रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 70

146 of 606 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तम् एवं शोकसंतप्तं भरतं केकयीसुतम् । (१।१)

tam evaṃ śokasaṃtaptaṃ bharataṃ kekayīsutam |

1.2१.२

उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठवाग् ऋषिः ॥ (१।२)

uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭhaḥ śreṣṭhavāg ṛṣiḥ ||

2.1२.१

अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः । (२।१)

alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |

2.2२.२

प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानम् उत्तरम् ॥ (२।२)

prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānam uttaram ||

3.1३.१

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतो धारणां गतः । (३।१)

vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ |

3.2३.२

प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित् ॥ (३।२)

pretakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit ||

4.1४.१

उद्धृतं तैलसंक्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् । (४।१)

uddhṛtaṃ tailasaṃkledāt sa tu bhūmau niveśitam |

4.2४.२

आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ (४।२)

āpītavarṇavadanaṃ prasuptam iva bhūmipam ||

5.1५.१

निवेश्य शयने चाग्र्ये नानारत्नपरिष्कृते । (५।१)

niveśya śayane cāgrye nānāratnapariṣkṛte |

5.2५.२

ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः ॥ (५।२)

tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ ||

6.1६.१

किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते । (६।१)

kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayy anāgate |

6.2६.२

विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ (६।२)

vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam ||

7.1७.१

क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम् । (७।१)

kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam |

7.2७.२

हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ (७।२)

hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ||

8.1८.१

योगक्षेमं तु ते राजन् को ऽस्मिन् कल्पयिता पुरे । (८।१)

yogakṣemaṃ tu te rājan ko 'smin kalpayitā pure |

8.2८.२

त्वयि प्रयाते स्वस् तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ (८।२)

tvayi prayāte svas tāta rāme ca vanam āśrite ||

9.1९.१

विधवा पृथिवी राजंस् त्वया हीना न राजते । (९।१)

vidhavā pṛthivī rājaṃs tvayā hīnā na rājate |

9.2९.२

हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ (९।२)

hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mām ||

10.1१०.१

एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम् । (१०।१)

evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasam |

10.2१०.२

अब्रवीद् वचनं भूयो वसिष्ठस् तु महान् ऋषिः ॥ (१०।२)

abravīd vacanaṃ bhūyo vasiṣṭhas tu mahān ṛṣiḥ ||

11.1११.१

प्रेतकार्याणि यान्य् अस्य कर्तव्यानि विशांपतेः । (११।१)

pretakāryāṇi yāny asya kartavyāni viśāṃpateḥ |

11.2११.२

तान्य् अव्यग्रं महाबाहो क्रियन्ताम् अविचारितम् ॥ (११।२)

tāny avyagraṃ mahābāho kriyantām avicāritam ||

12.1१२.१

तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत् । (१२।१)

tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat |

12.2१२.२

ऋत्विक्पुरोहिताचार्यांस् त्वरयामास सर्वशः ॥ (१२।२)

ṛtvikpurohitācāryāṃs tvarayāmāsa sarvaśaḥ ||

13.1१३.१

ये त्व् अग्रतो नरेन्द्रस्य अग्न्यगाराद् बहिष्कृताः । (१३।१)

ye tv agrato narendrasya agnyagārād bahiṣkṛtāḥ |

13.2१३.२

ऋत्विग्भिर् याजकैश् चैव ते ह्रियन्ते यथाविधि ॥ (१३।२)

ṛtvigbhir yājakaiś caiva te hriyante yathāvidhi ||

14.1१४.१

शिबिकायाम् अथारोप्य राजानं गतचेतनम् । (१४।१)

śibikāyām athāropya rājānaṃ gatacetanam |

14.2१४.२

बाष्पकण्ठा विमनसस् तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ (१४।२)

bāṣpakaṇṭhā vimanasas tam ūhuḥ paricārakāḥ ||

15.1१५.१

हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च । (१५।१)

hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca |

15.2१५.२

प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेर् अग्रतो ययुः ॥ (१५।२)

prakiranto janā mārgaṃ nṛpater agrato yayuḥ ||

16.1१६.१

चन्दनागुरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा । (१६।१)

candanāguruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā |

16.2१६.२

देवदारूणि चाहृत्य चितां चक्रुस् तथापरे ॥ (१६।२)

devadārūṇi cāhṛtya citāṃ cakrus tathāpare ||

17.1१७.१

गन्धान् उच्चावचांश् चान्यांस् तत्र दत्त्वाथ भूमिपम् । (१७।१)

gandhān uccāvacāṃś cānyāṃs tatra dattvātha bhūmipam |

17.2१७.२

ततः संवेशयामासुश् चितामध्ये तम् ऋत्विजः ॥ (१७।२)

tataḥ saṃveśayāmāsuś citāmadhye tam ṛtvijaḥ ||

18.1१८.१

तथा हुताशनं हुत्वा जेपुस् तस्य तदर्त्विजः । (१८।१)

tathā hutāśanaṃ hutvā jepus tasya tadartvijaḥ |

18.2१८.२

जगुश् च ते यथाशास्त्रं तत्र सामानि सामगाः ॥ (१८।२)

jaguś ca te yathāśāstraṃ tatra sāmāni sāmagāḥ ||

19.1१९.१

शिबिकाभिश् च यानैश् च यथार्हं तस्य योषितः । (१९।१)

śibikābhiś ca yānaiś ca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ |

19.2१९.२

नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृतास् तदा ॥ (१९।२)

nagarān niryayus tatra vṛddhaiḥ parivṛtās tadā ||

20.1२०.१

प्रसव्यं चापि तं चक्रुर् ऋत्विजो ऽग्निचितं नृपम् । (२०।१)

prasavyaṃ cāpi taṃ cakrur ṛtvijo 'gnicitaṃ nṛpam |

20.2२०.२

स्त्रियश् च शोकसंतप्ताः कौसल्याप्रमुखास् तदा ॥ (२०।२)

striyaś ca śokasaṃtaptāḥ kausalyāpramukhās tadā ||

21.1२१.१

क्रौञ्चीनाम् इव नारीणां निनादस् तत्र शुश्रुवे । (२१।१)

krauñcīnām iva nārīṇāṃ ninādas tatra śuśruve |

21.2२१.२

आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः ॥ (२१।२)

ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ ||

22.1२२.१

ततो रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः । (२२।१)

tato rudantyo vivaśā vilapya ca punaḥ punaḥ |

22.2२२.२

यानेभ्यः सरयूतीरम् अवतेरुर् वराङ्गनाः ॥ (२२।२)

yānebhyaḥ sarayūtīram avaterur varāṅganāḥ ||

23.1२३.१

कृतोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिताश् च । (२३।१)

kṛtodakaṃ te bharatena sārdhaṃ nṛpāṅganā mantripurohitāś ca |

23.2२३.२

पुरं प्रविश्याश्रुपरीतनेत्रा भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम् ॥ (२३।२)

puraṃ praviśyāśruparītanetrā bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 70

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit