रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 72

578 of 606 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स मुहूर्ताद् उपश्रुत्य देवर्षिर् अमितप्रभः । (१।१)

sa muhūrtād upaśrutya devarṣir amitaprabhaḥ |

1.2१.२

स्वम् आश्रमं शिष्यवृतः क्षुधार्तः संन्यवर्तत ॥ (१।२)

svam āśramaṃ śiṣyavṛtaḥ kṣudhārtaḥ saṃnyavartata ||

2.1२.१

सो ऽपश्यद् अरजां दीनां रजसा समभिप्लुताम् । (२।१)

so 'paśyad arajāṃ dīnāṃ rajasā samabhiplutām |

2.2२.२

ज्योत्स्नाम् इवारुणग्रस्तां प्रत्यूषे न विराजतीम् ॥ (२।२)

jyotsnām ivāruṇagrastāṃ pratyūṣe na virājatīm ||

3.1३.१

तस्य रोषः समभवत् क्षुधार्तस्य विशेषतः । (३।१)

tasya roṣaḥ samabhavat kṣudhārtasya viśeṣataḥ |

3.2३.२

निर्दहन्न् इव लोकांस्त्रीञ् शिष्यांश्चेदम् उवाच ह ॥ (३।२)

nirdahann iva lokāṃstrīñ śiṣyāṃścedam uvāca ha ||

4.1४.१

पश्यध्वं विपरीतस्य दण्डस्याविदितात्मनः । (४।१)

paśyadhvaṃ viparītasya daṇḍasyāviditātmanaḥ |

4.2४.२

विपत्तिं घोरसंकाशां क्रुद्धाम् अग्निशिखाम् इव ॥ (४।२)

vipattiṃ ghorasaṃkāśāṃ kruddhām agniśikhām iva ||

5.1५.१

क्षयो ऽस्य दुर्मतेः प्राप्तः सानुगस्य दुरात्मनः । (५।१)

kṣayo 'sya durmateḥ prāptaḥ sānugasya durātmanaḥ |

5.2५.२

यः प्रदीप्तां हुताशस्य शिखां वै स्प्रष्टुम् इच्छति ॥ (५।२)

yaḥ pradīptāṃ hutāśasya śikhāṃ vai spraṣṭum icchati ||

6.1६.१

यस्मात् स कृतवान् पापम् ईदृशं घोरदर्शनम् । (६।१)

yasmāt sa kṛtavān pāpam īdṛśaṃ ghoradarśanam |

6.2६.२

तस्मात् प्राप्स्यति दुर्मेधाः फलं पापस्य कर्मणः ॥ (६।२)

tasmāt prāpsyati durmedhāḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ ||

7.1७.१

सप्तरात्रेण राजासौ सभृत्यबलवाहनः । (७।१)

saptarātreṇa rājāsau sabhṛtyabalavāhanaḥ |

7.2७.२

पापकर्मसमाचारो वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः ॥ (७।२)

pāpakarmasamācāro vadhaṃ prāpsyati durmatiḥ ||

8.1८.१

समन्ताद् योजनशतं विषयं चास्य दुर्मतेः । (८।१)

samantād yojanaśataṃ viṣayaṃ cāsya durmateḥ |

8.2८.२

धक्ष्यते पांसुवर्षेण महता पाकशासनः ॥ (८।२)

dhakṣyate pāṃsuvarṣeṇa mahatā pākaśāsanaḥ ||

9.1९.१

सर्वसत्त्वानि यानीह स्थावराणि चराणि च । (९।१)

sarvasattvāni yānīha sthāvarāṇi carāṇi ca |

9.2९.२

महता पांसुवर्षेण नाशं यास्यन्ति सर्वशः ॥ (९।२)

mahatā pāṃsuvarṣeṇa nāśaṃ yāsyanti sarvaśaḥ ||

10.1१०.१

दण्डस्य विषयो यावत् तावत् सर्वसमुच्छ्रयः । (१०।१)

daṇḍasya viṣayo yāvat tāvat sarvasamucchrayaḥ |

10.2१०.२

पांसुभूत इवालक्ष्यः सप्तरात्राद् भविष्यति ॥ (१०।२)

pāṃsubhūta ivālakṣyaḥ saptarātrād bhaviṣyati ||

11.1११.१

इत्युक्त्वा क्रोधसंतप्तस्तम् आश्रमनिवासिनम् । (११।१)

ityuktvā krodhasaṃtaptastam āśramanivāsinam |

11.2११.२

जनं जनपदान्तेषु स्थीयताम् इति चाब्रवीत् ॥ (११।२)

janaṃ janapadānteṣu sthīyatām iti cābravīt ||

12.1१२.१

श्रुत्वा तूशनसो वाक्यं स आश्रमावसथो जनः । (१२।१)

śrutvā tūśanaso vākyaṃ sa āśramāvasatho janaḥ |

12.2१२.२

निष्क्रान्तो विषयात् तस्य स्थानं चक्रे ऽथ बाह्यतः ॥ (१२।२)

niṣkrānto viṣayāt tasya sthānaṃ cakre 'tha bāhyataḥ ||

13.1१३.१

स तथोक्त्वा मुनिजनम् अरजाम् इदम् अब्रवीत् । (१३।१)

sa tathoktvā munijanam arajām idam abravīt |

13.2१३.२

इहैव वस दुर्मेधे आश्रमे सुसमाहिता ॥ (१३।२)

ihaiva vasa durmedhe āśrame susamāhitā ||

14.1१४.१

इदं योजनपर्यन्तं सरः सुरुचिरप्रभम् । (१४।१)

idaṃ yojanaparyantaṃ saraḥ suruciraprabham |

14.2१४.२

अरजे विज्वरा भुङ्क्ष्व कालश्चात्र प्रतीक्ष्यताम् ॥ (१४।२)

araje vijvarā bhuṅkṣva kālaścātra pratīkṣyatām ||

15.1१५.१

त्वत्समीपे तु ये सत्त्वा वासम् एष्यन्ति तां निशाम् । (१५।१)

tvatsamīpe tu ye sattvā vāsam eṣyanti tāṃ niśām |

15.2१५.२

अवध्याः पांसुवर्षेण ते भविष्यन्ति नित्यदा ॥ (१५।२)

avadhyāḥ pāṃsuvarṣeṇa te bhaviṣyanti nityadā ||

16.1१६.१

इत्युक्त्वा भार्गवो वासम् अन्यत्र समुपाक्रमत् । (१६।१)

ityuktvā bhārgavo vāsam anyatra samupākramat |

16.2१६.२

सप्ताहाद् भस्मसाद्भूतं यथोक्तं ब्रह्मवादिना ॥ (१६।२)

saptāhād bhasmasādbhūtaṃ yathoktaṃ brahmavādinā ||

17.1१७.१

तस्यासौ दण्डविषयो विन्ध्यशैवलसानुषु । (१७।१)

tasyāsau daṇḍaviṣayo vindhyaśaivalasānuṣu |

17.2१७.२

शप्तो ब्रह्मर्षिणा तेन पुरा वैधर्मके कृते ॥ (१७।२)

śapto brahmarṣiṇā tena purā vaidharmake kṛte ||

18.1१८.१

ततः प्रभृति काकुत्स्थ दण्डकारण्यम् उच्यते । (१८।१)

tataḥ prabhṛti kākutstha daṇḍakāraṇyam ucyate |

18.2१८.२

तपस्विनः स्थिता यत्र जनस्थानम् अथो ऽभवत् ॥ (१८।२)

tapasvinaḥ sthitā yatra janasthānam atho 'bhavat ||

19.1१९.१

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन्मां पृच्छसि राघव । (१९।१)

etat te sarvam ākhyātaṃ yanmāṃ pṛcchasi rāghava |

19.2१९.२

संध्याम् उपासितुं वीर समयो ह्यतिवर्तते ॥ (१९।२)

saṃdhyām upāsituṃ vīra samayo hyativartate ||

20.1२०.१

एते महर्षयः सर्वे पूर्णकुम्भाः समन्ततः । (२०।१)

ete maharṣayaḥ sarve pūrṇakumbhāḥ samantataḥ |

20.2२०.२

कृतोदका नरव्याघ्र आदित्यं पर्युपासते ॥ (२०।२)

kṛtodakā naravyāghra ādityaṃ paryupāsate ||

21.1२१.१

स तैर् ऋषिभिर् अभ्यस्तः सहितैर् ब्रह्मसत्तमैः । (२१।१)

sa tair ṛṣibhir abhyastaḥ sahitair brahmasattamaiḥ |

21.2२१.२

रविर् अस्तं गतो राम गच्छोदकम् उपस्पृश ॥ (२१।२)

ravir astaṃ gato rāma gacchodakam upaspṛśa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 72

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit