रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 37

295 of 606 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्रतिगृह्य च तत् सर्वम् उपायनम् उपाहृतम् । (१।१)

pratigṛhya ca tat sarvam upāyanam upāhṛtam |

1.2१.२

वानरान् सान्त्वयित्वा च सर्वान् एव व्यसर्जयत् ॥ (१।२)

vānarān sāntvayitvā ca sarvān eva vyasarjayat ||

2.1२.१

विसर्जयित्वा स हरीञ् शूरांस् तान् कृतकर्मणः । (२।१)

visarjayitvā sa harīñ śūrāṃs tān kṛtakarmaṇaḥ |

2.2२.२

मेने कृतार्थम् आत्मानं राघवं च महाबलम् ॥ (२।२)

mene kṛtārtham ātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam ||

3.1३.१

स लक्ष्मणो भीमबलं सर्ववानरसत्तमम् । (३।१)

sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam |

3.2३.२

अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं संप्रहर्षयन् । (३।२)

abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ saṃpraharṣayan |

3.3३.३

किष्किन्धाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते ॥ (३।३)

kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate ||

4.1४.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम् । (४।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam |

4.2४.२

सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (४।२)

sugrīvaḥ paramaprīto vākyam etad uvāca ha ||

5.1५.१

एवं भवतु गच्छामः स्थेयं त्वच्छासने मया । (५।१)

evaṃ bhavatu gacchāmaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā |

5.2५.२

तम् एवम् उक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणं शुभलक्ष्मणम् ॥ (५।२)

tam evam uktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣmaṇam ||

6.1६.१

विसर्जयामास तदा ताराम् अन्याश् च योषितः । (६।१)

visarjayāmāsa tadā tārām anyāś ca yoṣitaḥ |

6.2६.२

एतेत्य् उच्चैर् हरिवरान् सुग्रीवः समुदाहरत् ॥ (६।२)

etety uccair harivarān sugrīvaḥ samudāharat ||

7.1७.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरयः शीघ्रम् आययुः । (७।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā harayaḥ śīghram āyayuḥ |

7.2७.२

बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे ये स्युः स्त्रीदर्शनक्षमाः ॥ (७।२)

baddhāñjalipuṭāḥ sarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ ||

8.1८.१

तान् उवाच ततः प्राप्तान् राजार्कसदृशप्रभः । (८।१)

tān uvāca tataḥ prāptān rājārkasadṛśaprabhaḥ |

8.2८.२

उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः ॥ (८।२)

upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ ||

9.1९.१

श्रुत्वा तु वचनं तस्य हरयः शीघ्रविक्रमाः । (९।१)

śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaḥ śīghravikramāḥ |

9.2९.२

समुपस्थापयामासुः शिबिकां प्रियदर्शनाम् ॥ (९।२)

samupasthāpayāmāsuḥ śibikāṃ priyadarśanām ||

10.1१०.१

ताम् उपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां वानराधिपः । (१०।१)

tām upasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ |

10.2१०.२

लक्ष्मणारुह्यतां शीघ्रम् इति सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)

lakṣmaṇāruhyatāṃ śīghram iti saumitrim abravīt ||

11.1११.१

इत्य् उक्त्वा काञ्चनं यानं सुग्रीवः सूर्यसंनिभम् । (११।१)

ity uktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvaḥ sūryasaṃnibham |

11.2११.२

बृहद्भिर् हरिभिर् युक्तम् आरुरोह सलक्ष्मणः ॥ (११।२)

bṛhadbhir haribhir yuktam āruroha salakṣmaṇaḥ ||

12.1१२.१

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । (१२।१)

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani |

12.2१२.२

शुक्लैश् च बालव्यजनैर् धूयमानैः समन्ततः ॥ (१२।२)

śuklaiś ca bālavyajanair dhūyamānaiḥ samantataḥ ||

13.1१३.१

शङ्खभेरीनिनादैश् च बन्दिभिश् चाभिवन्दितः । (१३।१)

śaṅkhabherīninādaiś ca bandibhiś cābhivanditaḥ |

13.2१३.२

निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्यश्रियम् अनुत्तमाम् ॥ (१३।२)

niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyam anuttamām ||

14.1१४.१

स वानरशतैस् तीक्ष्णैर् बहुभिः शस्त्रपाणिभिः । (१४।१)

sa vānaraśatais tīkṣṇair bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ |

14.2१४.२

परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः ॥ (१४।२)

parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ ||

15.1१५.१

स तं देशम् अनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम् । (१५।१)

sa taṃ deśam anuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam |

15.2१५.२

अवातरन् महातेजाः शिबिकायाः सलक्ष्मणः ॥ (१५।२)

avātaran mahātejāḥ śibikāyāḥ salakṣmaṇaḥ ||

16.1१६.१

आसाद्य च ततो रामं कृताञ्जलिपुटो ऽभवत् । (१६।१)

āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo 'bhavat |

16.2१६.२

कृताञ्जलौ स्थिते तस्मिन् वानराश् चभवंस् तथा ॥ (१६।२)

kṛtāñjalau sthite tasmin vānarāś cabhavaṃs tathā ||

17.1१७.१

तटाकम् इव तद् दृष्ट्वा रामः कुड्मलपङ्कजम् । (१७।१)

taṭākam iva tad dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam |

17.2१७.२

वानराणां महत् सैन्यं सुग्रीवे प्रीतिमान् अभूत् ॥ (१७।२)

vānarāṇāṃ mahat sainyaṃ sugrīve prītimān abhūt ||

18.1१८.१

पादयोः पतितं मूर्ध्ना तम् उत्थाप्य हरीश्वरम् । (१८।१)

pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tam utthāpya harīśvaram |

18.2१८.२

प्रेम्णा च बहुमानाच्च राघवः परिषस्वजे ॥ (१८।२)

premṇā ca bahumānācca rāghavaḥ pariṣasvaje ||

19.1१९.१

परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीदेति ततो ऽब्रवीत् । (१९।१)

pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato 'bravīt |

19.2१९.२

तं निषण्णं ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामो ऽब्रवीद् वचः ॥ (१९।२)

taṃ niṣaṇṇaṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo 'bravīd vacaḥ ||

20.1२०.१

धर्मम् अर्थं च कामं च काले यस् तु निषेवते । (२०।१)

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca kāle yas tu niṣevate |

20.2२०.२

विभज्य सततं वीर स राजा हरिसत्तम ॥ (२०।२)

vibhajya satataṃ vīra sa rājā harisattama ||

21.1२१.१

हित्वा धर्मं तथार्थं च कामं यस् तु निषेवते । (२१।१)

hitvā dharmaṃ tathārthaṃ ca kāmaṃ yas tu niṣevate |

21.2२१.२

स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ॥ (२१।२)

sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate ||

22.1२२.१

अमित्राणां वधे युक्तो मित्राणां संग्रहे रतः । (२२।१)

amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṃgrahe rataḥ |

22.2२२.२

त्रिवर्गफलभोक्ता तु राजा धर्मेण युज्यते ॥ (२२।२)

trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate ||

23.1२३.१

उद्योगसमयस् त्व् एष प्राप्तः शत्रुविनाशन । (२३।१)

udyogasamayas tv eṣa prāptaḥ śatruvināśana |

23.2२३.२

संचिन्त्यतां हि पिङ्गेश हरिभिः सह मन्त्रिभिः ॥ (२३।२)

saṃcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhiḥ saha mantribhiḥ ||

24.1२४.१

एवम् उक्तस् तु सुग्रीवो रामं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२४।१)

evam uktas tu sugrīvo rāmaṃ vacanam abravīt ||

25.1२५.१

प्रनष्टा श्रीश् च कीर्तिश् च कपिराज्यं च शाश्वतम् । (२५।१)

pranaṣṭā śrīś ca kīrtiś ca kapirājyaṃ ca śāśvatam |

25.2२५.२

त्वत्प्रसादान् महाबाहो पुनः प्राप्तम् इदं मया ॥ (२५।२)

tvatprasādān mahābāho punaḥ prāptam idaṃ mayā ||

26.1२६.१

तव देव प्रसादाच्च भ्रातुश् च जयतां वर । (२६।१)

tava deva prasādācca bhrātuś ca jayatāṃ vara |

26.2२६.२

कृतं न प्रतिकुर्याद् यः पुरुषाणां स दूषकः ॥ (२६।२)

kṛtaṃ na pratikuryād yaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ ||

27.1२७.१

एते वानरमुख्याश् च शतशः शत्रुसूदन । (२७।१)

ete vānaramukhyāś ca śataśaḥ śatrusūdana |

27.2२७.२

प्राप्ताश् चादाय बलिनः पृथिव्यां सर्ववानरान् ॥ (२७।२)

prāptāś cādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān ||

28.1२८.१

ऋक्षाश् चावहिताः शूरा गोलाङ्गूलाश् च राघव । (२८।१)

ṛkṣāś cāvahitāḥ śūrā golāṅgūlāś ca rāghava |

28.2२८.२

कान्तारवनदुर्गाणाम् अभिज्ञा घोरदर्शनाः ॥ (२८।२)

kāntāravanadurgāṇām abhijñā ghoradarśanāḥ ||

29.1२९.१

देवगन्धर्वपुत्राश् च वानराः कामरूपिणः । (२९।१)

devagandharvaputrāś ca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ |

29.2२९.२

स्वैः स्वैः परिवृताः सैन्यैर् वर्तन्ते पथि राघव ॥ (२९।२)

svaiḥ svaiḥ parivṛtāḥ sainyair vartante pathi rāghava ||

30.1३०.१

शतैः शतसहस्रैश् च कोटिभिश् च प्लवंगमाः । (३०।१)

śataiḥ śatasahasraiś ca koṭibhiś ca plavaṃgamāḥ |

30.2३०.२

अयुतैश् चावृता वीराः शङ्कुभिश् च परंतप ॥ (३०।२)

ayutaiś cāvṛtā vīrāḥ śaṅkubhiś ca paraṃtapa ||

31.1३१.१

अर्बुदैर् अर्बुदशतैर् मध्यैश् चान्तैश् च वानराः । (३१।१)

arbudair arbudaśatair madhyaiś cāntaiś ca vānarāḥ |

31.2३१.२

समुद्रैश् च परार्धैश् च हरयो हरियूथपाः ॥ (३१।२)

samudraiś ca parārdhaiś ca harayo hariyūthapāḥ ||

32.1३२.१

आगमिष्यन्ति ते राजन् महेन्द्रसमविक्रमाः । (३२।१)

āgamiṣyanti te rājan mahendrasamavikramāḥ |

32.2३२.२

मेरुमन्दरसंकाशा विन्ध्यमेरुकृतालयाः ॥ (३२।२)

merumandarasaṃkāśā vindhyamerukṛtālayāḥ ||

33.1३३.१

ते त्वाम् अभिगमिष्यन्ति राक्षसं ये सबान्धवम् । (३३।१)

te tvām abhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam |

33.2३३.२

निहत्य रावणं संख्ये ह्य् आनयिष्यन्ति मैथिलीम् ॥ (३३।२)

nihatya rāvaṇaṃ saṃkhye hy ānayiṣyanti maithilīm ||

34.1३४.१

ततस् तम् उद्योगम् अवेक्ष्य बुद्धिमान् हरिप्रवीरस्य निदेशवर्तिनः । (३४।१)

tatas tam udyogam avekṣya buddhimān haripravīrasya nideśavartinaḥ |

34.2३४.२

बभूव हर्षाद् वसुधाधिपात्मजः प्रबुद्धनीलोत्पलतुल्यदर्शनः ॥ (३४।२)

babhūva harṣād vasudhādhipātmajaḥ prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 37

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit