रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 61

137 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

व्यतीतायां तु शर्वर्याम् आदित्यस्योदये ततः । (१।१)

vyatītāyāṃ tu śarvaryām ādityasyodaye tataḥ |

1.2१.२

समेत्य राजकर्तारः सभाम् ईयुर् द्विजातयः ॥ (१।२)

sametya rājakartāraḥ sabhām īyur dvijātayaḥ ||

2.1२.१

मार्कण्डेयो ऽथ मौद्गल्यो वामदेवश् च काश्यपः । (२।१)

mārkaṇḍeyo 'tha maudgalyo vāmadevaś ca kāśyapaḥ |

2.2२.२

कात्यायनो गौतमश् च जाबालिश् च महायशाः ॥ (२।२)

kātyāyano gautamaś ca jābāliś ca mahāyaśāḥ ||

3.1३.१

एते द्विजाः सहामात्यैः पृथग् वाचम् उदीरयन् । (३।१)

ete dvijāḥ sahāmātyaiḥ pṛthag vācam udīrayan |

3.2३.२

वसिष्ठम् एवाभिमुखाः श्रेष्ठं राजपुरोहितम् ॥ (३।२)

vasiṣṭham evābhimukhāḥ śreṣṭhaṃ rājapurohitam ||

4.1४.१

अतीता शर्वरी दुःखं या नो वर्षशतोपमा । (४।१)

atītā śarvarī duḥkhaṃ yā no varṣaśatopamā |

4.2४.२

अस्मिन् पञ्चत्वम् आपन्ने पुत्रशोकेन पार्थिवे ॥ (४।२)

asmin pañcatvam āpanne putraśokena pārthive ||

5.1५.१

स्वर्गतश् च महाराजो रामश् चारण्यम् आश्रितः । (५।१)

svargataś ca mahārājo rāmaś cāraṇyam āśritaḥ |

5.2५.२

लक्ष्मणश् चापि तेजस्वी रामेणैव गतः सह ॥ (५।२)

lakṣmaṇaś cāpi tejasvī rāmeṇaiva gataḥ saha ||

6.1६.१

उभौ भरतशत्रुघ्नौ केकयेषु परंतपौ । (६।१)

ubhau bharataśatrughnau kekayeṣu paraṃtapau |

6.2६.२

पुरे राजगृहे रम्ये मातामहनिवेशने ॥ (६।२)

pure rājagṛhe ramye mātāmahaniveśane ||

7.1७.१

इक्ष्वाकूणाम् इहाद्यैव कश्चिद् राजा विधीयताम् । (७।१)

ikṣvākūṇām ihādyaiva kaścid rājā vidhīyatām |

7.2७.२

अराजकं हि नो राष्ट्रं न विनाशम् अवाप्नुयात् ॥ (७।२)

arājakaṃ hi no rāṣṭraṃ na vināśam avāpnuyāt ||

8.1८.१

नाराजके जनपदे विद्युन्माली महास्वनः । (८।१)

nārājake janapade vidyunmālī mahāsvanaḥ |

8.2८.२

अभिवर्षति पर्जन्यो महीं दिव्येन वारिणा ॥ (८।२)

abhivarṣati parjanyo mahīṃ divyena vāriṇā ||

9.1९.१

नाराजके जनपदे बीजमुष्टिः प्रकीर्यते । (९।१)

nārājake janapade bījamuṣṭiḥ prakīryate |

9.2९.२

नाराजके पितुः पुत्रो भार्या वा वर्तते वशे ॥ (९।२)

nārājake pituḥ putro bhāryā vā vartate vaśe ||

10.1१०.१

अराजके धनं नास्ति नास्ति भार्याप्य् अराजके । (१०।१)

arājake dhanaṃ nāsti nāsti bhāryāpy arājake |

10.2१०.२

इदम् अत्याहितं चान्यत् कुतः सत्यम् अराजके ॥ (१०।२)

idam atyāhitaṃ cānyat kutaḥ satyam arājake ||

11.1११.१

नाराजके जनपदे कारयन्ति सभां नराः । (११।१)

nārājake janapade kārayanti sabhāṃ narāḥ |

11.2११.२

उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्यगृहाणि च ॥ (११।२)

udyānāni ca ramyāṇi hṛṣṭāḥ puṇyagṛhāṇi ca ||

12.1१२.१

नाराजके जनपदे यज्ञशीला द्विजातयः । (१२।१)

nārājake janapade yajñaśīlā dvijātayaḥ |

12.2१२.२

सत्त्राण्य् अन्वासते दान्ता ब्राह्मणाः संशितव्रताः ॥ (१२।२)

sattrāṇy anvāsate dāntā brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ ||

13.1१३.१

नाराजके जनपदे प्रभूतनटनर्तकाः । (१३।१)

nārājake janapade prabhūtanaṭanartakāḥ |

13.2१३.२

उत्सवाश् च समाजाश् च वर्धन्ते राष्ट्रवर्धनाः ॥ (१३।२)

utsavāś ca samājāś ca vardhante rāṣṭravardhanāḥ ||

14.1१४.१

नाराजके जनपदे सिद्धार्था व्यवहारिणः । (१४।१)

nārājake janapade siddhārthā vyavahāriṇaḥ |

14.2१४.२

कथाभिर् अनुरज्यन्ते कथाशीलाः कथाप्रियैः ॥ (१४।२)

kathābhir anurajyante kathāśīlāḥ kathāpriyaiḥ ||

15.1१५.१

नाराजके जनपदे वाहनैः शीघ्रगामिभिः । (१५।१)

nārājake janapade vāhanaiḥ śīghragāmibhiḥ |

15.2१५.२

नरा निर्यान्त्य् अरण्यानि नारीभिः सह कामिनः ॥ (१५।२)

narā niryānty araṇyāni nārībhiḥ saha kāminaḥ ||

16.1१६.१

नाराजके जनपदे धनवन्तः सुरक्षिताः । (१६।१)

nārājake janapade dhanavantaḥ surakṣitāḥ |

16.2१६.२

शेरते विवृतद्वाराः कृषिगोरक्षजीविनः ॥ (१६।२)

śerate vivṛtadvārāḥ kṛṣigorakṣajīvinaḥ ||

17.1१७.१

नाराजके जनपदे वणिजो दूरगामिनः । (१७।१)

nārājake janapade vaṇijo dūragāminaḥ |

17.2१७.२

गच्छन्ति क्षेमम् अध्वानं बहुपुण्यसमाचिताः ॥ (१७।२)

gacchanti kṣemam adhvānaṃ bahupuṇyasamācitāḥ ||

18.1१८.१

नाराजके जनपदे चरत्य् एकचरो वशी । (१८।१)

nārājake janapade caraty ekacaro vaśī |

18.2१८.२

भावयन्न् आत्मनात्मानं यत्र सायंगृहो मुनिः ॥ (१८।२)

bhāvayann ātmanātmānaṃ yatra sāyaṃgṛho muniḥ ||

19.1१९.१

नाराजके जनपदे योगक्षेमं प्रवर्तते । (१९।१)

nārājake janapade yogakṣemaṃ pravartate |

19.2१९.२

न चाप्य् अराजके सेना शत्रून् विषहते युधि ॥ (१९।२)

na cāpy arājake senā śatrūn viṣahate yudhi ||

20.1२०.१

यथा ह्य् अनुदका नद्यो यथा वाप्य् अतृणं वनम् । (२०।१)

yathā hy anudakā nadyo yathā vāpy atṛṇaṃ vanam |

20.2२०.२

अगोपाला यथा गावस् तथा राष्ट्रम् अराजकम् ॥ (२०।२)

agopālā yathā gāvas tathā rāṣṭram arājakam ||

21.1२१.१

नाराजके जनपदे स्वकं भवति कस्यचित् । (२१।१)

nārājake janapade svakaṃ bhavati kasyacit |

21.2२१.२

मत्स्या इव नरा नित्यं भक्षयन्ति परस्परम् ॥ (२१।२)

matsyā iva narā nityaṃ bhakṣayanti parasparam ||

22.1२२.१

ये हि संभिन्नमर्यादा नास्तिकाश् छिन्नसंशयाः । (२२।१)

ye hi saṃbhinnamaryādā nāstikāś chinnasaṃśayāḥ |

22.2२२.२

ते ऽपि भावाय कल्पन्ते राजदण्डनिपीडिताः ॥ (२२।२)

te 'pi bhāvāya kalpante rājadaṇḍanipīḍitāḥ ||

23.1२३.१

अहो तम इवेदं स्यान् न प्रज्ञायेत किंचन । (२३।१)

aho tama ivedaṃ syān na prajñāyeta kiṃcana |

23.2२३.२

राजा चेन् न भवेल् लोके विभजन् साध्वसाधुनी ॥ (२३।२)

rājā cen na bhavel loke vibhajan sādhvasādhunī ||

24.1२४.१

जीवत्य् अपि महाराजे तवैव वचनं वयम् । (२४।१)

jīvaty api mahārāje tavaiva vacanaṃ vayam |

24.2२४.२

नातिक्रमामहे सर्वे वेलां प्राप्येव सागरः ॥ (२४।२)

nātikramāmahe sarve velāṃ prāpyeva sāgaraḥ ||

25.1२५.१

स नः समीक्ष्य द्विजवर्यवृत्तं नृपं विना राज्यम् अरण्यभूतम् । (२५।१)

sa naḥ samīkṣya dvijavaryavṛttaṃ nṛpaṃ vinā rājyam araṇyabhūtam |

25.2२५.२

कुमारम् इक्ष्वाकुसुतं वदान्यं त्वम् एव राजानम् इहाभिषिञ्च ॥ (२५।२)

kumāram ikṣvākusutaṃ vadānyaṃ tvam eva rājānam ihābhiṣiñca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 61

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit