Rām, 7, 68
Select a line for its word-by-word analysis.
पुरा त्रेतायुगे ह्यासीद् अरण्यं बहुविस्तरम् । (१।१)
purā tretāyuge hyāsīd araṇyaṃ bahuvistaram |
तस्मिन्निर्मानुषे ऽरण्ये कुर्वाणस्तप उत्तमम् । (२।१)
tasminnirmānuṣe 'raṇye kurvāṇastapa uttamam |
तस्य रूपम् अरण्यस्य निर्देष्टुं न शशाक ह । (३।१)
tasya rūpam araṇyasya nirdeṣṭuṃ na śaśāka ha |
फलमूलैः सुखास्वादैर् बहुरूपैश्च पादपैः ॥ (३।२)
phalamūlaiḥ sukhāsvādair bahurūpaiśca pādapaiḥ ||
तद् आश्चर्यम् इवात्यर्थं सुखास्वादम् अनुत्तमम् । (५।१)
tad āścaryam ivātyarthaṃ sukhāsvādam anuttamam |
अरजस्कं तथाक्षोभ्यं श्रीमत्पक्षिगणायुतम् ॥ (५।२)
arajaskaṃ tathākṣobhyaṃ śrīmatpakṣigaṇāyutam ||
तस्मिन् सरःसमीपे तु महद् अद्भुतम् आश्रमम् । (६।१)
tasmin saraḥsamīpe tu mahad adbhutam āśramam |
पुराणं पुण्यम् अत्यर्थं तपस्विजनवर्जितम् ॥ (६।२)
purāṇaṃ puṇyam atyarthaṃ tapasvijanavarjitam ||
तत्राहम् अवसं रात्रिं नैदाघीं पुरुषर्षभ । (७।१)
tatrāham avasaṃ rātriṃ naidāghīṃ puruṣarṣabha |
अथापश्यं शवं तत्र सुपुष्टम् अजरं क्वचित् । (८।१)
athāpaśyaṃ śavaṃ tatra supuṣṭam ajaraṃ kvacit |
तिष्ठन्तं परया लक्ष्म्या तस्मिंस्तोयाशये नृप ॥ (८।२)
tiṣṭhantaṃ parayā lakṣmyā tasmiṃstoyāśaye nṛpa ||
तम् अर्थं चिन्तयानो ऽहं मुहूर्तं तत्र राघव । (९।१)
tam arthaṃ cintayāno 'haṃ muhūrtaṃ tatra rāghava |
विष्ठितो ऽस्मि सरस्तीरे किं न्विदं स्याद् इति प्रभो ॥ (९।२)
viṣṭhito 'smi sarastīre kiṃ nvidaṃ syād iti prabho ||
अथापश्यं मुहूर्तात् तु दिव्यम् अद्भुतदर्शनम् । (१०।१)
athāpaśyaṃ muhūrtāt tu divyam adbhutadarśanam |
अत्यर्थं स्वर्गिणं तत्र विमाने रघुनन्दन । (११।१)
atyarthaṃ svargiṇaṃ tatra vimāne raghunandana |
उपास्ते ऽप्सरसां वीर सहस्रं दिव्यभूषणम् । (११।२)
upāste 'psarasāṃ vīra sahasraṃ divyabhūṣaṇam |
तं शवं भक्षयामास स स्वर्गी रघुनन्दन ॥ (१२।२)
taṃ śavaṃ bhakṣayāmāsa sa svargī raghunandana ||
ततो भुक्त्वा यथाकामं मांसं बहु च सुष्ठु च । (१३।१)
tato bhuktvā yathākāmaṃ māṃsaṃ bahu ca suṣṭhu ca |
अवतीर्य सरः स्वर्गी संस्प्रष्टुम् उपचक्रमे ॥ (१३।२)
avatīrya saraḥ svargī saṃspraṣṭum upacakrame ||
उपस्पृश्य यथान्यायं स स्वर्गी पुरुषर्षभ । (१४।१)
upaspṛśya yathānyāyaṃ sa svargī puruṣarṣabha |
तम् अहं देवसंकाशम् आरोहन्तम् उदीक्ष्य वै । (१५।१)
tam ahaṃ devasaṃkāśam ārohantam udīkṣya vai |
अथाहम् अब्रुवं वाक्यं तम् एव पुरुषर्षभ ॥ (१५।२)
athāham abruvaṃ vākyaṃ tam eva puruṣarṣabha ||
त्वयायं भुज्यते सौम्य किमर्थं वक्तुम् अर्हसि ॥ (१६।२)
tvayāyaṃ bhujyate saumya kimarthaṃ vaktum arhasi ||
आहारो गर्हितः सौम्य श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (१७।२)
āhāro garhitaḥ saumya śrotum icchāmi tattvataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.