रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 73

73 of 606 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ रात्र्यां व्यतीतायां विश्वामित्रो महामुनिः । (१।१)

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ viśvāmitro mahāmuniḥ |

1.2१.२

आपृच्छ्य तौ च राजानौ जगामोत्तरपर्वतम् ॥ (१।२)

āpṛcchya tau ca rājānau jagāmottaraparvatam ||

2.1२.१

विश्वामित्रे गते राजा वैदेहं मिथिलाधिपम् । (२।१)

viśvāmitre gate rājā vaidehaṃ mithilādhipam |

2.2२.२

आपृच्छ्याथ जगामाशु राजा दशरथः पुरीम् ॥ (२।२)

āpṛcchyātha jagāmāśu rājā daśarathaḥ purīm ||

3.1३.१

अथ राजा विदेहानां ददौ कन्याधनं बहु । (३।१)

atha rājā videhānāṃ dadau kanyādhanaṃ bahu |

3.2३.२

गवां शतसहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वरः ॥ (३।२)

gavāṃ śatasahasrāṇi bahūni mithileśvaraḥ ||

4.1४.१

कम्बलानां च मुख्यानां क्षौमकोट्यम्बराणि च । (४।१)

kambalānāṃ ca mukhyānāṃ kṣaumakoṭyambarāṇi ca |

4.2४.२

हस्त्यश्वरथपादातं दिव्यरूपं स्वलंकृतम् ॥ (४।२)

hastyaśvarathapādātaṃ divyarūpaṃ svalaṃkṛtam ||

5.1५.१

ददौ कन्यापिता तासां दासीदासम् अनुत्तमम् । (५।१)

dadau kanyāpitā tāsāṃ dāsīdāsam anuttamam |

5.2५.२

हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानां विद्रुमस्य च ॥ (५।२)

hiraṇyasya suvarṇasya muktānāṃ vidrumasya ca ||

6.1६.१

ददौ परमसंहृष्टः कन्याधनम् अनुत्तमम् । (६।१)

dadau paramasaṃhṛṣṭaḥ kanyādhanam anuttamam |

6.2६.२

दत्त्वा बहुधनं राजा समनुज्ञाप्य पार्थिवम् ॥ (६।२)

dattvā bahudhanaṃ rājā samanujñāpya pārthivam ||

7.1७.१

प्रविवेश स्वनिलयं मिथिलां मिथिलेश्वरः । (७।१)

praviveśa svanilayaṃ mithilāṃ mithileśvaraḥ |

7.2७.२

राजाप्य् अयोध्याधिपतिः सह पुत्रैर् महात्मभिः ॥ (७।२)

rājāpy ayodhyādhipatiḥ saha putrair mahātmabhiḥ ||

8.1८.१

ऋषीन् सर्वान् पुरस्कृत्य जगाम सबलानुगः । (८।१)

ṛṣīn sarvān puraskṛtya jagāma sabalānugaḥ |

8.2८.२

गच्छन्तं तु नरव्याघ्रं सर्षिसंघं सराघवम् ॥ (८।२)

gacchantaṃ tu naravyāghraṃ sarṣisaṃghaṃ sarāghavam ||

9.1९.१

घोराः स्म पक्षिणो वाचो व्याहरन्ति ततस् ततः । (९।१)

ghorāḥ sma pakṣiṇo vāco vyāharanti tatas tataḥ |

9.2९.२

भौमाश् चैव मृगाः सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम् ॥ (९।२)

bhaumāś caiva mṛgāḥ sarve gacchanti sma pradakṣiṇam ||

10.1१०.१

तान् दृष्ट्वा राजशार्दूलो वसिष्ठं पर्यपृच्छत । (१०।१)

tān dṛṣṭvā rājaśārdūlo vasiṣṭhaṃ paryapṛcchata |

10.2१०.२

असौम्याः पक्षिणो घोरा मृगाश् चापि प्रदक्षिणाः । (१०।२)

asaumyāḥ pakṣiṇo ghorā mṛgāś cāpi pradakṣiṇāḥ |

10.3१०.३

किम् इदं हृदयोत्कम्पि मनो मम विषीदति ॥ (१०।३)

kim idaṃ hṛdayotkampi mano mama viṣīdati ||

11.1११.१

राज्ञो दशरथस्यैतच् छ्रुत्वा वाक्यं महान् ऋषिः । (११।१)

rājño daśarathasyaitac chrutvā vākyaṃ mahān ṛṣiḥ |

11.2११.२

उवाच मधुरां वाणीं श्रूयताम् अस्य यत् फलम् ॥ (११।२)

uvāca madhurāṃ vāṇīṃ śrūyatām asya yat phalam ||

12.1१२.१

उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच् च्युतम् । (१२।१)

upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ divyaṃ pakṣimukhāc cyutam |

12.2१२.२

मृगाः प्रशमयन्त्य् एते संतापस् त्यज्यताम् अयम् ॥ (१२।२)

mṛgāḥ praśamayanty ete saṃtāpas tyajyatām ayam ||

13.1१३.१

तेषां संवदतां तत्र वायुः प्रादुर्बभूव ह । (१३।१)

teṣāṃ saṃvadatāṃ tatra vāyuḥ prādurbabhūva ha |

13.2१३.२

कम्पयन् मेदिनीं सर्वां पातयंश् च द्रुमाञ् शुभान् ॥ (१३।२)

kampayan medinīṃ sarvāṃ pātayaṃś ca drumāñ śubhān ||

14.1१४.१

तमसा संवृतः सूर्यः सर्वा न प्रबभुर् दिशः । (१४।१)

tamasā saṃvṛtaḥ sūryaḥ sarvā na prababhur diśaḥ |

14.2१४.२

भस्मना चावृतं सर्वं संमूढम् इव तद् बलम् ॥ (१४।२)

bhasmanā cāvṛtaṃ sarvaṃ saṃmūḍham iva tad balam ||

15.1१५.१

वसिष्ठ ऋषयश् चान्ये राजा च ससुतस् तदा । (१५।१)

vasiṣṭha ṛṣayaś cānye rājā ca sasutas tadā |

15.2१५.२

ससंज्ञा इव तत्रासन् सर्वम् अन्यद् विचेतनम् ॥ (१५।२)

sasaṃjñā iva tatrāsan sarvam anyad vicetanam ||

16.1१६.१

तस्मिंस् तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमूः । (१६।१)

tasmiṃs tamasi ghore tu bhasmacchanneva sā camūḥ |

16.2१६.२

ददर्श भीमसंकाशं जटामण्डलधारिणम् ॥ (१६।२)

dadarśa bhīmasaṃkāśaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam ||

17.1१७.१

कैलासम् इव दुर्धर्षं कालाग्निम् इव दुःसहम् । (१७।१)

kailāsam iva durdharṣaṃ kālāgnim iva duḥsaham |

17.2१७.२

ज्वलन्तम् इव तेजोभिर् दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनैः ॥ (१७।२)

jvalantam iva tejobhir durnirīkṣyaṃ pṛthagjanaiḥ ||

18.1१८.१

स्कन्धे चासज्य परशुं धनुर् विद्युद्गणोपमम् । (१८।१)

skandhe cāsajya paraśuṃ dhanur vidyudgaṇopamam |

18.2१८.२

प्रगृह्य शरमुख्यं च त्रिपुरघ्नं यथा हरम् ॥ (१८।२)

pragṛhya śaramukhyaṃ ca tripuraghnaṃ yathā haram ||

19.1१९.१

तं दृष्ट्वा भीमसंकाशं ज्वलन्तम् इव पावकम् । (१९।१)

taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṃkāśaṃ jvalantam iva pāvakam |

19.2१९.२

वसिष्ठप्रमुखा विप्रा जपहोमपरायणाः । (१९।२)

vasiṣṭhapramukhā viprā japahomaparāyaṇāḥ |

19.3१९.३

संगता मुनयः सर्वे संजजल्पुर् अथो मिथः ॥ (१९।३)

saṃgatā munayaḥ sarve saṃjajalpur atho mithaḥ ||

20.1२०.१

कच्चित् पितृवधामर्षी क्षत्रं नोत्सादयिष्यति । (२०।१)

kaccit pitṛvadhāmarṣī kṣatraṃ notsādayiṣyati |

20.2२०.२

पूर्वं क्षत्रवधं कृत्वा गतमन्युर् गतज्वरः । (२०।२)

pūrvaṃ kṣatravadhaṃ kṛtvā gatamanyur gatajvaraḥ |

20.3२०.३

क्षत्रस्योत्सादनं भूयो न खल्व् अस्य चिकीर्षितम् ॥ (२०।३)

kṣatrasyotsādanaṃ bhūyo na khalv asya cikīrṣitam ||

21.1२१.१

एवम् उक्त्वार्घ्यम् आदाय भार्गवं भीमदर्शनम् । (२१।१)

evam uktvārghyam ādāya bhārgavaṃ bhīmadarśanam |

21.2२१.२

ऋषयो राम रामेति मधुरां वाचम् अब्रुवन् ॥ (२१।२)

ṛṣayo rāma rāmeti madhurāṃ vācam abruvan ||

22.1२२.१

प्रतिगृह्य तु तां पूजाम् ऋषिदत्तां प्रतापवान् । (२२।१)

pratigṛhya tu tāṃ pūjām ṛṣidattāṃ pratāpavān |

22.2२२.२

रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्यो ऽभ्यभाषत ॥ (२२।२)

rāmaṃ dāśarathiṃ rāmo jāmadagnyo 'bhyabhāṣata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 73

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit