Rām, 2, 33
Select a line for its word-by-word analysis.
किं कार्यम् अनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः ॥ (२।२)
kiṃ kāryam anuyātreṇa tyaktasaṅgasya sarvataḥ ||
यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः । (३।१)
yo hi dattvā dvipaśreṣṭhaṃ kakṣyāyāṃ kurute manaḥ |
रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम् ॥ (३।२)
rajjusnehena kiṃ tasya tyajataḥ kuñjarottamam ||
तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते । (४।१)
tathā mama satāṃ śreṣṭha kiṃ dhvajinyā jagatpate |
सर्वाण्य् एवानुजानामि चीराण्य् एवानयन्तु मे ॥ (४।२)
sarvāṇy evānujānāmi cīrāṇy evānayantu me ||
स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्याः प्रतिगृह्य ते । (७।१)
sa cīre puruṣavyāghraḥ kaikeyyāḥ pratigṛhya te |
सूक्ष्मवस्त्रम् अवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्य् अवस्त ह ॥ (७।२)
sūkṣmavastram avakṣipya munivastrāṇy avasta ha ||
समीक्ष्य चीरं संत्रस्ता पृषती वागुराम् इव ॥ (९।२)
samīkṣya cīraṃ saṃtrastā pṛṣatī vāgurām iva ||
गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारम् इदम् अब्रवीत् । (१०।२)
gandharvarājapratimaṃ bhartāram idam abravīt |
कृत्वा कण्ठे च सा चीरम् एकम् आदाय पाणिना । (११।१)
kṛtvā kaṇṭhe ca sā cīram ekam ādāya pāṇinā |
तस्थौ ह्य् अकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा ॥ (११।२)
tasthau hy akuśalā tatra vrīḍitā janakātmajā ||
तस्यास् तत् क्षिप्रम् आगम्य रामो धर्मभृतां वरः । (१२।१)
tasyās tat kṣipram āgamya rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम् ॥ (१२।२)
cīraṃ babandha sītāyāḥ kauśeyasyopari svayam ||
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्याम् अनाथवत् । (१३।१)
tasyāṃ cīraṃ vasānāyāṃ nāthavatyām anāthavat |
प्रचुक्रोश जनः सर्वो धिक् त्वां दशरथं त्व् इति ॥ (१३।२)
pracukrośa janaḥ sarvo dhik tvāṃ daśarathaṃ tv iti ||
स निःश्वस्योष्णम् ऐक्ष्वाकस् तां भार्याम् इदम् अब्रवीत् । (१४।१)
sa niḥśvasyoṣṇam aikṣvākas tāṃ bhāryām idam abravīt |
किम् एभिः कृपणैर् भूयः पातकैर् अपि ते कृतैः ॥ (१५।२)
kim ebhiḥ kṛpaṇair bhūyaḥ pātakair api te kṛtaiḥ ||
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामः सम्प्रस्थितो वनम् । (१६।१)
evaṃ bruvantaṃ pitaraṃ rāmaḥ samprasthito vanam |
वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देवगर्हिते ॥ (१७।२)
vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ devagarhite ||
अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयः संमन्तुम् अर्हसि ॥ (१८।२)
adṛṣṭapūrvavyasanāṃ bhūyaḥ saṃmantum arhasi ||
इमां महेन्द्रोपमजातगर्भिणीं तथा विधातुं जननीं ममार्हसि । (१९।१)
imāṃ mahendropamajātagarbhiṇīṃ tathā vidhātuṃ jananīṃ mamārhasi |
यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥ (१९।२)
yathā vanasthe mayi śokakarśitā na jīvitaṃ nyasya yamakṣayaṃ vrajet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.