Rām, 4, 35
Select a line for its word-by-word analysis.
इत्य् उक्तस् तारया वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् । (१।१)
ity uktas tārayā vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |
मृदुस्वभावः सौमित्रिः प्रतिजग्राह तद्वचः ॥ (१।२)
mṛdusvabhāvaḥ saumitriḥ pratijagrāha tadvacaḥ ||
लक्ष्मणात् सुमहत्त्रासं वस्त्रं क्लिन्नम् इवात्यजत् ॥ (२।२)
lakṣmaṇāt sumahattrāsaṃ vastraṃ klinnam ivātyajat ||
ततः कण्ठगतं माल्यं चित्रं बहुगुणं महत् । (३।१)
tataḥ kaṇṭhagataṃ mālyaṃ citraṃ bahuguṇaṃ mahat |
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवः संप्रहर्षयन् ॥ (४।२)
abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaḥ saṃpraharṣayan ||
प्रनष्टा श्रीश् च कीर्तिश् च कपिराज्यं च शाश्वतम् । (५।१)
pranaṣṭā śrīś ca kīrtiś ca kapirājyaṃ ca śāśvatam |
रामप्रसादात् सौमित्रे पुनः प्राप्तम् इदं मया ॥ (५।२)
rāmaprasādāt saumitre punaḥ prāptam idaṃ mayā ||
कः शक्तस् तस्य देवस्य ख्यातस्य स्वेन कर्मणा । (६।१)
kaḥ śaktas tasya devasya khyātasya svena karmaṇā |
सीतां प्राप्स्यति धर्मात्मा वधिष्यति च रावणम् । (७।१)
sītāṃ prāpsyati dharmātmā vadhiṣyati ca rāvaṇam |
धनुर् विस्फारयाणस्य यस्य शब्देन लक्ष्मण । (९।१)
dhanur visphārayāṇasya yasya śabdena lakṣmaṇa |
सशैला कम्पिता भूमिः सहायैस् तस्य किं नु वै ॥ (९।२)
saśailā kampitā bhūmiḥ sahāyais tasya kiṃ nu vai ||
अनुयात्रां नरेन्द्रस्य करिष्ये ऽहं नरर्षभ । (१०।१)
anuyātrāṃ narendrasya kariṣye 'haṃ nararṣabha |
गच्छतो रावणं हन्तुं वैरिणं सपुरःसरम् ॥ (१०।२)
gacchato rāvaṇaṃ hantuṃ vairiṇaṃ sapuraḥsaram ||
यदि किंचिद् अतिक्रान्तं विश्वासात् प्रणयेन वा । (११।१)
yadi kiṃcid atikrāntaṃ viśvāsāt praṇayena vā |
प्रेष्यस्य क्षमितव्यं मे न कश्चिन् नापराध्यति ॥ (११।२)
preṣyasya kṣamitavyaṃ me na kaścin nāparādhyati ||
इति तस्य ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः । (१२।१)
iti tasya bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
अभवल्लक्ष्मणः प्रीतः प्रेम्णा चेदम् उवाच ह ॥ (१२।२)
abhavallakṣmaṇaḥ prītaḥ premṇā cedam uvāca ha ||
त्वया नाथेन सुग्रीव प्रश्रितेन विशेषतः ॥ (१३।२)
tvayā nāthena sugrīva praśritena viśeṣataḥ ||
यस् ते प्रभावः सुग्रीव यच् च ते शौचम् उत्तमम् । (१४।१)
yas te prabhāvaḥ sugrīva yac ca te śaucam uttamam |
अर्हस्त्वं कपिराज्यस्य श्रियं भोक्तुम् अनुत्तमाम् ॥ (१४।२)
arhastvaṃ kapirājyasya śriyaṃ bhoktum anuttamām ||
वधिष्यति रणे शत्रून् अचिरान्नात्र संशयः ॥ (१५।२)
vadhiṣyati raṇe śatrūn acirānnātra saṃśayaḥ ||
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य संग्रामेष्व् अनिवर्तिनः । (१६।१)
dharmajñasya kṛtajñasya saṃgrāmeṣv anivartinaḥ |
उपपन्नं च युक्तं च सुग्रीव तव भाषितम् ॥ (१६।२)
upapannaṃ ca yuktaṃ ca sugrīva tava bhāṣitam ||
दोषज्ञः सति सामर्थ्ये को ऽन्यो भाषितुम् अर्हति । (१७।१)
doṣajñaḥ sati sāmarthye ko 'nyo bhāṣitum arhati |
वर्जयित्वा मम ज्येष्ठं त्वां च वानरसत्तम ॥ (१७।२)
varjayitvā mama jyeṣṭhaṃ tvāṃ ca vānarasattama ||
किं तु शीघ्रम् इतो वीर निष्क्राम त्वं मया सह । (१९।१)
kiṃ tu śīghram ito vīra niṣkrāma tvaṃ mayā saha |
सान्त्वयस्व वयस्यं च भार्याहरणदुःखितम् ॥ (१९।२)
sāntvayasva vayasyaṃ ca bhāryāharaṇaduḥkhitam ||
यच् च शोकाभिभूतस्य श्रुत्वा रामस्य भाषितम् । (२०।१)
yac ca śokābhibhūtasya śrutvā rāmasya bhāṣitam |
मया त्वं परुषाण्य् उक्तस् तच् च त्वं क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (२०।२)
mayā tvaṃ paruṣāṇy uktas tac ca tvaṃ kṣantum arhasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.