कथयित्वा सुदुःखार्तः सुमन्त्रेण चिरं सह । (१।१)

रामे दक्षिणकूलस्थे जगाम स्वगृहं गुहः ॥ (१।२)

अनुज्ञातः सुमन्त्रो ऽथ योजयित्वा हयोत्तमान् । (२।१)

अयोध्याम् एव नगरीं प्रययौ गाढदुर्मनाः ॥ (२।२)

स वनानि सुगन्धीनि सरितश् च सरांसि च । (३।१)

पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रं ग्रामाणि नगराणि च ॥ (३।२)

ततः सायाह्नसमये तृतीये ऽहनि सारथिः । (४।१)

अयोध्यां समनुप्राप्य निरानन्दां ददर्श ह ॥ (४।२)

स शून्याम् इव निःशब्दां दृष्ट्वा परमदुर्मनाः । (५।१)

सुमन्त्रश् चिन्तयामास शोकवेगसमाहतः ॥ (५।२)

कच्चिन् न सगजा साश्वा सजना सजनाधिपा । (६।१)

रामसंतापदुःखेन दग्धा शोकाग्निना पुरी । (६।२)

इति चिन्तापरः सूतस् त्वरितः प्रविवेश ह ॥ (६।३)

सुमन्त्रम् अभियान्तं तं शतशो ऽथ सहस्रशः । (७।१)

क्व राम इति पृच्छन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥ (७।२)

तेषां शशंस गङ्गायाम् अहम् आपृच्छ्य राघवम् । (८।१)

अनुज्ञातो निवृत्तो ऽस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥ (८।२)

ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्पपूर्णमुखा जनाः । (९।१)

अहो धिग् इति निःश्वस्य हा रामेति च चुक्रुशुः ॥ (९।२)

शुश्राव च वचस् तेषां वृन्दं वृन्दं च तिष्ठताम् । (१०।१)

हताः स्म खलु ये नेह पश्याम इति राघवम् ॥ (१०।२)

दानयज्ञविवाहेषु समाजेषु महत्सु च । (११।१)

न द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकं रामम् अन्तरा ॥ (११।२)

किं समर्थं जनस्यास्य किं प्रियं किं सुखावहम् । (१२।१)

इति रामेण नगरं पितृवत् परिपालितम् ॥ (१२।२)

वातायनगतानां च स्त्रीणाम् अन्वन्तरापणम् । (१३।१)

रामशोकाभितप्तानां शुश्राव परिदेवनम् ॥ (१३।२)

स राजमार्गमध्येन सुमन्त्रः पिहिताननः । (१४।१)

यत्र राजा दशरथस् तद् एवोपययौ गृहम् ॥ (१४।२)

सो ऽवतीर्य रथाच् छीघ्रं राजवेश्म प्रविश्य च । (१५।१)

कक्ष्याः सप्ताभिचक्राम महाजनसमाकुलाः ॥ (१५।२)

ततो दशरथस्त्रीणां प्रासादेभ्यस् ततस् ततः । (१६।१)

रामशोकाभितप्तानां मन्दं शुश्राव जल्पितम् ॥ (१६।२)

सह रामेण निर्यातो विना रामम् इहागतः । (१७।१)

सूतः किं नाम कौसल्यां शोचन्तीं प्रतिवक्ष्यति ॥ (१७।२)

यथा च मन्ये दुर्जीवम् एवं न सुकरं ध्रुवम् । (१८।१)

आच्छिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥ (१८।२)

सत्यरूपं तु तद्वाक्यं राज्ञः स्त्रीणां निशामयन् । (१९।१)

प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥ (१९।२)

स प्रविश्याष्टमीं कक्ष्यां राजानं दीनम् आतुरम् । (२०।१)

पुत्रशोकपरिद्यूनम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥ (२०।२)

अभिगम्य तम् आसीनं नरेन्द्रम् अभिवाद्य च । (२१।१)

सुमन्त्रो रामवचनं यथोक्तं प्रत्यवेदयत् ॥ (२१।२)

स तूष्णीम् एव तच् छ्रुत्वा राजा विभ्रान्तचेतनः । (२२।१)

मूर्छितो न्यपतद् भूमौ रामशोकाभिपीडितः ॥ (२२।२)

ततो ऽन्तःपुरम् आविद्धं मूर्छिते पृथिवीपतौ । (२३।१)

उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥ (२३।२)

सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितं पतिम् । (२४।१)

उत्थापयामास तदा वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)

इमं तस्य महाभाग दूतं दुष्करकारिणः । (२५।१)

वनवासाद् अनुप्राप्तं कस्मान् न प्रतिभाषसे ॥ (२५।२)

अद्येमम् अनयं कृत्वा व्यपत्रपसि राघव । (२६।१)

उत्तिष्ठ सुकृतं ते ऽस्तु शोके न स्यात् सहायता ॥ (२६।२)

देव यस्या भयाद् रामं नानुपृच्छसि सारथिम् । (२७।१)

नेह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धं प्रतिभाष्यताम् ॥ (२७।२)

सा तथोक्त्वा महाराजं कौसल्या शोकलालसा । (२८।१)

धरण्यां निपपाताशु बाष्पविप्लुतभाषिणी ॥ (२८।२)

एवं विलपतीं दृष्ट्वा कौसल्यां पतितां भुवि । (२९।१)

पतिं चावेक्ष्य ताः सर्वाः सस्वरं रुरुदुः स्त्रियः ॥ (२९।२)

ततस् तम् अन्तःपुरनादम् उत्थितं समीक्ष्य वृद्धास् तरुणाश् च मानवाः । (३०।१)

स्त्रियश् च सर्वा रुरुदुः समन्ततः पुरं तदासीत् पुनर् एव संकुलम् ॥ (३०।२)