya samuddiśya niśācaraḥ ||
न सूक्ष्मम् अपि संमोहं व्यथां वा प्रददुर् युधि ॥ (१२।२)
na sūkṣmam api saṃmohaṃ vyathāṃ vā pradadur yudhi ||
तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर् न तथात्मनः । (१३।१)
tayā dharṣaṇayā kruddho mātaler na tathātmanaḥ |
विंशतिं त्रिंशतं षष्टिं शतशो ऽथ सहस्रशः । (१४।१)
viṃśatiṃ triṃśataṃ ṣaṣṭiṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ |
मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः ॥ (१४।२)
mumoca rāghavo vīraḥ sāyakān syandane ripoḥ ||
गदानां मुसलानां च परिघाणां च निस्वनैः । (१५।१)
gadānāṃ musalānāṃ ca parighāṇāṃ ca nisvanaiḥ |
शराणां पुङ्खवातैश्च क्षुभिताः सप्तसागराः ॥ (१५।२)
śarāṇāṃ puṅkhavātaiśca kṣubhitāḥ saptasāgarāḥ ||
व्यथिताः पन्नगाः सर्वे दानवाश्च सहस्रशः ॥ (१६।२)
vyathitāḥ pannagāḥ sarve dānavāśca sahasraśaḥ ||
भास्करो निष्प्रभश्चाभून्न ववौ चापि मारुतः ॥ (१७।२)
bhāskaro niṣprabhaścābhūnna vavau cāpi mārutaḥ ||
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । (१८।१)
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यो ऽस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः । (१९।१)
svasti gobrāhmaṇebhyo 'stu lokāstiṣṭhantu śāśvatāḥ |
जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ (१९।२)
jayatāṃ rāghavaḥ saṃkhye rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram ||
ततः क्रुद्धो महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः । (२०।१)
tataḥ kruddho mahābāhū raghūṇāṃ kīrtivardhanaḥ |
रावणस्य शिरो ऽछिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ॥ (२०।३)
rāvaṇasya śiro 'chindacchrīmajjvalitakuṇḍalam ||
तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा । (२१।१)
tacchiraḥ patitaṃ bhūmau dṛṣṭaṃ lokaistribhistadā |
तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः ॥ (२१।२)
tasyaiva sadṛśaṃ cānyad rāvaṇasyotthitaṃ śiraḥ ||
तत् क्षिप्रं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा । (२२।१)
tat kṣipraṃ kṣiprahastena rāmeṇa kṣiprakāriṇā |
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः ॥ (२२।२)
dvitīyaṃ rāvaṇaśiraśchinnaṃ saṃyati sāyakaiḥ ||
छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनर् अन्यत् स्म दृश्यते । (२३।१)
chinnamātraṃ ca tacchīrṣaṃ punar anyat sma dṛśyate |
तद् अप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामेण सायकैः ॥ (२३।२)
tad apyaśanisaṃkāśaiśchinnaṃ rāmeṇa sāyakaiḥ ||
एवम् एव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् । (२४।१)
evam eva śataṃ chinnaṃ śirasāṃ tulyavarcasām |
ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दिवर्धनः । (२५।१)
tataḥ sarvāstravid vīraḥ kausalyānandivardhanaḥ |
मार्गणैर् बहुभिर् युक्तश्चिन्तयामास राघवः ॥ (२५।२)
mārgaṇair bahubhir yuktaścintayāmāsa rāghavaḥ ||
मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सुदूषणः । (२६।१)
mārīco nihato yaistu kharo yaistu sudūṣaṇaḥ |
क्रौञ्चारण्ये विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने ॥ (२६।२)
krauñcāraṇye virādhastu kabandho daṇḍakāvane ||
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रत्ययिका मम । (२७।१)
ta ime sāyakāḥ sarve yuddhe pratyayikā mama |
रावणो ऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः । (२९।१)
rāvaṇo 'pi tataḥ kruddho rathastho rākṣaseśvaraḥ |
पश्यतां तन्महद् युद्धं सर्वरात्रम् अवर्तत ॥ (३०।२)
paśyatāṃ tanmahad yuddhaṃ sarvarātram avartata ||
नैव रात्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम् । (३१।१)
naiva rātriṃ na divasaṃ na muhūrtaṃ na ca kṣaṇam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.