रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 113

503 of 606 · 86 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अयोध्यां तु समालोक्य चिन्तयामास राघवः । (१।१)

ayodhyāṃ tu samālokya cintayāmāsa rāghavaḥ |

1.2१.२

चिन्तयित्वा ततो दृष्टिं वानरेषु न्यपातयत् ॥ (१।२)

cintayitvā tato dṛṣṭiṃ vānareṣu nyapātayat ||

2.1२.१

प्रियकामः प्रियं रामस्ततस्त्वरितविक्रमम् । (२।१)

priyakāmaḥ priyaṃ rāmastatastvaritavikramam |

2.2२.२

उवाच धीमांस्तेजस्वी हनूमन्तं प्लवंगमम् ॥ (२।२)

uvāca dhīmāṃstejasvī hanūmantaṃ plavaṃgamam ||

3.1३.१

अयोध्यां त्वरितो गच्छ क्षिप्रं त्वं प्लवगोत्तम । (३।१)

ayodhyāṃ tvarito gaccha kṣipraṃ tvaṃ plavagottama |

3.2३.२

जानीहि कच्चित् कुशली जनो नृपतिमन्दिरे ॥ (३।२)

jānīhi kaccit kuśalī jano nṛpatimandire ||

4.1४.१

शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहं गहनगोचरम् । (४।१)

śṛṅgaverapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram |

4.2४.२

निषादाधिपतिं ब्रूहि कुशलं वचनान्मम ॥ (४।२)

niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanānmama ||

5.1५.१

श्रुत्वा तु मां कुशलिनम् अरोगं विगतज्वरम् । (५।१)

śrutvā tu māṃ kuśalinam arogaṃ vigatajvaram |

5.2५.२

भविष्यति गुहः प्रीतः स ममात्मसमः सखा ॥ (५।२)

bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā ||

6.1६.१

अयोध्यायाश्च ते मार्गं प्रवृत्तिं भरतस्य च । (६।१)

ayodhyāyāśca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca |

6.2६.२

निवेदयिष्यति प्रीतो निषादाधिपतिर् गुहः ॥ (६।२)

nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatir guhaḥ ||

7.1७.१

भरतस्तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान्मम । (७।१)

bharatastu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanānmama |

7.2७.२

सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम् ॥ (७।२)

siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam ||

8.1८.१

हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा । (८।१)

haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā |

8.2८.२

सुग्रीवेण च संवादं वालिनश्च वधं रणे ॥ (८।२)

sugrīveṇa ca saṃvādaṃ vālinaśca vadhaṃ raṇe ||

9.1९.१

मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया । (९।१)

maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā |

9.2९.२

लङ्घयित्वा महातोयम् आपगापतिम् अव्ययम् ॥ (९।२)

laṅghayitvā mahātoyam āpagāpatim avyayam ||

10.1१०.१

उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम् । (१०।१)

upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam |

10.2१०.२

यथा च कारितः सेतू रावणश्च यथा हतः ॥ (१०।२)

yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaśca yathā hataḥ ||

11.1११.१

वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च । (११।१)

varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca |

11.2११.२

महादेवप्रसादाच्च पित्रा मम समागमम् ॥ (११।२)

mahādevaprasādācca pitrā mama samāgamam ||

12.1१२.१

जित्वा शत्रुगणान् रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः । (१२।१)

jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ |

12.2१२.२

उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर् महाबलः ॥ (१२।२)

upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaḥ ||

13.1१३.१

एतच्छ्रुत्वा यमाकारं भजते भरतस्ततः । (१३।१)

etacchrutvā yamākāraṃ bhajate bharatastataḥ |

13.2१३.२

स च ते वेदितव्यः स्यात् सर्वं यच्चापि मां प्रति ॥ (१३।२)

sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yaccāpi māṃ prati ||

14.1१४.१

ज्ञेयाः सर्वे च वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च । (१४।१)

jñeyāḥ sarve ca vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca |

14.2१४.२

तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषणेन च ॥ (१४।२)

tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca ||

15.1१५.१

सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसंकुलम् । (१५।१)

sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṃkulam |

15.2१५.२

पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन्मनः ॥ (१५।२)

pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayenmanaḥ ||

16.1१६.१

संगत्या भरतः श्रीमान् राज्येनार्थी स्वयं भवेत् । (१६।१)

saṃgatyā bharataḥ śrīmān rājyenārthī svayaṃ bhavet |

16.2१६.२

प्रशास्तु वसुधां सर्वाम् अखिलां रघुनन्दनः ॥ (१६।२)

praśāstu vasudhāṃ sarvām akhilāṃ raghunandanaḥ ||

17.1१७.१

तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर । (१७।१)

tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara |

17.2१७.२

यावन्न दूरं याताः स्मः क्षिप्रम् आगन्तुम् अर्हसि ॥ (१७।२)

yāvanna dūraṃ yātāḥ smaḥ kṣipram āgantum arhasi ||

18.1१८.१

इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान्मारुतात्मजः । (१८।१)

iti pratisamādiṣṭo hanūmānmārutātmajaḥ |

18.2१८.२

मानुषं धारयन् रूपम् अयोध्यां त्वरितो ययौ ॥ (१८।२)

mānuṣaṃ dhārayan rūpam ayodhyāṃ tvarito yayau ||

19.1१९.१

लङ्घयित्वा पितृपथं भुजगेन्द्रालयं शुभम् । (१९।१)

laṅghayitvā pitṛpathaṃ bhujagendrālayaṃ śubham |

19.2१९.२

गङ्गायमुनयोर् भीमं संनिपातम् अतीत्य च ॥ (१९।२)

gaṅgāyamunayor bhīmaṃ saṃnipātam atītya ca ||

20.1२०.१

शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहम् आसाद्य वीर्यवान् । (२०।१)

śṛṅgaverapuraṃ prāpya guham āsādya vīryavān |

20.2२०.२

स वाचा शुभया हृष्टो हनूमान् इदम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanūmān idam abravīt ||

21.1२१.१

सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः । (२१।१)

sakhā tu tava kākutstho rāmaḥ satyaparākramaḥ |

21.2२१.२

ससीतः सह सौमित्रिः स त्वां कुशलम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

sasītaḥ saha saumitriḥ sa tvāṃ kuśalam abravīt ||

22.1२२.१

पञ्चमीम् अद्य रजनीम् उषित्वा वचनान्मुनेः । (२२।१)

pañcamīm adya rajanīm uṣitvā vacanānmuneḥ |

22.2२२.२

भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्यद्यैव राघवम् ॥ (२२।२)

bharadvājābhyanujñātaṃ drakṣyasyadyaiva rāghavam ||

23.1२३.१

एवम् उक्त्वा महातेजाः सम्प्रहृष्टतनूरुहः । (२३।१)

evam uktvā mahātejāḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ |

23.2२३.२

उत्पपात महावेगो वेगवान् अविचारयन् ॥ (२३।२)

utpapāta mahāvego vegavān avicārayan ||

24.1२४.१

सो ऽपश्यद् रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा । (२४।१)

so 'paśyad rāmatīrthaṃ ca nadīṃ vālukinīṃ tathā |

24.2२४.२

गोमतीं तां च सो ऽपश्यद् भीमं सालवनं तथा ॥ (२४।२)

gomatīṃ tāṃ ca so 'paśyad bhīmaṃ sālavanaṃ tathā ||

25.1२५.१

स गत्वा दूरम् अध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः । (२५।१)

sa gatvā dūram adhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ |

25.2२५.२

आससाद द्रुमान् फुल्लान् नन्दिग्रामसमीपजान् ॥ (२५।२)

āsasāda drumān phullān nandigrāmasamīpajān ||

26.1२६.१

क्रोशमात्रे त्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् । (२६।१)

krośamātre tvayodhyāyāścīrakṛṣṇājināmbaram |

26.2२६.२

ददर्श भरतं दीनं कृशम् आश्रमवासिनम् ॥ (२६।२)

dadarśa bharataṃ dīnaṃ kṛśam āśramavāsinam ||

27.1२७.१

जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम् । (२७।१)

jaṭilaṃ maladigdhāṅgaṃ bhrātṛvyasanakarśitam |

27.2२७.२

फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम् ॥ (२७।२)

phalamūlāśinaṃ dāntaṃ tāpasaṃ dharmacāriṇam ||

28.1२८.१

समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससं । (२८।१)

samunnatajaṭābhāraṃ valkalājinavāsasaṃ |

28.2२८.२

नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसं ॥ (२८।२)

niyataṃ bhāvitātmānaṃ brahmarṣisamatejasaṃ ||

29.1२९.१

पादुके ते पुरस्कृत्य शासन्तं वै वसुंधराम् । (२९।१)

pāduke te puraskṛtya śāsantaṃ vai vasuṃdharām |

29.2२९.२

चतुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात् ॥ (२९।२)

caturvarṇyasya lokasya trātāraṃ sarvato bhayāt ||

30.1३०.१

उपस्थितम् अमात्यैश्च शुचिभिश्च पुरोहितैः । (३०।१)

upasthitam amātyaiśca śucibhiśca purohitaiḥ |

30.2३०.२

बलमुख्यैश्च युक्तैश्च काषायाम्बरधारिभिः ॥ (३०।२)

balamukhyaiśca yuktaiśca kāṣāyāmbaradhāribhiḥ ||

31.1३१.१

न हि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम् । (३१।१)

na hi te rājaputraṃ taṃ cīrakṛṣṇājināmbaram |

31.2३१.२

परिमोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलाः ॥ (३१।२)

parimoktuṃ vyavasyanti paurā vai dharmavatsalāḥ ||

32.1३२.१

तं धर्मम् इव धर्मज्ञं देववन्तम् इवापरम् । (३२।१)

taṃ dharmam iva dharmajñaṃ devavantam ivāparam |

32.2३२.२

उवाच प्राञ्जलिर् वाक्यं हनूमान्मारुतात्मजः ॥ (३२।२)

uvāca prāñjalir vākyaṃ hanūmānmārutātmajaḥ ||

33.1३३.१

वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम् । (३३।१)

vasantaṃ daṇḍakāraṇye yaṃ tvaṃ cīrajaṭādharam |

33.2३३.२

अनुशोचसि काकुत्स्थं स त्वा कुशलम् अब्रवीत् ॥ (३३।२)

anuśocasi kākutsthaṃ sa tvā kuśalam abravīt ||

34.1३४.१

प्रियम् आख्यामि ते देव शोकं त्यक्ष्यसि दारुणम् । (३४।१)

priyam ākhyāmi te deva śokaṃ tyakṣyasi dāruṇam |

34.2३४.२

अस्मिन्मुहूर्ते भ्रात्रा त्वं रामेण सह संगतः ॥ (३४।२)

asminmuhūrte bhrātrā tvaṃ rāmeṇa saha saṃgataḥ ||

35.1३५.१

निहत्य रावणं रामः प्रतिलभ्य च मैथिलीम् । (३५।१)

nihatya rāvaṇaṃ rāmaḥ pratilabhya ca maithilīm |

35.2३५.२

उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर् महाबलैः ॥ (३५।२)

upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaiḥ ||

36.1३६.१

लक्ष्मणश्च महातेजा वैदेही च यशस्विनी । (३६।१)

lakṣmaṇaśca mahātejā vaidehī ca yaśasvinī |

36.2३६.२

सीता समग्रा रामेण महेन्द्रेण शची यथा ॥ (३६।२)

sītā samagrā rāmeṇa mahendreṇa śacī yathā ||

37.1३७.१

एवम् उक्तो हनुमता भरतः कैकयीसुतः । (३७।१)

evam ukto hanumatā bharataḥ kaikayīsutaḥ |

37.2३७.२

पपात सहसा हृष्टो हर्षान्मोहं जगाम ह ॥ (३७।२)

papāta sahasā hṛṣṭo harṣānmohaṃ jagāma ha ||

38.1३८.१

ततो मुहूर्ताद् उत्थाय प्रत्याश्वस्य च राघवः । (३८।१)

tato muhūrtād utthāya pratyāśvasya ca rāghavaḥ |

38.2३८.२

हनूमन्तम् उवाचेदं भरतः प्रियवादिनम् ॥ (३८।२)

hanūmantam uvācedaṃ bharataḥ priyavādinam ||

39.1३९.१

अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिम् आलिङ्ग्य संभ्रमात् । (३९।१)

aśokajaiḥ prītimayaiḥ kapim āliṅgya saṃbhramāt |

39.2३९.२

सिषेच भरतः श्रीमान् विपुलैर् अश्रुबिन्दुभिः ॥ (३९।२)

siṣeca bharataḥ śrīmān vipulair aśrubindubhiḥ ||

40.1४०.१

देवो वा मानुषो वा त्वम् अनुक्रोशाद् इहागतः । (४०।१)

devo vā mānuṣo vā tvam anukrośād ihāgataḥ |

40.2४०.२

प्रियाख्यानस्य ते सौम्य ददामि ब्रुवतः प्रियम् ॥ (४०।२)

priyākhyānasya te saumya dadāmi bruvataḥ priyam ||

41.1४१.१

गवां शतसहस्रं च ग्रामाणां च शतं परम् । (४१।१)

gavāṃ śatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śataṃ param |

41.2४१.२

सकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्याश्च षोडश ॥ (४१।२)

sakuṇḍalāḥ śubhācārā bhāryāḥ kanyāśca ṣoḍaśa ||

42.1४२.१

हेमवर्णाः सुनासोरूः शशिसौम्याननाः स्त्रियः । (४२।१)

hemavarṇāḥ sunāsorūḥ śaśisaumyānanāḥ striyaḥ |

42.2४२.२

सर्वाभरणसम्पन्नाः सम्पन्नाः कुलजातिभिः ॥ (४२।२)

sarvābharaṇasampannāḥ sampannāḥ kulajātibhiḥ ||

43.1४३.१

निशम्य रामागमनं नृपात्मजः कपिप्रवीरस्य तदाद्भुतोपमम् । (४३।१)

niśamya rāmāgamanaṃ nṛpātmajaḥ kapipravīrasya tadādbhutopamam |

43.2४३.२

प्रहर्षितो रामदिदृक्षयाभवत् पुनश्च हर्षाद् इदम् अब्रवीद् वचः ॥ (४३।२)

praharṣito rāmadidṛkṣayābhavat punaśca harṣād idam abravīd vacaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 113

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit