रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 33

423 of 606 · 93 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युध्यतां तु ततस्तेषां वानराणां महात्मनाम् । (१।१)

yudhyatāṃ tu tatasteṣāṃ vānarāṇāṃ mahātmanām |

1.2१.२

रक्षसां संबभूवाथ बलकोपः सुदारुणः ॥ (१।२)

rakṣasāṃ saṃbabhūvātha balakopaḥ sudāruṇaḥ ||

2.1२.१

ते हयैः काञ्चनापीडैर् ध्वजैश्चाग्निशिखोपमैः । (२।१)

te hayaiḥ kāñcanāpīḍair dhvajaiścāgniśikhopamaiḥ |

2.2२.२

रथैश्चादित्यसंकाशैः कवचैश्च मनोरमैः ॥ (२।२)

rathaiścādityasaṃkāśaiḥ kavacaiśca manoramaiḥ ||

3.1३.१

निर्ययू राक्षसव्याघ्रा नादयन्तो दिशो दश । (३।१)

niryayū rākṣasavyāghrā nādayanto diśo daśa |

3.2३.२

राक्षसा भीमकर्माणो रावणस्य जयैषिणः ॥ (३।२)

rākṣasā bhīmakarmāṇo rāvaṇasya jayaiṣiṇaḥ ||

4.1४.१

वानराणाम् अपि चमूर् महती जयम् इच्छताम् । (४।१)

vānarāṇām api camūr mahatī jayam icchatām |

4.2४.२

अभ्यधावत तां सेनां रक्षसां कामरूपिणाम् ॥ (४।२)

abhyadhāvata tāṃ senāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām ||

5.1५.१

एतस्मिन्न् अन्तरे तेषाम् अन्योन्यम् अभिधावताम् । (५।१)

etasminn antare teṣām anyonyam abhidhāvatām |

5.2५.२

रक्षसां वानराणां च द्वन्द्वयुद्धम् अवर्तत ॥ (५।२)

rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca dvandvayuddham avartata ||

6.1६.१

अङ्गदेनेन्द्रजित् सार्धं वालिपुत्रेण राक्षसः । (६।१)

aṅgadenendrajit sārdhaṃ vāliputreṇa rākṣasaḥ |

6.2६.२

अयुध्यत महातेजास्त्र्यम्बकेण यथान्धकः ॥ (६।२)

ayudhyata mahātejāstryambakeṇa yathāndhakaḥ ||

7.1७.१

प्रजङ्घेन च संपातिर् नित्यं दुर्मर्षणो रणे । (७।१)

prajaṅghena ca saṃpātir nityaṃ durmarṣaṇo raṇe |

7.2७.२

जम्बूमालिनम् आरब्धो हनूमान् अपि वानरः ॥ (७।२)

jambūmālinam ārabdho hanūmān api vānaraḥ ||

8.1८.१

संगतः सुमहाक्रोधो राक्षसो रावणानुजः । (८।१)

saṃgataḥ sumahākrodho rākṣaso rāvaṇānujaḥ |

8.2८.२

समरे तीक्ष्णवेगेन मित्रघ्नेन विभीषणः ॥ (८।२)

samare tīkṣṇavegena mitraghnena vibhīṣaṇaḥ ||

9.1९.१

तपनेन गजः सार्धं राक्षसेन महाबलः । (९।१)

tapanena gajaḥ sārdhaṃ rākṣasena mahābalaḥ |

9.2९.२

निकुम्भेन महातेजा नीलो ऽपि समयुध्यत ॥ (९।२)

nikumbhena mahātejā nīlo 'pi samayudhyata ||

10.1१०.१

वानरेन्द्रस्तु सुग्रीवः प्रघसेन समागतः । (१०।१)

vānarendrastu sugrīvaḥ praghasena samāgataḥ |

10.2१०.२

संगतः समरे श्रीमान् विरूपाक्षेण लक्ष्मणः ॥ (१०।२)

saṃgataḥ samare śrīmān virūpākṣeṇa lakṣmaṇaḥ ||

11.1११.१

अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः । (११।१)

agniketuśca durdharṣo raśmiketuśca rākṣasaḥ |

11.2११.२

सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामेण सह संगताः ॥ (११।२)

suptaghno yajñakopaśca rāmeṇa saha saṃgatāḥ ||

12.1१२.१

वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन द्विविदेनाशनिप्रभः । (१२।१)

vajramuṣṭistu maindena dvividenāśaniprabhaḥ |

12.2१२.२

राक्षसाभ्यां सुघोराभ्यां कपिमुख्यौ समागतौ ॥ (१२।२)

rākṣasābhyāṃ sughorābhyāṃ kapimukhyau samāgatau ||

13.1१३.१

वीरः प्रतपनो घोरो राक्षसो रणदुर्धरः । (१३।१)

vīraḥ pratapano ghoro rākṣaso raṇadurdharaḥ |

13.2१३.२

समरे तीक्ष्णवेगेन नलेन समयुध्यत ॥ (१३।२)

samare tīkṣṇavegena nalena samayudhyata ||

14.1१४.१

धर्मस्य पुत्रो बलवान् सुषेण इति विश्रुतः । (१४।१)

dharmasya putro balavān suṣeṇa iti viśrutaḥ |

14.2१४.२

स विद्युन्मालिना सार्धम् अयुध्यत महाकपिः ॥ (१४।२)

sa vidyunmālinā sārdham ayudhyata mahākapiḥ ||

15.1१५.१

वानराश्चापरे भीमा राक्षसैर् अपरैः सह । (१५।१)

vānarāścāpare bhīmā rākṣasair aparaiḥ saha |

15.2१५.२

द्वन्द्वं समीयुर् बहुधा युद्धाय बहुभिः सह ॥ (१५।२)

dvandvaṃ samīyur bahudhā yuddhāya bahubhiḥ saha ||

16.1१६.१

तत्रासीत् सुमहद् युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । (१६।१)

tatrāsīt sumahad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam |

16.2१६.२

रक्षसां वानराणां च वीराणां जयम् इच्छताम् ॥ (१६।२)

rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca vīrāṇāṃ jayam icchatām ||

17.1१७.१

हरिराक्षसदेहेभ्यः प्रसृताः केशशाड्वलाः । (१७।१)

harirākṣasadehebhyaḥ prasṛtāḥ keśaśāḍvalāḥ |

17.2१७.२

शरीरसंघाटवहाः प्रसुस्रुः शोणितापगाः ॥ (१७।२)

śarīrasaṃghāṭavahāḥ prasusruḥ śoṇitāpagāḥ ||

18.1१८.१

आजघानेन्द्रजित् क्रुद्धो वज्रेणेव शतक्रतुः । (१८।१)

ājaghānendrajit kruddho vajreṇeva śatakratuḥ |

18.2१८.२

अङ्गदं गदया वीरं शत्रुसैन्यविदारणम् ॥ (१८।२)

aṅgadaṃ gadayā vīraṃ śatrusainyavidāraṇam ||

19.1१९.१

तस्य काञ्चनचित्राङ्गं रथं साश्वं ससारथिम् । (१९।१)

tasya kāñcanacitrāṅgaṃ rathaṃ sāśvaṃ sasārathim |

19.2१९.२

जघान समरे श्रीमान् अङ्गदो वेगवान् कपिः ॥ (१९।२)

jaghāna samare śrīmān aṅgado vegavān kapiḥ ||

20.1२०.१

संपातिस्तु त्रिभिर् बाणैः प्रजङ्घेन समाहतः । (२०।१)

saṃpātistu tribhir bāṇaiḥ prajaṅghena samāhataḥ |

20.2२०.२

निजघानाश्वकर्णेन प्रजङ्घं रणमूर्धनि ॥ (२०।२)

nijaghānāśvakarṇena prajaṅghaṃ raṇamūrdhani ||

21.1२१.१

जम्बूमाली रथस्थस्तु रथशक्त्या महाबलः । (२१।१)

jambūmālī rathasthastu rathaśaktyā mahābalaḥ |

21.2२१.२

बिभेद समरे क्रुद्धो हनूमन्तं स्तनान्तरे ॥ (२१।२)

bibheda samare kruddho hanūmantaṃ stanāntare ||

22.1२२.१

तस्य तं रथम् आस्थाय हनूमान्मारुतात्मजः । (२२।१)

tasya taṃ ratham āsthāya hanūmānmārutātmajaḥ |

22.2२२.२

प्रममाथ तलेनाशु सह तेनैव रक्षसा ॥ (२२।२)

pramamātha talenāśu saha tenaiva rakṣasā ||

23.1२३.१

भिन्नगात्रः शरैस्तीक्ष्णैः क्षिप्रहस्तेन रक्षसा । (२३।१)

bhinnagātraḥ śaraistīkṣṇaiḥ kṣiprahastena rakṣasā |

23.2२३.२

प्रजघानाद्रिशृङ्गेण तपनं मुष्टिना गजः ॥ (२३।२)

prajaghānādriśṛṅgeṇa tapanaṃ muṣṭinā gajaḥ ||

24.1२४.१

ग्रसन्तम् इव सैन्यानि प्रघसं वानराधिपः । (२४।१)

grasantam iva sainyāni praghasaṃ vānarādhipaḥ |

24.2२४.२

सुग्रीवः सप्तपर्णेन निर्बिभेद जघान च ॥ (२४।२)

sugrīvaḥ saptaparṇena nirbibheda jaghāna ca ||

25.1२५.१

प्रपीड्य शरवर्षेण राक्षसं भीमदर्शनम् । (२५।१)

prapīḍya śaravarṣeṇa rākṣasaṃ bhīmadarśanam |

25.2२५.२

निजघान विरूपाक्षं शरेणैकेन लक्ष्मणः ॥ (२५।२)

nijaghāna virūpākṣaṃ śareṇaikena lakṣmaṇaḥ ||

26.1२६.१

अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः । (२६।१)

agniketuśca durdharṣo raśmiketuśca rākṣasaḥ |

26.2२६.२

सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामं निर्बिभिदुः शरैः ॥ (२६।२)

suptaghno yajñakopaśca rāmaṃ nirbibhiduḥ śaraiḥ ||

27.1२७.१

तेषां चतुर्णां रामस्तु शिरांसि समरे शरैः । (२७।१)

teṣāṃ caturṇāṃ rāmastu śirāṃsi samare śaraiḥ |

27.2२७.२

क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिछेद घोरैर् अग्निशिखोपमैः ॥ (२७।२)

kruddhaścaturbhiścicheda ghorair agniśikhopamaiḥ ||

28.1२८.१

वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे । (२८।१)

vajramuṣṭistu maindena muṣṭinā nihato raṇe |

28.2२८.२

पपात सरथः साश्वः पुराट्ट इव भूतले ॥ (२८।२)

papāta sarathaḥ sāśvaḥ purāṭṭa iva bhūtale ||

29.1२९.१

वज्राशनिसमस्पर्शो द्विविदो ऽप्यशनिप्रभम् । (२९।१)

vajrāśanisamasparśo dvivido 'pyaśaniprabham |

29.2२९.२

जघान गिरिशृङ्गेण मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥ (२९।२)

jaghāna giriśṛṅgeṇa miṣatāṃ sarvarakṣasām ||

30.1३०.१

द्विविदं वानरेन्द्रं तु द्रुमयोधिनम् आहवे । (३०।१)

dvividaṃ vānarendraṃ tu drumayodhinam āhave |

30.2३०.२

शरैर् अशनिसंकाशैः स विव्याधाशनिप्रभः ॥ (३०।२)

śarair aśanisaṃkāśaiḥ sa vivyādhāśaniprabhaḥ ||

31.1३१.१

स शरैर् अतिविद्धाङ्गो द्विविदः क्रोधमूर्छितः । (३१।१)

sa śarair atividdhāṅgo dvividaḥ krodhamūrchitaḥ |

31.2३१.२

सालेन सरथं साश्वं निजघानाशनिप्रभम् ॥ (३१।२)

sālena sarathaṃ sāśvaṃ nijaghānāśaniprabham ||

32.1३२.१

निकुम्भस्तु रणे नीलं नीलाञ्जनचयप्रभम् । (३२।१)

nikumbhastu raṇe nīlaṃ nīlāñjanacayaprabham |

32.2३२.२

निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः करैर् मेघम् इवांशुमान् ॥ (३२।२)

nirbibheda śaraistīkṣṇaiḥ karair megham ivāṃśumān ||

33.1३३.१

पुनः शरशतेनाथ क्षिप्रहस्तो निशाचरः । (३३।१)

punaḥ śaraśatenātha kṣiprahasto niśācaraḥ |

33.2३३.२

बिभेद समरे नीलं निकुम्भः प्रजहास च ॥ (३३।२)

bibheda samare nīlaṃ nikumbhaḥ prajahāsa ca ||

34.1३४.१

तस्यैव रथचक्रेण नीलो विष्णुर् इवाहवे । (३४।१)

tasyaiva rathacakreṇa nīlo viṣṇur ivāhave |

34.2३४.२

शिरश्चिछेद समरे निकुम्भस्य च सारथेः ॥ (३४।२)

śiraścicheda samare nikumbhasya ca sāratheḥ ||

35.1३५.१

विद्युन्माली रथस्थस्तु शरैः काञ्चनभूषणैः । (३५।१)

vidyunmālī rathasthastu śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ |

35.2३५.२

सुषेणं ताडयामास ननाद च मुहुर् मुहुः ॥ (३५।२)

suṣeṇaṃ tāḍayāmāsa nanāda ca muhur muhuḥ ||

36.1३६.१

तं रथस्थम् अथो दृष्ट्वा सुषेणो वानरोत्तमः । (३६।१)

taṃ rathastham atho dṛṣṭvā suṣeṇo vānarottamaḥ |

36.2३६.२

गिरिशृङ्गेण महता रथम् आशु न्यपातयत् ॥ (३६।२)

giriśṛṅgeṇa mahatā ratham āśu nyapātayat ||

37.1३७.१

लाघवेन तु संयुक्तो विद्युन्माली निशाचरः । (३७।१)

lāghavena tu saṃyukto vidyunmālī niśācaraḥ |

37.2३७.२

अपक्रम्य रथात् तूर्णं गदापाणिः क्षितौ स्थितः ॥ (३७।२)

apakramya rathāt tūrṇaṃ gadāpāṇiḥ kṣitau sthitaḥ ||

38.1३८.१

ततः क्रोधसमाविष्टः सुषेणो हरिपुंगवः । (३८।१)

tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ suṣeṇo haripuṃgavaḥ |

38.2३८.२

शिलां सुमहतीं गृह्य निशाचरम् अभिद्रवत् ॥ (३८।२)

śilāṃ sumahatīṃ gṛhya niśācaram abhidravat ||

39.1३९.१

तम् आपतन्तं गदया विद्युन्माली निशाचरः । (३९।१)

tam āpatantaṃ gadayā vidyunmālī niśācaraḥ |

39.2३९.२

वक्षस्यभिजघानाशु सुषेणं हरिसत्तमम् ॥ (३९।२)

vakṣasyabhijaghānāśu suṣeṇaṃ harisattamam ||

40.1४०.१

गदाप्रहारं तं घोरम् अचिन्त्य प्लवगोत्तमः । (४०।१)

gadāprahāraṃ taṃ ghoram acintya plavagottamaḥ |

40.2४०.२

तां शिलां पातयामास तस्योरसि महामृधे ॥ (४०।२)

tāṃ śilāṃ pātayāmāsa tasyorasi mahāmṛdhe ||

41.1४१.१

शिलाप्रहाराभिहतो विद्युन्माली निशाचरः । (४१।१)

śilāprahārābhihato vidyunmālī niśācaraḥ |

41.2४१.२

निष्पिष्टहृदयो भूमौ गतासुर् निपपात ह ॥ (४१।२)

niṣpiṣṭahṛdayo bhūmau gatāsur nipapāta ha ||

42.1४२.१

एवं तैर् वानरैः शूरैः शूरास्ते रजनीचराः । (४२।१)

evaṃ tair vānaraiḥ śūraiḥ śūrāste rajanīcarāḥ |

42.2४२.२

द्वन्द्वे विमृदितास्तत्र दैत्या इव दिवौकसैः ॥ (४२।२)

dvandve vimṛditāstatra daityā iva divaukasaiḥ ||

43.1४३.१

भल्लैः खड्गैर् गदाभिश्च शक्तितोमरपट्टसैः । (४३।१)

bhallaiḥ khaḍgair gadābhiśca śaktitomarapaṭṭasaiḥ |

43.2४३.२

अपविद्धश्च भिन्नश्च रथैः सांग्रामिकैर् हयैः ॥ (४३।२)

apaviddhaśca bhinnaśca rathaiḥ sāṃgrāmikair hayaiḥ ||

44.1४४.१

निहतैः कुञ्जरैर् मत्तैस्तथा वानरराक्षसैः । (४४।१)

nihataiḥ kuñjarair mattaistathā vānararākṣasaiḥ |

44.2४४.२

चक्राक्षयुगदण्डैश्च भग्नैर् धरणिसंश्रितैः । (४४।२)

cakrākṣayugadaṇḍaiśca bhagnair dharaṇisaṃśritaiḥ |

44.3४४.३

बभूवायोधनं घोरं गोमायुगणसेवितम् ॥ (४४।३)

babhūvāyodhanaṃ ghoraṃ gomāyugaṇasevitam ||

45.1४५.१

कबन्धानि समुत्पेतुर् दिक्षु वानररक्षसाम् । (४५।१)

kabandhāni samutpetur dikṣu vānararakṣasām |

45.2४५.२

विमर्दे तुमुले तस्मिन् देवासुररणोपमे ॥ (४५।२)

vimarde tumule tasmin devāsuraraṇopame ||

46.1४६.१

विदार्यमाणा हरिपुंगवैस्तदा निशाचराः शोणितदिग्धगात्राः । (४६।१)

vidāryamāṇā haripuṃgavaistadā niśācarāḥ śoṇitadigdhagātrāḥ |

46.2४६.२

पुनः सुयुद्धं तरसा समाश्रिता दिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः ॥ (४६।२)

punaḥ suyuddhaṃ tarasā samāśritā divākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 33

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit