Rām, 1, 21
Select a line for its word-by-word analysis.
पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैर् अभिमन्त्रितम् ॥ (२।२)
purodhasā vasiṣṭhena maṅgalair abhimantritam ||
स पुत्रं मूर्ध्न्य् उपाघ्राय राजा दशरथः प्रियम् । (३।१)
sa putraṃ mūrdhny upāghrāya rājā daśarathaḥ priyam |
पुष्पवृष्टिर् महत्य् आसीद् देवदुन्दुभिनिस्वनः । (५।१)
puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd devadundubhinisvanaḥ |
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः प्रयाते तु महात्मनि ॥ (५।२)
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani ||
काकपक्षधरो धन्वी तं च सौमित्रिर् अन्वगात् ॥ (६।२)
kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitrir anvagāt ||
विश्वामित्रं महात्मानं त्रिशीर्षाव् इव पन्नगौ । (७।२)
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāv iva pannagau |
बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती । (८।१)
baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī |
स्थाणुं देवम् इवाचिन्त्यं कुमाराव् इव पावकी ॥ (८।२)
sthāṇuṃ devam ivācintyaṃ kumārāv iva pāvakī ||
रामेति मधुरां वाणीं विश्वामित्रो ऽभ्यभाषत ॥ (९।२)
rāmeti madhurāṃ vāṇīṃ viśvāmitro 'bhyabhāṣata ||
गृहाण वत्स सलिलं मा भूत् कालस्य पर्ययः । (१०।१)
gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūt kālasya paryayaḥ |
मन्त्रग्रामं गृहाण त्वं बलाम् अतिबलां तथा ॥ (१०।२)
mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balām atibalāṃ tathā ||
न श्रमो न ज्वरो वा ते न रूपस्य विपर्ययः । (११।१)
na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ |
न च सुप्तं प्रमत्तं वा धर्षयिष्यन्ति नैरृताः ॥ (११।२)
na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ ||
न बाह्वोः सदृशो वीर्ये पृथिव्याम् अस्ति कश्चन । (१२।१)
na bāhvoḥ sadṛśo vīrye pṛthivyām asti kaścana |
त्रिषु लोकेषु वा राम न भवेत् सदृशस् तव ॥ (१२।२)
triṣu lokeṣu vā rāma na bhavet sadṛśas tava ||
न सौभाग्ये न दाक्षिण्ये न ज्ञाने बुद्धिनिश्चये । (१३।१)
na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye |
एतद्विद्याद्वये लब्धे भविता नास्ति ते समः । (१४।१)
etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ |
क्षुत्पिपासे न ते राम भविष्येते नरोत्तम । (१५।१)
kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama |
विद्याद्वयम् अधीयाने यशश् चाप्य् अतुलं भुवि ॥ (१५।३)
vidyādvayam adhīyāne yaśaś cāpy atulaṃ bhuvi ||
प्रदातुं तव काकुत्स्थ सदृशस् त्वं हि धार्मिक ॥ (१६।२)
pradātuṃ tava kākutstha sadṛśas tvaṃ hi dhārmika ||
कामं बहुगुणाः सर्वे त्वय्य् एते नात्र संशयः । (१७।१)
kāmaṃ bahuguṇāḥ sarve tvayy ete nātra saṃśayaḥ |
ततो रामो जलं स्पृष्ट्वा प्रहृष्टवदनः शुचिः । (१८।१)
tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaḥ śuciḥ |
प्रतिजग्राह ते विद्ये महर्षेर् भावितात्मनः । (१८।२)
pratijagrāha te vidye maharṣer bhāvitātmanaḥ |
ऊषुस् तां रजनीं तत्र सरय्वां सुसुखं त्रयः ॥ (१९।२)
ūṣus tāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.