रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 81

157 of 606 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् । (१।१)

guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśam apriyam |

1.2१.२

ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच् छ्रुतम् अप्रियम् ॥ (१।२)

dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tac chrutam apriyam ||

2.1२.१

सुकुमारो महासत्त्वः सिंहस्कन्धो महाभुजः । (२।१)

sukumāro mahāsattvaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ |

2.2२.२

पुण्डरीकविशालाक्षस् तरुणः प्रियदर्शनः ॥ (२।२)

puṇḍarīkaviśālākṣas taruṇaḥ priyadarśanaḥ ||

3.1३.१

प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः । (३।१)

pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ |

3.2३.२

पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः ॥ (३।२)

papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ ||

4.1४.१

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नो ऽनन्तरस्थितः । (४।१)

tadavasthaṃ tu bharataṃ śatrughno 'nantarasthitaḥ |

4.2४.२

परिष्वज्य रुरोदोच्चैर् विसंज्ञः शोककर्शितः ॥ (४।२)

pariṣvajya rurodoccair visaṃjñaḥ śokakarśitaḥ ||

5.1५.१

ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः । (५।१)

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ |

5.2५.२

उपवासकृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः ॥ (५।२)

upavāsakṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ ||

6.1६.१

ताश् च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् । (६।१)

tāś ca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan |

6.2६.२

कौसल्या त्व् अनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे ॥ (६।२)

kausalyā tv anusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje ||

7.1७.१

वत्सला स्वं यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी । (७।१)

vatsalā svaṃ yathā vatsam upagūhya tapasvinī |

7.2७.२

परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा ॥ (७।२)

paripapraccha bharataṃ rudantī śokalālasā ||

8.1८.१

पुत्र व्याधिर् न ते कच्चिच् छरीरं परिबाधते । (८।१)

putra vyādhir na te kaccic charīraṃ paribādhate |

8.2८.२

अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम् ॥ (८।२)

adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam ||

9.1९.१

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते । (९।१)

tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate |

9.2९.२

वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस् त्वम् अद्य नः ॥ (९।२)

vṛtte daśarathe rājñi nātha ekas tvam adya naḥ ||

10.1१०.१

कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किंचिद् अप्रियम् । (१०।१)

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutaṃ te kiṃcid apriyam |

10.2१०.२

पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सहभार्ये वनं गते ॥ (१०।२)

putra vā hy ekaputrāyāḥ sahabhārye vanaṃ gate ||

11.1११.१

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्न् एव महायशाः । (११।१)

sa muhūrtaṃ samāśvasya rudann eva mahāyaśāḥ |

11.2११.२

कौसल्यां परिसान्त्व्येदं गुहं वचनम् अब्रवीत् ॥ (११।२)

kausalyāṃ parisāntvyedaṃ guhaṃ vacanam abravīt ||

12.1१२.१

भ्राता मे क्वावसद् रात्रिं क्व सीता क्व च लक्ष्मणः । (१२।१)

bhrātā me kvāvasad rātriṃ kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ |

12.2१२.२

अस्वपच् छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे ॥ (१२।२)

asvapac chayane kasmin kiṃ bhuktvā guha śaṃsa me ||

13.1१३.१

सो ऽब्रवीद् भरतं पृष्टो निषादाधिपतिर् गुहः । (१३।१)

so 'bravīd bharataṃ pṛṣṭo niṣādādhipatir guhaḥ |

13.2१३.२

यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहिते ऽतिथौ ॥ (१३।२)

yadvidhaṃ pratipede ca rāme priyahite 'tithau ||

14.1१४.१

अन्नम् उच्चावचं भक्षाः फलानि विविधानि च । (१४।१)

annam uccāvacaṃ bhakṣāḥ phalāni vividhāni ca |

14.2१४.२

रामायाभ्यवहारार्थं बहु चोपहृतं मया ॥ (१४।२)

rāmāyābhyavahārārthaṃ bahu copahṛtaṃ mayā ||

15.1१५.१

तत् सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद् रामः सत्यपराक्रमः । (१५।१)

tat sarvaṃ pratyanujñāsīd rāmaḥ satyaparākramaḥ |

15.2१५.२

न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्रधर्मम् अनुस्मरन् ॥ (१५।२)

na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatradharmam anusmaran ||

16.1१६.१

न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा । (१६।१)

na hy asmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhe deyaṃ tu sarvadā |

16.2१६.२

इति तेन वयं राजन्न् अनुनीता महात्मना ॥ (१६।२)

iti tena vayaṃ rājann anunītā mahātmanā ||

17.1१७.१

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः । (१७।१)

lakṣmaṇena samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ |

17.2१७.२

औपवास्यं तदाकार्षीद् राघवः सह सीतया ॥ (१७।२)

aupavāsyaṃ tadākārṣīd rāghavaḥ saha sītayā ||

18.1१८.१

ततस् तु जलशेषेण लक्ष्मणो ऽप्य् अकरोत् तदा । (१८।१)

tatas tu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo 'py akarot tadā |

18.2१८.२

वाग्यतास् ते त्रयः संध्याम् उपासत समाहिताः ॥ (१८।२)

vāgyatās te trayaḥ saṃdhyām upāsata samāhitāḥ ||

19.1१९.१

सौमित्रिस् तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरं शुभम् । (१९।१)

saumitris tu tataḥ paścād akarot svāstaraṃ śubham |

19.2१९.२

स्वयम् आनीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात् ॥ (१९।२)

svayam ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghavakāraṇāt ||

20.1२०.१

तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया । (२०।१)

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā |

20.2२०.२

प्रक्षाल्य च तयोः पादाव् अपचक्राम लक्ष्मणः ॥ (२०।२)

prakṣālya ca tayoḥ pādāv apacakrāma lakṣmaṇaḥ ||

21.1२१.१

एतत् तद् इङ्गुदीमूलम् इदम् एव च तत् तृणम् । (२१।१)

etat tad iṅgudīmūlam idam eva ca tat tṛṇam |

21.2२१.२

यस्मिन् रामश् च सीता च रात्रिं तां शयिताव् उभौ ॥ (२१।२)

yasmin rāmaś ca sītā ca rātriṃ tāṃ śayitāv ubhau ||

22.1२२.१

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवाञ् शरैः सुपूर्णाविषुधी परंतपः । (२२।१)

niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravāñ śaraiḥ supūrṇāviṣudhī paraṃtapaḥ |

22.2२२.२

महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो निशाम् अतिष्ठत् परितो ऽस्य केवलम् ॥ (२२।२)

mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo niśām atiṣṭhat parito 'sya kevalam ||

23.1२३.१

ततस् त्व् अहं चोत्तमबाणचापधृक् स्थितो ऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः । (२३।१)

tatas tv ahaṃ cottamabāṇacāpadhṛk sthito 'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ |

23.2२३.२

अतन्द्रिभिर् ज्ञातिभिर् आत्तकार्मुकैर् महेन्द्रकल्पं परिपालयंस् तदा ॥ (२३।२)

atandribhir jñātibhir āttakārmukair mahendrakalpaṃ paripālayaṃs tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 81

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit