रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 65

65 of 606 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः प्रभाते विमले कृतकर्मा नराधिपः । (१।१)

tataḥ prabhāte vimale kṛtakarmā narādhipaḥ |

1.2१.२

विश्वामित्रं महात्मानम् आजुहाव सराघवम् ॥ (१।२)

viśvāmitraṃ mahātmānam ājuhāva sarāghavam ||

2.1२.१

तम् अर्चयित्वा धर्मात्मा शास्त्रदृष्टेन कर्मणा । (२।१)

tam arcayitvā dharmātmā śāstradṛṣṭena karmaṇā |

2.2२.२

राघवौ च महात्मानौ तदा वाक्यम् उवाच ह ॥ (२।२)

rāghavau ca mahātmānau tadā vākyam uvāca ha ||

3.1३.१

भगवन् स्वागतं ते ऽस्तु किं करोमि तवानघ । (३।१)

bhagavan svāgataṃ te 'stu kiṃ karomi tavānagha |

3.2३.२

भवान् आज्ञापयतु माम् आज्ञाप्यो भवता ह्य् अहम् ॥ (३।२)

bhavān ājñāpayatu mām ājñāpyo bhavatā hy aham ||

4.1४.१

एवम् उक्तः स धर्मात्मा जनकेन महात्मना । (४।१)

evam uktaḥ sa dharmātmā janakena mahātmanā |

4.2४.२

प्रत्युवाच मुनिर् वीरं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ (४।२)

pratyuvāca munir vīraṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

5.1५.१

पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ । (५।१)

putrau daśarathasyemau kṣatriyau lokaviśrutau |

5.2५.२

द्रष्टुकामौ धनुः श्रेष्ठं यद् एतत् त्वयि तिष्ठति ॥ (५।२)

draṣṭukāmau dhanuḥ śreṣṭhaṃ yad etat tvayi tiṣṭhati ||

6.1६.१

एतद् दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ । (६।१)

etad darśaya bhadraṃ te kṛtakāmau nṛpātmajau |

6.2६.२

दर्शनाद् अस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः ॥ (६।२)

darśanād asya dhanuṣo yatheṣṭaṃ pratiyāsyataḥ ||

7.1७.१

एवम् उक्तस् तु जनकः प्रत्युवाच महामुनिम् । (७।१)

evam uktas tu janakaḥ pratyuvāca mahāmunim |

7.2७.२

श्रूयताम् अस्य धनुषो यद् अर्थम् इह तिष्ठति ॥ (७।२)

śrūyatām asya dhanuṣo yad artham iha tiṣṭhati ||

8.1८.१

देवरात इति ख्यातो निमेः षष्ठो महीपतिः । (८।१)

devarāta iti khyāto nimeḥ ṣaṣṭho mahīpatiḥ |

8.2८.२

न्यासो ऽयं तस्य भगवन् हस्ते दत्तो महात्मना ॥ (८।२)

nyāso 'yaṃ tasya bhagavan haste datto mahātmanā ||

9.1९.१

दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुर् आयम्य वीर्यवान् । (९।१)

dakṣayajñavadhe pūrvaṃ dhanur āyamya vīryavān |

9.2९.२

रुद्रस् तु त्रिदशान् रोषात् सलिलम् इदम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

rudras tu tridaśān roṣāt salilam idam abravīt ||

10.1१०.१

यस्माद् भागार्थिनो भागान् नाकल्पयत मे सुराः । (१०।१)

yasmād bhāgārthino bhāgān nākalpayata me surāḥ |

10.2१०.२

वराङ्गानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः ॥ (१०।२)

varāṅgāni mahārhāṇi dhanuṣā śātayāmi vaḥ ||

11.1११.१

ततो विमनसः सर्वे देवा वै मुनिपुंगव । (११।१)

tato vimanasaḥ sarve devā vai munipuṃgava |

11.2११.२

प्रसादयन्ति देवेशं तेषां प्रीतो ऽभवद् भवः ॥ (११।२)

prasādayanti deveśaṃ teṣāṃ prīto 'bhavad bhavaḥ ||

12.1१२.१

प्रीतियुक्तः स सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम् ॥ (१२।१)

prītiyuktaḥ sa sarveṣāṃ dadau teṣāṃ mahātmanām ||

13.1१३.१

तद् एतद् देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः । (१३।१)

tad etad devadevasya dhanūratnaṃ mahātmanaḥ |

13.2१३.२

न्यासभूतं तदा न्यस्तम् अस्माकं पूर्वके विभो ॥ (१३।२)

nyāsabhūtaṃ tadā nyastam asmākaṃ pūrvake vibho ||

14.1१४.१

अथ मे कृषतः क्षेत्रं लाङ्गलाद् उत्थिता मम । (१४।१)

atha me kṛṣataḥ kṣetraṃ lāṅgalād utthitā mama |

14.2१४.२

क्षेत्रं शोधयता लब्ध्वा नाम्ना सीतेति विश्रुता ॥ (१४।२)

kṣetraṃ śodhayatā labdhvā nāmnā sīteti viśrutā ||

15.1१५.१

भूतलाद् उत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा । (१५।१)

bhūtalād utthitā sā tu vyavardhata mamātmajā |

15.2१५.२

वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयम् अयोनिजा ॥ (१५।२)

vīryaśulketi me kanyā sthāpiteyam ayonijā ||

16.1१६.१

भूतलाद् उत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम् । (१६।१)

bhūtalād utthitāṃ tāṃ tu vardhamānāṃ mamātmajām |

16.2१६.२

वरयामासुर् आगम्य राजानो मुनिपुंगव ॥ (१६।२)

varayāmāsur āgamya rājāno munipuṃgava ||

17.1१७.१

तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम् । (१७।१)

teṣāṃ varayatāṃ kanyāṃ sarveṣāṃ pṛthivīkṣitām |

17.2१७.२

वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुताम् अहम् ॥ (१७।२)

vīryaśulketi bhagavan na dadāmi sutām aham ||

18.1१८.१

ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव । (१८।१)

tataḥ sarve nṛpatayaḥ sametya munipuṃgava |

18.2१८.२

मिथिलाम् अभ्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस् तदा ॥ (१८।२)

mithilām abhyupāgamya vīryaṃ jijñāsavas tadā ||

19.1१९.१

तेषां जिज्ञासमानानां वीर्यं धनुर् उपाहृतम् । (१९।१)

teṣāṃ jijñāsamānānāṃ vīryaṃ dhanur upāhṛtam |

19.2१९.२

न शेकुर् ग्रहणे तस्य धनुषस् तोलने ऽपि वा ॥ (१९।२)

na śekur grahaṇe tasya dhanuṣas tolane 'pi vā ||

20.1२०.१

तेषां वीर्यवतां वीर्यम् अल्पं ज्ञात्वा महामुने । (२०।१)

teṣāṃ vīryavatāṃ vīryam alpaṃ jñātvā mahāmune |

20.2२०.२

प्रत्याख्याता नृपतयस् तन् निबोध तपोधन ॥ (२०।२)

pratyākhyātā nṛpatayas tan nibodha tapodhana ||

21.1२१.१

ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव । (२१।१)

tataḥ paramakopena rājāno munipuṃgava |

21.2२१.२

अरुन्धन् मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहम् आगताः ॥ (२१।२)

arundhan mithilāṃ sarve vīryasaṃdeham āgatāḥ ||

22.1२२.१

आत्मानम् अवधूतं ते विज्ञाय मुनिपुंगव । (२२।१)

ātmānam avadhūtaṃ te vijñāya munipuṃgava |

22.2२२.२

रोषेण महताविष्टाः पीडयन् मिथिलां पुरीम् ॥ (२२।२)

roṣeṇa mahatāviṣṭāḥ pīḍayan mithilāṃ purīm ||

23.1२३.१

ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः । (२३।१)

tataḥ saṃvatsare pūrṇe kṣayaṃ yātāni sarvaśaḥ |

23.2२३.२

साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततो ऽहं भृशदुःखितः ॥ (२३।२)

sādhanāni muniśreṣṭha tato 'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ ||

24.1२४.१

ततो देवगणान् सर्वांस् तपसाहं प्रसादयम् । (२४।१)

tato devagaṇān sarvāṃs tapasāhaṃ prasādayam |

24.2२४.२

ददुश् च परमप्रीताश् चतुरङ्गबलं सुराः ॥ (२४।२)

daduś ca paramaprītāś caturaṅgabalaṃ surāḥ ||

25.1२५.१

ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः । (२५।१)

tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ |

25.2२५.२

अवीर्या वीर्यसंदिग्धाः सामात्याः पापकारिणः ॥ (२५।२)

avīryā vīryasaṃdigdhāḥ sāmātyāḥ pāpakāriṇaḥ ||

26.1२६.१

तद् एतन् मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम् । (२६।१)

tad etan muniśārdūla dhanuḥ paramabhāsvaram |

26.2२६.२

रामलक्ष्मणयोश् चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत ॥ (२६।२)

rāmalakṣmaṇayoś cāpi darśayiṣyāmi suvrata ||

27.1२७.१

यद्य् अस्य धनुषो रामः कुर्याद् आरोपणं मुने । (२७।१)

yady asya dhanuṣo rāmaḥ kuryād āropaṇaṃ mune |

27.2२७.२

सुताम् अयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेर् अहम् ॥ (२७।२)

sutām ayonijāṃ sītāṃ dadyāṃ dāśarather aham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 65

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit