Rām, 5, 63
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः प्रस्रवणं शैलं ते गत्वा चित्रकाननम् । (१।१)
tataḥ prasravaṇaṃ śailaṃ te gatvā citrakānanam |
प्रवृत्तम् अथ सीतायाः प्रवक्तुम् उपचक्रमुः ॥ (२।२)
pravṛttam atha sītāyāḥ pravaktum upacakramuḥ ||
वैदेहीम् अक्षतां श्रुत्वा रामस्तूत्तरम् अब्रवीत् ॥ (४।२)
vaidehīm akṣatāṃ śrutvā rāmastūttaram abravīt ||
एतन्मे सर्वम् आख्यात वैदेहीं प्रति वानराः ॥ (५।२)
etanme sarvam ākhyāta vaidehīṃ prati vānarāḥ ||
श्रुत्वा तु वचनं तेषां हनूमान्मारुतात्मजः । (७।१)
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ hanūmānmārutātmajaḥ |
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सीताया दर्शनं यथा ॥ (७।२)
uvāca vākyaṃ vākyajñaḥ sītāyā darśanaṃ yathā ||
संन्यस्य त्वयि जीवन्ती रामा राम मनोरथम् ॥ (१०।२)
saṃnyasya tvayi jīvantī rāmā rāma manoratham ||
दृष्टा मे राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर् मुहुः । (११।१)
dṛṣṭā me rākṣasīmadhye tarjyamānā muhur muhuḥ |
रावणान्तःपुरे रुद्ध्वा राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥ (१२।२)
rāvaṇāntaḥpure ruddhvā rākṣasībhiḥ surakṣitā ||
रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया । (१४।१)
rāvaṇād vinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |
देवी कथंचित् काकुत्स्थ त्वन्मना मार्गिता मया ॥ (१४।२)
devī kathaṃcit kākutstha tvanmanā mārgitā mayā ||
ततः संभाषिता देवी सर्वम् अर्थं च दर्शिता । (१६।१)
tataḥ saṃbhāṣitā devī sarvam arthaṃ ca darśitā |
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिम् उपागता ॥ (१६।२)
rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītim upāgatā ||
नियतः समुदाचारो भक्तिश्चास्यास्तथा त्वयि । (१७।१)
niyataḥ samudācāro bhaktiścāsyāstathā tvayi |
उग्रेण तपसा युक्ता त्वद्भक्त्या पुरुषर्षभ ॥ (१७।३)
ugreṇa tapasā yuktā tvadbhaktyā puruṣarṣabha ||
अभिज्ञानं च मे दत्तं यथावृत्तं तवान्तिके । (१८।१)
abhijñānaṃ ca me dattaṃ yathāvṛttaṃ tavāntike |
विज्ञाप्यश्च नरव्याघ्रो रामो वायुसुत त्वया । (१९।१)
vijñāpyaśca naravyāghro rāmo vāyusuta tvayā |
इदं चास्मै प्रदातव्यं यत्नात् सुपरिरक्षितम् । (२०।१)
idaṃ cāsmai pradātavyaṃ yatnāt suparirakṣitam |
मनःशिलायास्तिलकस्तं स्मरस्वेति चाब्रवीत् ॥ (२१।२)
manaḥśilāyāstilakastaṃ smarasveti cābravīt ||
एतं दृष्ट्वा प्रमोदिष्ये व्यसने त्वाम् इवानघ ॥ (२२।२)
etaṃ dṛṣṭvā pramodiṣye vyasane tvām ivānagha ||
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं रक्षसां वशम् आगता ॥ (२३।२)
ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ rakṣasāṃ vaśam āgatā ||
इति माम् अब्रवीत् सीता कृशाङ्गी धर्मचारिणी । (२४।१)
iti mām abravīt sītā kṛśāṅgī dharmacāriṇī |
रावणान्तःपुरे रुद्धा मृगीवोत्फुल्ललोचना ॥ (२४।२)
rāvaṇāntaḥpure ruddhā mṛgīvotphullalocanā ||
एतद् एव मयाख्यातं सर्वं राघव यद् यथा । (२५।१)
etad eva mayākhyātaṃ sarvaṃ rāghava yad yathā |
तौ जाताश्वासौ राजपुत्रौ विदित्वा तच्चाभिज्ञानं राघवाय प्रदाय । (२६।१)
tau jātāśvāsau rājaputrau viditvā taccābhijñānaṃ rāghavāya pradāya |
देव्या चाख्यातं सर्वम् एवानुपूर्व्याद् वाचा सम्पूर्णं वायुपुत्रः शशंस ॥ (२६।२)
devyā cākhyātaṃ sarvam evānupūrvyād vācā sampūrṇaṃ vāyuputraḥ śaśaṃsa ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.