रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 103

493 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तां तु पार्श्वे स्थितां प्रह्वां रामः सम्प्रेक्ष्य मैथिलीम् । (१।१)

tāṃ tu pārśve sthitāṃ prahvāṃ rāmaḥ samprekṣya maithilīm |

1.2१.२

हृदयान्तर्गतक्रोधो व्याहर्तुम् उपचक्रमे ॥ (१।२)

hṛdayāntargatakrodho vyāhartum upacakrame ||

2.1२.१

एषासि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा मया रणे । (२।१)

eṣāsi nirjitā bhadre śatruṃ jitvā mayā raṇe |

2.2२.२

पौरुषाद् यद् अनुष्ठेयं तद् एतद् उपपादितम् ॥ (२।२)

pauruṣād yad anuṣṭheyaṃ tad etad upapāditam ||

3.1३.१

गतो ऽस्म्यन्तम् अमर्षस्य धर्षणा संप्रमार्जिता । (३।१)

gato 'smyantam amarṣasya dharṣaṇā saṃpramārjitā |

3.2३.२

अवमानश्च शत्रुश्च मया युगपद् उद्धृतौ ॥ (३।२)

avamānaśca śatruśca mayā yugapad uddhṛtau ||

4.1४.१

अद्य मे पौरुषं दृष्टम् अद्य मे सफलः श्रमः । (४।१)

adya me pauruṣaṃ dṛṣṭam adya me saphalaḥ śramaḥ |

4.2४.२

अद्य तीर्णप्रतिज्ञत्वात् प्रभवामीह चात्मनः ॥ (४।२)

adya tīrṇapratijñatvāt prabhavāmīha cātmanaḥ ||

5.1५.१

या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा । (५।१)

yā tvaṃ virahitā nītā calacittena rakṣasā |

5.2५.२

दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः ॥ (५।२)

daivasampādito doṣo mānuṣeṇa mayā jitaḥ ||

6.1६.१

सम्प्राप्तम् अवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति । (६।१)

samprāptam avamānaṃ yastejasā na pramārjati |

6.2६.२

कस्तस्य पुरुषार्थो ऽस्ति पुरुषस्याल्पतेजसः ॥ (६।२)

kastasya puruṣārtho 'sti puruṣasyālpatejasaḥ ||

7.1७.१

लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चावमर्दनम् । (७।१)

laṅghanaṃ ca samudrasya laṅkāyāścāvamardanam |

7.2७.२

सफलं तस्य तच्छ्लाघ्यम् अद्य कर्म हनूमतः ॥ (७।२)

saphalaṃ tasya tacchlāghyam adya karma hanūmataḥ ||

8.1८.१

युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतश्च मे । (८।१)

yuddhe vikramataścaiva hitaṃ mantrayataśca me |

8.2८.२

सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः ॥ (८।२)

sugrīvasya sasainyasya saphalo 'dya pariśramaḥ ||

9.1९.१

निर्गुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयम् उपस्थितः । (९।१)

nirguṇaṃ bhrātaraṃ tyaktvā yo māṃ svayam upasthitaḥ |

9.2९.२

विभीषणस्य भक्तस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः ॥ (९।२)

vibhīṣaṇasya bhaktasya saphalo 'dya pariśramaḥ ||

10.1१०.१

इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सीता रामस्य तद्वचः । (१०।१)

ityevaṃ bruvatastasya sītā rāmasya tadvacaḥ |

10.2१०.२

मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता ॥ (१०।२)

mṛgīvotphullanayanā babhūvāśrupariplutā ||

11.1११.१

पश्यतस्तां तु रामस्य भूयः क्रोधो ऽभ्यवर्तत । (११।१)

paśyatastāṃ tu rāmasya bhūyaḥ krodho 'bhyavartata |

11.2११.२

प्रभूताज्यावसिक्तस्य पावकस्येव दीप्यतः ॥ (११।२)

prabhūtājyāvasiktasya pāvakasyeva dīpyataḥ ||

12.1१२.१

स बद्ध्वा भ्रुकुटिं वक्त्रे तिर्यक्प्रेक्षितलोचनः । (१२।१)

sa baddhvā bhrukuṭiṃ vaktre tiryakprekṣitalocanaḥ |

12.2१२.२

अब्रवीत् परुषं सीतां मध्ये वानररक्षसाम् ॥ (१२।२)

abravīt paruṣaṃ sītāṃ madhye vānararakṣasām ||

13.1१३.१

यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां परिमार्जता । (१३।१)

yat kartavyaṃ manuṣyeṇa dharṣaṇāṃ parimārjatā |

13.2१३.२

तत् कृतं सकलं सीते शत्रुहस्ताद् अमर्षणात् ॥ (१३।२)

tat kṛtaṃ sakalaṃ sīte śatruhastād amarṣaṇāt ||

14.1१४.१

निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना । (१४।१)

nirjitā jīvalokasya tapasā bhāvitātmanā |

14.2१४.२

अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक् ॥ (१४।२)

agastyena durādharṣā muninā dakṣiṇeva dik ||

15.1१५.१

विदितश्चास्तु भद्रं ते यो ऽयं रणपरिश्रमः । (१५।१)

viditaścāstu bhadraṃ te yo 'yaṃ raṇapariśramaḥ |

15.2१५.२

स तीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः ॥ (१५।२)

sa tīrṇaḥ suhṛdāṃ vīryānna tvadarthaṃ mayā kṛtaḥ ||

16.1१६.१

रक्षता तु मया वृत्तम् अपवादं च सर्वशः । (१६।१)

rakṣatā tu mayā vṛttam apavādaṃ ca sarvaśaḥ |

16.2१६.२

प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिमार्जता ॥ (१६।२)

prakhyātasyātmavaṃśasya nyaṅgaṃ ca parimārjatā ||

17.1१७.१

प्राप्तचारित्रसंदेहा मम प्रतिमुखे स्थिता । (१७।१)

prāptacāritrasaṃdehā mama pratimukhe sthitā |

17.2१७.२

दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूलासि मे दृढम् ॥ (१७।२)

dīpo netrāturasyeva pratikūlāsi me dṛḍham ||

18.1१८.१

तद् गच्छ ह्यभ्यनुज्ञाता यथेष्टं जनकात्मजे । (१८।१)

tad gaccha hyabhyanujñātā yatheṣṭaṃ janakātmaje |

18.2१८.२

एता दश दिशो भद्रे कार्यम् अस्ति न मे त्वया ॥ (१८।२)

etā daśa diśo bhadre kāryam asti na me tvayā ||

19.1१९.१

कः पुमान् हि कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम् । (१९।१)

kaḥ pumān hi kule jātaḥ striyaṃ paragṛhoṣitām |

19.2१९.२

तेजस्वी पुनर् आदद्यात् सुहृल्लेखेन चेतसा ॥ (१९।२)

tejasvī punar ādadyāt suhṛllekhena cetasā ||

20.1२०.१

रावणाङ्कपरिभ्रष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा । (२०।१)

rāvaṇāṅkaparibhraṣṭāṃ dṛṣṭāṃ duṣṭena cakṣuṣā |

20.2२०.२

कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन्महत् ॥ (२०।२)

kathaṃ tvāṃ punarādadyāṃ kulaṃ vyapadiśanmahat ||

21.1२१.१

तदर्थं निर्जिता मे त्वं यशः प्रत्याहृतं मया । (२१।१)

tadarthaṃ nirjitā me tvaṃ yaśaḥ pratyāhṛtaṃ mayā |

21.2२१.२

नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यताम् इतः ॥ (२१।२)

nāsti me tvayyabhiṣvaṅgo yatheṣṭaṃ gamyatām itaḥ ||

22.1२२.१

इति प्रव्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना । (२२।१)

iti pravyāhṛtaṃ bhadre mayaitat kṛtabuddhinā |

22.2२२.२

लक्ष्मणे भरते वा त्वं कुरु बुद्धिं यथासुखम् ॥ (२२।२)

lakṣmaṇe bharate vā tvaṃ kuru buddhiṃ yathāsukham ||

23.1२३.१

सुग्रीवे वानरेन्द्रे वा राक्षसेन्द्रे विभीषणे । (२३।१)

sugrīve vānarendre vā rākṣasendre vibhīṣaṇe |

23.2२३.२

निवेशय मनः सीते यथा वा सुखम् आत्मनः ॥ (२३।२)

niveśaya manaḥ sīte yathā vā sukham ātmanaḥ ||

24.1२४.१

न हि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम् । (२४।१)

na hi tvāṃ rāvaṇo dṛṣṭvā divyarūpāṃ manoramām |

24.2२४.२

मर्षयते चिरं सीते स्वगृहे परिवर्तिनीम् ॥ (२४।२)

marṣayate ciraṃ sīte svagṛhe parivartinīm ||

25.1२५.१

ततः प्रियार्हश्रवणा तद् अप्रियं प्रियाद् उपश्रुत्य चिरस्य मैथिली । (२५।१)

tataḥ priyārhaśravaṇā tad apriyaṃ priyād upaśrutya cirasya maithilī |

25.2२५.२

मुमोच बाष्पं सुभृशं प्रवेपिता गजेन्द्रहस्ताभिहतेव वल्लरी ॥ (२५।२)

mumoca bāṣpaṃ subhṛśaṃ pravepitā gajendrahastābhihateva vallarī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 103

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit