तथैव क्रोशतस् तस्य भरतस्य महात्मनः । (१।१)

कौसल्या शब्दम् आज्ञाय सुमित्राम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

आगतः क्रूरकार्यायाः कैकेय्या भरतः सुतः । (२।१)

तम् अहं द्रष्टुम् इच्छामि भरतं दीर्घदर्शिनम् ॥ (२।२)

एवम् उक्त्वा सुमित्रां सा विवर्णा मलिनाम्बरा । (३।१)

प्रतस्थे भरतो यत्र वेपमाना विचेतना ॥ (३।२)

स तु रामानुजश् चापि शत्रुघ्नसहितस् तदा । (४।१)

प्रतस्थे भरतो यत्र कौसल्याया निवेशनम् ॥ (४।२)

ततः शत्रुघ्नभरतौ कौसल्यां प्रेक्ष्य दुःखितौ । (५।१)

पर्यष्वजेतां दुःखार्तां पतितां नष्टचेतनाम् ॥ (५।२)

भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता । (६।१)

इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तम् अकण्टकम् । (६।२)

सम्प्राप्तं बत कैकेय्या शीघ्रं क्रूरेण कर्मणा ॥ (६।३)

प्रस्थाप्य चीरवसनं पुत्रं मे वनवासिनम् । (७।१)

कैकेयी कं गुणं तत्र पश्यति क्रूरदर्शिनी ॥ (७।२)

क्षिप्रं माम् अपि कैकेयी प्रस्थापयितुम् अर्हति । (८।१)

हिरण्यनाभो यत्रास्ते सुतो मे सुमहायशाः ॥ (८।२)

अथवा स्वयम् एवाहं सुमित्रानुचरा सुखम् । (९।१)

अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥ (९।२)

कामं वा स्वयम् एवाद्य तत्र मां नेतुम् अर्हसि । (१०।१)

यत्रासौ पुरुषव्याघ्रस् तप्यते मे तपः सुतः ॥ (१०।२)

इदं हि तव विस्तीर्णं धनधान्यसमाचितम् । (११।१)

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णं राज्यं निर्यातितं तया ॥ (११।२)

एवं विलपमानां तां भरतः प्राञ्जलिस् तदा । (१२।१)

कौसल्यां प्रत्युवाचेदं शोकैर् बहुभिर् आवृताम् ॥ (१२।२)

आर्ये कस्माद् अजानन्तं गर्हसे माम् अकिल्बिषम् । (१३।१)

विपुलां च मम प्रीतिं स्थिरां जानासि राघवे ॥ (१३।२)

कृता शास्त्रानुगा बुद्धिर् मा भूत् तस्य कदाचन । (१४।१)

सत्यसंधः सतां श्रेष्ठो यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (१४।२)

प्रैष्यं पापीयसां यातु सूर्यं च प्रति मेहतु । (१५।१)

हन्तु पादेन गां सुप्तां यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (१५।२)

कारयित्वा महत् कर्म भर्ता भृत्यम् अनर्थकम् । (१६।१)

अधर्मो यो ऽस्य सो ऽस्यास् तु यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (१६।२)

परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुत्रवत् । (१७।१)

ततस् तु द्रुह्यतां पापं यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (१७।२)

बलिषड्भागम् उद्धृत्य नृपस्यारक्षतः प्रजाः । (१८।१)

अधर्मो यो ऽस्य सो ऽस्यास्तु यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (१८।२)

संश्रुत्य च तपस्विभ्यः सत्त्रे वै यज्ञदक्षिणाम् । (१९।१)

तां विप्रलपतां पापं यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (१९।२)

हस्त्यश्वरथसम्बाधे युद्धे शस्त्रसमाकुले । (२०।१)

मा स्म कार्षीत् सतां धर्मं यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (२०।२)

उपदिष्टं सुसूक्ष्मार्थं शास्त्रं यत्नेन धीमता । (२१।१)

स नाशयतु दुष्टात्मा यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (२१।२)

पायसं कृसरं छागं वृथा सो ऽश्नातु निर्घृणः । (२२।१)

गुरूंश् चाप्य् अवजानातु यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (२२।२)

पुत्रैर् दारैश् च भृत्यैश् च स्वगृहे परिवारितः । (२३।१)

स एको मृष्टम् अश्नातु यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (२३।२)

राजस्त्रीबालवृद्धानां वधे यत् पापम् उच्यते । (२४।१)

भृत्यत्यागे च यत् पापं तत् पापं प्रतिपद्यताम् ॥ (२४।२)

उभे संध्ये शयानस्य यत् पापं परिकल्प्यते । (२५।१)

तच् च पापं भवेत् तस्य यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (२५।२)

यद् अग्निदायके पापं यत् पापं गुरुतल्पगे । (२६।१)

मित्रद्रोहे च यत् पापं तत् पापं प्रतिपद्यताम् ॥ (२६।२)

देवतानां पितॄणां च मातापित्रोस् तथैव च । (२७।१)

मा स्म कार्षीत् स शुश्रूषां यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (२७।२)

सतां लोकात् सतां कीर्त्याः सज्जुष्टात् कर्मणस् तथा । (२८।१)

भ्रश्यतु क्षिप्रम् अद्यैव यस्यार्यो ऽनुमते गतः ॥ (२८।२)

विहीनां पतिपुत्राभ्यां कौसल्यां पार्थिवात्मजः । (२९।१)

एवम् आश्वासयन्न् एव दुःखार्तो निपपात ह ॥ (२९।२)

तथा तु शपथैः कष्टैः शपमानम् अचेतनम् । (३०।१)

भरतं शोकसंतप्तं कौसल्या वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (३०।२)

मम दुःखम् इदं पुत्र भूयः समुपजायते । (३१।१)

शपथैः शपमानो हि प्राणान् उपरुणत्सि मे ॥ (३१।२)

दिष्ट्या न चलितो धर्माद् आत्मा ते सहलक्ष्मणः । (३२।१)

वत्स सत्यप्रतिज्ञो मे सतां लोकान् अवाप्स्यसि ॥ (३२।२)

एवं विलपमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः । (३३।१)

मोहाच् च शोकसंरोधाद् बभूव लुलितं मनः ॥ (३३।२)

लालप्यमानस्य विचेतनस्य प्रनष्टबुद्धेः पतितस्य भूमौ । (३४।१)

मुहुर् मुहुर् निःश्वसतश् च दीर्घं सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः ॥ (३४।२)