रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 18

342 of 606 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स तां परिवृतां दीनां निरानन्दां तपस्विनीम् । (१।१)

sa tāṃ parivṛtāṃ dīnāṃ nirānandāṃ tapasvinīm |

1.2१.२

साकारैर् मधुरैर् वाक्यैर् न्यदर्शयत रावणः ॥ (१।२)

sākārair madhurair vākyair nyadarśayata rāvaṇaḥ ||

2.1२.१

मां दृष्ट्वा नागनासोरुगूहमाना स्तनोदरम् । (२।१)

māṃ dṛṣṭvā nāganāsorugūhamānā stanodaram |

2.2२.२

अदर्शनम् इवात्मानं भयान्नेतुं त्वम् इच्छसि ॥ (२।२)

adarśanam ivātmānaṃ bhayānnetuṃ tvam icchasi ||

3.1३.१

कामये त्वां विशालाक्षि बहु मन्यस्व मां प्रिये । (३।१)

kāmaye tvāṃ viśālākṣi bahu manyasva māṃ priye |

3.2३.२

सर्वाङ्गगुणसम्पन्ने सर्वलोकमनोहरे ॥ (३।२)

sarvāṅgaguṇasampanne sarvalokamanohare ||

4.1४.१

नेह केचिन् मनुष्या वा राक्षसाः कामरूपिणः । (४।१)

neha kecin manuṣyā vā rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ |

4.2४.२

व्यपसर्पतु ते सीते भयं मत्तः समुत्थितम् ॥ (४।२)

vyapasarpatu te sīte bhayaṃ mattaḥ samutthitam ||

5.1५.१

स्वधर्मे रक्षसां भीरु सर्वथैष न संशयः । (५।१)

svadharme rakṣasāṃ bhīru sarvathaiṣa na saṃśayaḥ |

5.2५.२

गमनं वा परस्त्रीणां हरणं सम्प्रमथ्य वा ॥ (५।२)

gamanaṃ vā parastrīṇāṃ haraṇaṃ sampramathya vā ||

6.1६.१

एवं चैतद् अकामां च न त्वां स्प्रक्ष्यामि मैथिलि । (६।१)

evaṃ caitad akāmāṃ ca na tvāṃ sprakṣyāmi maithili |

6.2६.२

कामं कामः शरीरे मे यथाकामं प्रवर्तताम् ॥ (६।२)

kāmaṃ kāmaḥ śarīre me yathākāmaṃ pravartatām ||

7.1७.१

देवि नेह भयं कार्यं मयि विश्वसिहि प्रिये । (७।१)

devi neha bhayaṃ kāryaṃ mayi viśvasihi priye |

7.2७.२

प्रणयस्व च तत्त्वेन मैवं भूः शोकलालसा ॥ (७।२)

praṇayasva ca tattvena maivaṃ bhūḥ śokalālasā ||

8.1८.१

एकवेणी धराशय्या ध्यानं मलिनम् अम्बरम् । (८।१)

ekaveṇī dharāśayyā dhyānaṃ malinam ambaram |

8.2८.२

अस्थाने ऽप्युपवासश्च नैतान्यौपयिकानि ते ॥ (८।२)

asthāne 'pyupavāsaśca naitānyaupayikāni te ||

9.1९.१

विचित्राणि च माल्यानि चन्दनान्यगरूणि च । (९।१)

vicitrāṇi ca mālyāni candanānyagarūṇi ca |

9.2९.२

विविधानि च वासांसि दिव्यान्याभरणानि च ॥ (९।२)

vividhāni ca vāsāṃsi divyānyābharaṇāni ca ||

10.1१०.१

महार्हाणि च पानानि यानानि शयनानि च । (१०।१)

mahārhāṇi ca pānāni yānāni śayanāni ca |

10.2१०.२

गीतं नृत्तं च वाद्यं च लभ मां प्राप्य मैथिलि ॥ (१०।२)

gītaṃ nṛttaṃ ca vādyaṃ ca labha māṃ prāpya maithili ||

11.1११.१

स्त्रीरत्नम् असि मैवं भूः कुरु गात्रेषु भूषणम् । (११।१)

strīratnam asi maivaṃ bhūḥ kuru gātreṣu bhūṣaṇam |

11.2११.२

मां प्राप्य तु कथं हि स्यास्त्वम् अनर्हा सुविग्रहे ॥ (११।२)

māṃ prāpya tu kathaṃ hi syāstvam anarhā suvigrahe ||

12.1१२.१

इदं ते चारुसंजातं यौवनं व्यतिवर्तते । (१२।१)

idaṃ te cārusaṃjātaṃ yauvanaṃ vyativartate |

12.2१२.२

यद् अतीतं पुनर् नैति स्रोतः शीघ्रम् अपाम् इव ॥ (१२।२)

yad atītaṃ punar naiti srotaḥ śīghram apām iva ||

13.1१३.१

त्वां कृत्वोपरतो मन्ये रूपकर्ता स विश्वकृत् । (१३।१)

tvāṃ kṛtvoparato manye rūpakartā sa viśvakṛt |

13.2१३.२

न हि रूपोपमा त्वन्या तवास्ति शुभदर्शने ॥ (१३।२)

na hi rūpopamā tvanyā tavāsti śubhadarśane ||

14.1१४.१

त्वां समासाद्य वैदेहि रूपयौवनशालिनीम् । (१४।१)

tvāṃ samāsādya vaidehi rūpayauvanaśālinīm |

14.2१४.२

कः पुमान् अतिवर्तेत साक्षाद् अपि पितामहः ॥ (१४।२)

kaḥ pumān ativarteta sākṣād api pitāmahaḥ ||

15.1१५.१

यद् यत् पश्यामि ते गात्रं शीतांशुसदृशानने । (१५।१)

yad yat paśyāmi te gātraṃ śītāṃśusadṛśānane |

15.2१५.२

तस्मिंस्तस्मिन् पृथुश्रोणि चक्षुर् मम निबध्यते ॥ (१५।२)

tasmiṃstasmin pṛthuśroṇi cakṣur mama nibadhyate ||

16.1१६.१

भव मैथिलि भार्या मे मोहम् एनं विसर्जय । (१६।१)

bhava maithili bhāryā me moham enaṃ visarjaya |

16.2१६.२

बह्वीनाम् उत्तमस्त्रीणां ममाग्रमहिषी भव ॥ (१६।२)

bahvīnām uttamastrīṇāṃ mamāgramahiṣī bhava ||

17.1१७.१

लोकेभ्यो यानि रत्नानि सम्प्रमथ्याहृतानि मे । (१७।१)

lokebhyo yāni ratnāni sampramathyāhṛtāni me |

17.2१७.२

तानि ते भीरु सर्वाणि राज्यं चैतद् अहं च ते ॥ (१७।२)

tāni te bhīru sarvāṇi rājyaṃ caitad ahaṃ ca te ||

18.1१८.१

विजित्य पृथिवीं सर्वां नानानगरमालिनीम् । (१८।१)

vijitya pṛthivīṃ sarvāṃ nānānagaramālinīm |

18.2१८.२

जनकाय प्रदास्यामि तव हेतोर् विलासिनि ॥ (१८।२)

janakāya pradāsyāmi tava hetor vilāsini ||

19.1१९.१

नेह पश्यामि लोके ऽन्यं यो मे प्रतिबलो भवेत् । (१९।१)

neha paśyāmi loke 'nyaṃ yo me pratibalo bhavet |

19.2१९.२

पश्य मे सुमहद् वीर्यम् अप्रतिद्वन्द्वम् आहवे ॥ (१९।२)

paśya me sumahad vīryam apratidvandvam āhave ||

20.1२०.१

असकृत् संयुगे भग्ना मया विमृदितध्वजाः । (२०।१)

asakṛt saṃyuge bhagnā mayā vimṛditadhvajāḥ |

20.2२०.२

अशक्ताः प्रत्यनीकेषु स्थातुं मम सुरासुराः ॥ (२०।२)

aśaktāḥ pratyanīkeṣu sthātuṃ mama surāsurāḥ ||

21.1२१.१

इच्छ मां क्रियताम् अद्य प्रतिकर्म तवोत्तमम् । (२१।१)

iccha māṃ kriyatām adya pratikarma tavottamam |

21.2२१.२

सप्रभाण्यवसज्जन्तां तवाङ्गे भूषणानि च । (२१।२)

saprabhāṇyavasajjantāṃ tavāṅge bhūṣaṇāni ca |

21.3२१.३

साधु पश्यामि ते रूपं संयुक्तं प्रतिकर्मणा ॥ (२१।३)

sādhu paśyāmi te rūpaṃ saṃyuktaṃ pratikarmaṇā ||

22.1२२.१

प्रतिकर्माभिसंयुक्ता दाक्षिण्येन वरानने । (२२।१)

pratikarmābhisaṃyuktā dākṣiṇyena varānane |

22.2२२.२

भुङ्क्ष्व भोगान् यथाकामं पिब भीरु रमस्व च । (२२।२)

bhuṅkṣva bhogān yathākāmaṃ piba bhīru ramasva ca |

22.3२२.३

यथेष्टं च प्रयच्छ त्वं पृथिवीं वा धनानि च ॥ (२२।३)

yatheṣṭaṃ ca prayaccha tvaṃ pṛthivīṃ vā dhanāni ca ||

23.1२३.१

ललस्व मयि विश्रब्धा धृष्टम् आज्ञापयस्व च । (२३।१)

lalasva mayi viśrabdhā dhṛṣṭam ājñāpayasva ca |

23.2२३.२

मत्प्रभावाल् ललन्त्याश्च ललन्तां बान्धवास्तव ॥ (२३।२)

matprabhāvāl lalantyāśca lalantāṃ bāndhavāstava ||

24.1२४.१

ऋद्धिं ममानुपश्य त्वं श्रियं भद्रे यशश्च मे । (२४।१)

ṛddhiṃ mamānupaśya tvaṃ śriyaṃ bhadre yaśaśca me |

24.2२४.२

किं करिष्यसि रामेण सुभगे चीरवाससा ॥ (२४।२)

kiṃ kariṣyasi rāmeṇa subhage cīravāsasā ||

25.1२५.१

निक्षिप्तविजयो रामो गतश्रीर् वनगोचरः । (२५।१)

nikṣiptavijayo rāmo gataśrīr vanagocaraḥ |

25.2२५.२

व्रती स्थण्डिलशायी च शङ्के जीवति वा न वा ॥ (२५।२)

vratī sthaṇḍilaśāyī ca śaṅke jīvati vā na vā ||

26.1२६.१

न हि वैदेहि रामस्त्वां द्रष्टुं वाप्युपलप्स्यते । (२६।१)

na hi vaidehi rāmastvāṃ draṣṭuṃ vāpyupalapsyate |

26.2२६.२

पुरो बलाकैर् असितैर् मेघैर् ज्योत्स्नाम् इवावृताम् ॥ (२६।२)

puro balākair asitair meghair jyotsnām ivāvṛtām ||

27.1२७.१

न चापि मम हस्तात् त्वां प्राप्तुम् अर्हति राघवः । (२७।१)

na cāpi mama hastāt tvāṃ prāptum arhati rāghavaḥ |

27.2२७.२

हिरण्यकशिपुः कीर्तिम् इन्द्रहस्तगताम् इव ॥ (२७।२)

hiraṇyakaśipuḥ kīrtim indrahastagatām iva ||

28.1२८.१

चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि । (२८।१)

cārusmite cārudati cārunetre vilāsini |

28.2२८.२

मनो हरसि मे भीरु सुपर्णः पन्नगं यथा ॥ (२८।२)

mano harasi me bhīru suparṇaḥ pannagaṃ yathā ||

29.1२९.१

क्लिष्टकौशेयवसनां तन्वीम् अप्यनलंकृताम् । (२९।१)

kliṣṭakauśeyavasanāṃ tanvīm apyanalaṃkṛtām |

29.2२९.२

तां दृष्ट्वा स्वेषु दारेषु रतिं नोपलभाम्यहम् ॥ (२९।२)

tāṃ dṛṣṭvā sveṣu dāreṣu ratiṃ nopalabhāmyaham ||

30.1३०.१

अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वगुणान्विताः । (३०।१)

antaḥpuranivāsinyaḥ striyaḥ sarvaguṇānvitāḥ |

30.2३०.२

यावन्त्यो मम सर्वासाम् ऐश्वर्यं कुरु जानकि ॥ (३०।२)

yāvantyo mama sarvāsām aiśvaryaṃ kuru jānaki ||

31.1३१.१

मम ह्यसितकेशान्ते त्रैलोक्यप्रवराः स्त्रियः । (३१।१)

mama hyasitakeśānte trailokyapravarāḥ striyaḥ |

31.2३१.२

तास्त्वां परिचरिष्यन्ति श्रियम् अप्सरसो यथा ॥ (३१।२)

tāstvāṃ paricariṣyanti śriyam apsaraso yathā ||

32.1३२.१

यानि वैश्रवणे सुभ्रु रत्नानि च धनानि च । (३२।१)

yāni vaiśravaṇe subhru ratnāni ca dhanāni ca |

32.2३२.२

तानि लोकांश्च सुश्रोणि मां च भुङ्क्ष्व यथासुखम् ॥ (३२।२)

tāni lokāṃśca suśroṇi māṃ ca bhuṅkṣva yathāsukham ||

33.1३३.१

न रामस्तपसा देवि न बलेन न विक्रमैः । (३३।१)

na rāmastapasā devi na balena na vikramaiḥ |

33.2३३.२

न धनेन मया तुल्यस्तेजसा यशसापि वा ॥ (३३।२)

na dhanena mayā tulyastejasā yaśasāpi vā ||

34.1३४.१

पिब विहर रमस्व भुङ्क्ष्व भोगान् धननिचयं प्रदिशामि मेदिनीं च । (३४।१)

piba vihara ramasva bhuṅkṣva bhogān dhananicayaṃ pradiśāmi medinīṃ ca |

34.2३४.२

मयि लल ललने यथासुखं त्वं त्वयि च समेत्य ललन्तु बान्धवास्ते ॥ (३४।२)

mayi lala lalane yathāsukhaṃ tvaṃ tvayi ca sametya lalantu bāndhavāste ||

35.1३५.१

कुसुमिततरुजालसंततानि भ्रमरयुतानि समुद्रतीरजानि । (३५।१)

kusumitatarujālasaṃtatāni bhramarayutāni samudratīrajāni |

35.2३५.२

कनकविमलहारभूषिताङ्गी विहर मया सह भीरु काननानि ॥ (३५।२)

kanakavimalahārabhūṣitāṅgī vihara mayā saha bhīru kānanāni ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 18

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit