रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 23

281 of 606 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम् । (१।१)

tataḥ samupajighrantī kapirājasya tanmukham |

1.2१.२

पतिं लोकाच् च्युतं तारा मृतं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

patiṃ lokāc cyutaṃ tārā mṛtaṃ vacanam abravīt ||

2.1२.१

शेषे त्वं विषमे दुःखम् अकृत्वा वचनं मम । (२।१)

śeṣe tvaṃ viṣame duḥkham akṛtvā vacanaṃ mama |

2.2२.२

उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले ॥ (२।२)

upalopacite vīra suduḥkhe vasudhātale ||

3.1३.१

मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव । (३।१)

mattaḥ priyatarā nūnaṃ vānarendra mahī tava |

3.2३.२

शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे ॥ (३।२)

śeṣe hi tāṃ pariṣvajya māṃ ca na pratibhāṣase ||

4.1४.१

सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिकप्रिय । (४।१)

sugrīva eva vikrānto vīra sāhasikapriya |

4.2४.२

ऋक्षवानरमुख्यास् त्वां बलिनं पर्युपासते ॥ (४।२)

ṛkṣavānaramukhyās tvāṃ balinaṃ paryupāsate ||

5.1५.१

एषां विलपितं कृच्छ्रम् अङ्गदस्य च शोचतः । (५।१)

eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchram aṅgadasya ca śocataḥ |

5.2५.२

मम चेमां गिरं श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे ॥ (५।२)

mama cemāṃ giraṃ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase ||

6.1६.१

इदं तच् छूरशयनं यत्र शेषे हतो युधि । (६।१)

idaṃ tac chūraśayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi |

6.2६.२

शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा ॥ (६।२)

śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā ||

7.1७.१

विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय । (७।१)

viśuddhasattvābhijana priyayuddha mama priya |

7.2७.२

माम् अनाथां विहायैकां गतस् त्वम् असि मानद ॥ (७।२)

mām anāthāṃ vihāyaikāṃ gatas tvam asi mānada ||

8.1८.१

शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता । (८।१)

śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā |

8.2८.२

शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम् ॥ (८।२)

śūrabhāryāṃ hatāṃ paśya sadyo māṃ vidhavāṃ kṛtām ||

9.1९.१

अवभग्नश् च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः । (९।१)

avabhagnaś ca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ |

9.2९.२

अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे ॥ (९।२)

agādhe ca nimagnāsmi vipule śokasāgare ||

10.1१०.१

अश्मसारमयं नूनम् इदं मे हृदयं दृढम् । (१०।१)

aśmasāramayaṃ nūnam idaṃ me hṛdayaṃ dṛḍham |

10.2१०.२

भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन् नाद्य शतधा गतम् ॥ (१०।२)

bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā yan nādya śatadhā gatam ||

11.1११.१

सुहृच् चैव हि भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः । (११।१)

suhṛc caiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ |

11.2११.२

आहवे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वम् आगतः ॥ (११।२)

āhave ca parākrāntaḥ śūraḥ pañcatvam āgataḥ ||

12.1१२.१

पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी । (१२।१)

patihīnā tu yā nārī kāmaṃ bhavatu putriṇī |

12.2१२.२

धनधान्यैः सुपूर्णापि विधवेत्य् उच्यते बुधैः ॥ (१२।२)

dhanadhānyaiḥ supūrṇāpi vidhavety ucyate budhaiḥ ||

13.1१३.१

स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले । (१३।१)

svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale |

13.2१३.२

कृमिरागपरिस्तोमे त्वम् एवं शयने यथा ॥ (१३।२)

kṛmirāgaparistome tvam evaṃ śayane yathā ||

14.1१४.१

रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः । (१४।१)

reṇuśoṇitasaṃvītaṃ gātraṃ tava samantataḥ |

14.2१४.२

परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ ॥ (१४।२)

parirabdhuṃ na śaknomi bhujābhyāṃ plavagarṣabha ||

15.1१५.१

कृतकृत्यो ऽद्य सुग्रीवो वैरे ऽस्मिन्न् अतिदारुणे । (१५।१)

kṛtakṛtyo 'dya sugrīvo vaire 'sminn atidāruṇe |

15.2१५.२

यस्य रामविमुक्तेन हृतम् एकेषुणा भयम् ॥ (१५।२)

yasya rāmavimuktena hṛtam ekeṣuṇā bhayam ||

16.1१६.१

शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव । (१६।१)

śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṃsparśane tava |

16.2१६.२

वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वम् आगते ॥ (१६।२)

vāryāmi tvāṃ nirīkṣantī tvayi pañcatvam āgate ||

17.1१७.१

उद्बबर्ह शरं नीलस् तस्य गात्रगतं तदा । (१७।१)

udbabarha śaraṃ nīlas tasya gātragataṃ tadā |

17.2१७.२

गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तम् आशीविषं यथा ॥ (१७।२)

girigahvarasaṃlīnaṃ dīptam āśīviṣaṃ yathā ||

18.1१८.१

तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य च बभौ द्युतिः । (१८।१)

tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ |

18.2१८.२

अस्तमस्तकसंरुद्धो रश्मिर् दिनकराद् इव ॥ (१८।२)

astamastakasaṃruddho raśmir dinakarād iva ||

19.1१९.१

पेतुः क्षतजधारास् तु व्रणेभ्यस् तस्य सर्वशः । (१९।१)

petuḥ kṣatajadhārās tu vraṇebhyas tasya sarvaśaḥ |

19.2१९.२

ताम्रगैरिकसंपृक्ता धारा इव धराधरात् ॥ (१९।२)

tāmragairikasaṃpṛktā dhārā iva dharādharāt ||

20.1२०.१

अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना । (२०।१)

avakīrṇaṃ vimārjantī bhartāraṃ raṇareṇunā |

20.2२०.२

अस्रैर् नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम् ॥ (२०।२)

asrair nayanajaiḥ śūraṃ siṣecāstrasamāhatam ||

21.1२१.१

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् । (२१।१)

rudhirokṣitasarvāṅgaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |

21.2२१.२

उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रम् अङ्गदम् अङ्गना ॥ (२१।२)

uvāca tārā piṅgākṣaṃ putram aṅgadam aṅganā ||

22.1२२.१

अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् । (२२।१)

avasthāṃ paścimāṃ paśya pituḥ putra sudāruṇām |

22.2२२.२

सम्प्रसक्तस्य वैरस्य गतो ऽन्तः पापकर्मणा ॥ (२२।२)

samprasaktasya vairasya gato 'ntaḥ pāpakarmaṇā ||

23.1२३.१

बालसूर्योदयतनुं प्रयान्तं यमसादनम् । (२३।१)

bālasūryodayatanuṃ prayāntaṃ yamasādanam |

23.2२३.२

अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम् ॥ (२३।२)

abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ putra mānadam ||

24.1२४.१

एवम् उक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः । (२४।१)

evam uktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ |

24.2२४.२

भुजाभ्यां पीनवृत्ताभ्याम् अङ्गदो ऽहम् इति ब्रुवन् ॥ (२४।२)

bhujābhyāṃ pīnavṛttābhyām aṅgado 'ham iti bruvan ||

25.1२५.१

अभिवादयमानं त्वाम् अङ्गदं त्वं यथापुरा । (२५।१)

abhivādayamānaṃ tvām aṅgadaṃ tvaṃ yathāpurā |

25.2२५.२

दीर्घायुर् भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे ॥ (२५।२)

dīrghāyur bhava putreti kimarthaṃ nābhibhāṣase ||

26.1२६.१

अहं पुत्रसहाया त्वाम् उपासे गतचेतनम् । (२६।१)

ahaṃ putrasahāyā tvām upāse gatacetanam |

26.2२६.२

सिंहेन निहतं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम् ॥ (२६।२)

siṃhena nihataṃ sadyo gauḥ savatseva govṛṣam ||

27.1२७.१

इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन नानाप्रहरणाम्भसा । (२७।१)

iṣṭvā saṃgrāmayajñena nānāpraharaṇāmbhasā |

27.2२७.२

अस्मिन्न् अवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना ॥ (२७।२)

asminn avabhṛthe snātaḥ kathaṃ patnyā mayā vinā ||

28.1२८.१

या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे । (२८।१)

yā dattā devarājena tava tuṣṭena saṃyuge |

28.2२८.२

शातकुम्भमयीं मालां तां ते पश्यामि नेह किम् ॥ (२८।२)

śātakumbhamayīṃ mālāṃ tāṃ te paśyāmi neha kim ||

29.1२९.१

राजश्रीर् न जहाति त्वां गतासुम् अपि मानद । (२९।१)

rājaśrīr na jahāti tvāṃ gatāsum api mānada |

29.2२९.२

सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजम् इव प्रभा ॥ (२९।२)

sūryasyāvartamānasya śailarājam iva prabhā ||

30.1३०.१

न मे वचः पथ्यम् इदं त्वया कृतं न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव । (३०।१)

na me vacaḥ pathyam idaṃ tvayā kṛtaṃ na cāsmi śaktā hi nivāraṇe tava |

30.2३०.२

हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे सह त्वया श्रीर् विजहाति माम् इह ॥ (३०।२)

hatā saputrāsmi hatena saṃyuge saha tvayā śrīr vijahāti mām iha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit