रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 24

530 of 606 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

निवर्तमानः संहृष्टो रावणः स दुरात्मवान् । (१।१)

nivartamānaḥ saṃhṛṣṭo rāvaṇaḥ sa durātmavān |

1.2१.२

जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ॥ (१।२)

jahre pathi narendrarṣidevagandharvakanyakāḥ ||

2.1२.१

दर्शनीयां हि यां रक्षः कन्यां स्त्रीं वाथ पश्यति । (२।१)

darśanīyāṃ hi yāṃ rakṣaḥ kanyāṃ strīṃ vātha paśyati |

2.2२.२

हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने संन्यवेशयत् ॥ (२।२)

hatvā bandhujanaṃ tasyā vimāne saṃnyaveśayat ||

3.1३.१

तत्र पन्नगयक्षाणां मानुषाणां च रक्षसाम् । (३।१)

tatra pannagayakṣāṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca rakṣasām |

3.2३.२

दैत्यानां दानवानां च कन्या जग्राह रावणः ॥ (३।२)

daityānāṃ dānavānāṃ ca kanyā jagrāha rāvaṇaḥ ||

4.1४.१

दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः । (४।१)

dīrghakeśyaḥ sucārvaṅgyaḥ pūrṇacandranibhānanāḥ |

4.2४.२

शोकायत्तास्तरुण्यश्च समस्ताः स्तननम्रिताः ॥ (४।२)

śokāyattāstaruṇyaśca samastāḥ stananamritāḥ ||

5.1५.१

तुल्यम् अग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसंभवम् । (५।१)

tulyam agnyarciṣāṃ tatra śokāgnibhayasaṃbhavam |

5.2५.२

प्रवेपमाना दुःखार्ता मुमुचुर् बाष्पजं जलम् ॥ (५।२)

pravepamānā duḥkhārtā mumucur bāṣpajaṃ jalam ||

6.1६.१

तासां निश्वसमानानां निश्वासैः सम्प्रदीपितम् । (६।१)

tāsāṃ niśvasamānānāṃ niśvāsaiḥ sampradīpitam |

6.2६.२

अग्निहोत्रम् इवाभाति संनिरुद्धाग्निपुष्पकम् ॥ (६।२)

agnihotram ivābhāti saṃniruddhāgnipuṣpakam ||

7.1७.१

काचिद् दध्यौ सुदुःखार्ता हन्याद् अपि हि माम् अयम् । (७।१)

kācid dadhyau suduḥkhārtā hanyād api hi mām ayam |

7.2७.२

स्मृत्वा मातॄः पितॄन् भ्रातॄन् पुत्रान् वै श्वशुरान् अपि । (७।२)

smṛtvā mātṝḥ pitṝn bhrātṝn putrān vai śvaśurān api |

7.3७.३

दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ॥ (७।३)

duḥkhaśokasamāviṣṭā vilepuḥ sahitāḥ striyaḥ ||

8.1८.१

कथं नु खलु मे पुत्रः करिष्यति मया विना । (८।१)

kathaṃ nu khalu me putraḥ kariṣyati mayā vinā |

8.2८.२

कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ॥ (८।२)

kathaṃ mātā kathaṃ bhrātā nimagnāḥ śokasāgare ||

9.1९.१

हा कथं नु करिष्यामि भर्तारं दैवतं विना । (९।१)

hā kathaṃ nu kariṣyāmi bhartāraṃ daivataṃ vinā |

9.2९.२

मृत्यो प्रसीद याचे त्वां नय मां यमसादनम् ॥ (९।२)

mṛtyo prasīda yāce tvāṃ naya māṃ yamasādanam ||

10.1१०.१

किं नु मे दुष्कृतं कर्म कृतं देहान्तरे पुरा । (१०।१)

kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma kṛtaṃ dehāntare purā |

10.2१०.२

ततो ऽस्मि धर्षितानेन पतिता शोकसागरे ॥ (१०।२)

tato 'smi dharṣitānena patitā śokasāgare ||

11.1११.१

न खल्विदानीं पश्यामि दुःखस्यान्तम् इहात्मनः । (११।१)

na khalvidānīṃ paśyāmi duḥkhasyāntam ihātmanaḥ |

11.2११.२

अहो धिङ्मानुषांल्लोकान्नास्ति खल्वधमः परः ॥ (११।२)

aho dhiṅmānuṣāṃllokānnāsti khalvadhamaḥ paraḥ ||

12.1१२.१

यद् दुर्बला बलवता बान्धवा रावणेन मे । (१२।१)

yad durbalā balavatā bāndhavā rāvaṇena me |

12.2१२.२

उदितेनैव सूर्येण तारका इव नाशिताः ॥ (१२।२)

uditenaiva sūryeṇa tārakā iva nāśitāḥ ||

13.1१३.१

अहो सुबलवद् रक्षो वधोपायेषु रज्यते । (१३।१)

aho subalavad rakṣo vadhopāyeṣu rajyate |

13.2१३.२

अहो दुर्वृत्तम् आत्मानं स्वयम् एव न बुध्यते ॥ (१३।२)

aho durvṛttam ātmānaṃ svayam eva na budhyate ||

14.1१४.१

सर्वथा सदृशस्तावद् विक्रमो ऽस्य दुरात्मनः । (१४।१)

sarvathā sadṛśastāvad vikramo 'sya durātmanaḥ |

14.2१४.२

इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् ॥ (१४।२)

idaṃ tvasadṛśaṃ karma paradārābhimarśanam ||

15.1१५.१

यस्माद् एष परक्यासु स्त्रीषु रज्यति दुर्मतिः । (१५।१)

yasmād eṣa parakyāsu strīṣu rajyati durmatiḥ |

15.2१५.२

तस्माद्धि स्त्रीकृतेनैव वधं प्राप्स्यति रावणः ॥ (१५।२)

tasmāddhi strīkṛtenaiva vadhaṃ prāpsyati rāvaṇaḥ ||

16.1१६.१

शप्तः स्त्रीभिः स तु तदा हततेजाः सुनिष्प्रभः । (१६।१)

śaptaḥ strībhiḥ sa tu tadā hatatejāḥ suniṣprabhaḥ |

16.2१६.२

पतिव्रताभिः साध्वीभिः स्थिताभिः साधुवर्त्मनि ॥ (१६।२)

pativratābhiḥ sādhvībhiḥ sthitābhiḥ sādhuvartmani ||

17.1१७.१

एवं विलपमानासु रावणो राक्षसाधिपः । (१७।१)

evaṃ vilapamānāsu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

17.2१७.२

प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ॥ (१७।२)

praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ ||

18.1१८.१

ततो राक्षसराजस्य स्वसा परमदुःखिता । (१८।१)

tato rākṣasarājasya svasā paramaduḥkhitā |

18.2१८.२

पादयोः पतिता तस्य वक्तुम् एवोपचक्रमे ॥ (१८।२)

pādayoḥ patitā tasya vaktum evopacakrame ||

19.1१९.१

ततः स्वसारम् उत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् । (१९।१)

tataḥ svasāram utthāpya rāvaṇaḥ parisāntvayan |

19.2१९.२

अब्रवीत् किम् इदं भद्रे वक्तुम् अर्हसि मे द्रुतम् ॥ (१९।२)

abravīt kim idaṃ bhadre vaktum arhasi me drutam ||

20.1२०.१

सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी राक्षसी वाक्यम् अब्रवीत् । (२०।१)

sā bāṣpapariruddhākṣī rākṣasī vākyam abravīt |

20.2२०.२

हतास्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता कृता ॥ (२०।२)

hatāsmi vidhavā rājaṃstvayā balavatā kṛtā ||

21.1२१.१

एते वीर्यात् त्वया राजन् दैत्या विनिहता रणे । (२१।१)

ete vīryāt tvayā rājan daityā vinihatā raṇe |

21.2२१.२

कालकेया इति ख्याता महाबलपराक्रमाः ॥ (२१।२)

kālakeyā iti khyātā mahābalaparākramāḥ ||

22.1२२.१

तत्र मे निहतो भर्ता गरीयाञ्जीविताद् अपि । (२२।१)

tatra me nihato bhartā garīyāñjīvitād api |

22.2२२.२

स त्वया दयितस्तत्र भ्रात्रा शत्रुसमेन वै ॥ (२२।२)

sa tvayā dayitastatra bhrātrā śatrusamena vai ||

23.1२३.१

या त्वयास्मि हता राजन् स्वयम् एवेह बन्धुना । (२३।१)

yā tvayāsmi hatā rājan svayam eveha bandhunā |

23.2२३.२

दुःखं वैधव्यशब्दं च दत्तं भोक्ष्याम्यहं त्वया ॥ (२३।२)

duḥkhaṃ vaidhavyaśabdaṃ ca dattaṃ bhokṣyāmyahaṃ tvayā ||

24.1२४.१

ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि । (२४।१)

nanu nāma tvayā rakṣyo jāmātā samareṣvapi |

24.2२४.२

तं निहत्य रणे राजन् स्वयम् एव न लज्जसे ॥ (२४।२)

taṃ nihatya raṇe rājan svayam eva na lajjase ||

25.1२५.१

एवम् उक्तस्तया रक्षो भगिन्या क्रोशमानया । (२५।१)

evam uktastayā rakṣo bhaginyā krośamānayā |

25.2२५.२

अब्रवीत् सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वम् इदं वचः ॥ (२५।२)

abravīt sāntvayitvā tāṃ sāmapūrvam idaṃ vacaḥ ||

26.1२६.१

अलं वत्से विषादेन न भेतव्यं च सर्वशः । (२६।१)

alaṃ vatse viṣādena na bhetavyaṃ ca sarvaśaḥ |

26.2२६.२

मानदानविशेषैस्त्वां तोषयिष्यामि नित्यशः ॥ (२६।२)

mānadānaviśeṣaistvāṃ toṣayiṣyāmi nityaśaḥ ||

27.1२७.१

युद्धे प्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयकाङ्क्षी क्षिपञ्शरान् । (२७।१)

yuddhe pramatto vyākṣipto jayakāṅkṣī kṣipañśarān |

27.2२७.२

नावगच्छामि युद्धेषु स्वान् परान् वाप्यहं शुभे । (२७।२)

nāvagacchāmi yuddheṣu svān parān vāpyahaṃ śubhe |

27.3२७.३

तेनासौ निहतः संख्ये मया भर्ता तव स्वसः ॥ (२७।३)

tenāsau nihataḥ saṃkhye mayā bhartā tava svasaḥ ||

28.1२८.१

अस्मिन् काले तु यत् प्राप्तं तत् करिष्यामि ते हितम् । (२८।१)

asmin kāle tu yat prāptaṃ tat kariṣyāmi te hitam |

28.2२८.२

भ्रातुर् ऐश्वर्यसंस्थस्य खरस्य भव पार्श्वतः ॥ (२८।२)

bhrātur aiśvaryasaṃsthasya kharasya bhava pārśvataḥ ||

29.1२९.१

चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति । (२९।१)

caturdaśānāṃ bhrātā te sahasrāṇāṃ bhaviṣyati |

29.2२९.२

प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महौजसाम् ॥ (२९।२)

prabhuḥ prayāṇe dāne ca rākṣasānāṃ mahaujasām ||

30.1३०.१

तत्र मातृष्वसुः पुत्रो भ्राता तव खरः प्रभुः । (३०।१)

tatra mātṛṣvasuḥ putro bhrātā tava kharaḥ prabhuḥ |

30.2३०.२

भविष्यति सदा कुर्वन् यद् वक्ष्यसि वचः स्वयम् ॥ (३०।२)

bhaviṣyati sadā kurvan yad vakṣyasi vacaḥ svayam ||

31.1३१.१

शीघ्रं गच्छत्वयं शूरो दण्डकान् परिरक्षितुम् । (३१।१)

śīghraṃ gacchatvayaṃ śūro daṇḍakān parirakṣitum |

31.2३१.२

दूषणो ऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः ॥ (३१।२)

dūṣaṇo 'sya balādhyakṣo bhaviṣyati mahābalaḥ ||

32.1३२.१

स हि शप्तो वनोद्देशः क्रुद्धेनोशनसा पुरा । (३२।१)

sa hi śapto vanoddeśaḥ kruddhenośanasā purā |

32.2३२.२

राक्षसानाम् अयं वासो भविष्यति न संशयः ॥ (३२।२)

rākṣasānām ayaṃ vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

33.1३३.१

एवम् उक्त्वा दशग्रीवः सैन्यं तस्यादिदेश ह । (३३।१)

evam uktvā daśagrīvaḥ sainyaṃ tasyādideśa ha |

33.2३३.२

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां कामरूपिणाम् ॥ (३३।२)

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ kāmarūpiṇām ||

34.1३४.१

स तैः सर्वैः परिवृतो राक्षसैर् घोरदर्शनैः । (३४।१)

sa taiḥ sarvaiḥ parivṛto rākṣasair ghoradarśanaiḥ |

34.2३४.२

खरः सम्प्रययौ शीघ्रं दण्डकान् अकुतोभयः ॥ (३४।२)

kharaḥ samprayayau śīghraṃ daṇḍakān akutobhayaḥ ||

35.1३५.१

स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् । (३५।१)

sa tatra kārayāmāsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam |

35.2३५.२

सा च शूर्पणखा प्रीता न्यवसद् दण्डकावने ॥ (३५।२)

sā ca śūrpaṇakhā prītā nyavasad daṇḍakāvane ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 24

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit