रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 92

482 of 606 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स तु तेन तदा क्रोधात् काकुत्स्थेनार्दितो रणे । (१।१)

sa tu tena tadā krodhāt kākutsthenārdito raṇe |

1.2१.२

रावणः समरश्लाघी महाक्रोधम् उपागमत् ॥ (१।२)

rāvaṇaḥ samaraślāghī mahākrodham upāgamat ||

2.1२.१

स दीप्तनयनो रोषाच्चापम् आयम्य वीर्यवान् । (२।१)

sa dīptanayano roṣāccāpam āyamya vīryavān |

2.2२.२

अभ्यर्दयत् सुसंक्रुद्धो राघवं परमाहवे ॥ (२।२)

abhyardayat susaṃkruddho rāghavaṃ paramāhave ||

3.1३.१

बाणधारासहस्रैस्तु स तोयद इवाम्बरात् । (३।१)

bāṇadhārāsahasraistu sa toyada ivāmbarāt |

3.2३.२

राघवं रावणो बाणैस्तटाकम् इव पूरयत् ॥ (३।२)

rāghavaṃ rāvaṇo bāṇaistaṭākam iva pūrayat ||

4.1४.१

पूरितः शरजालेन धनुर्मुक्तेन संयुगे । (४।१)

pūritaḥ śarajālena dhanurmuktena saṃyuge |

4.2४.२

महागिरिर् इवाकम्प्यः काकुत्स्थो न प्रकम्पते ॥ (४।२)

mahāgirir ivākampyaḥ kākutstho na prakampate ||

5.1५.१

स शरैः शरजालानि वारयन् समरे स्थितः । (५।१)

sa śaraiḥ śarajālāni vārayan samare sthitaḥ |

5.2५.२

गभस्तीन् इव सूर्यस्य प्रतिजग्राह वीर्यवान् ॥ (५।२)

gabhastīn iva sūryasya pratijagrāha vīryavān ||

6.1६.१

ततः शरसहस्राणि क्षिप्रहस्तो निशाचरः । (६।१)

tataḥ śarasahasrāṇi kṣiprahasto niśācaraḥ |

6.2६.२

निजघानोरसि क्रुद्धो राघवस्य महात्मनः ॥ (६।२)

nijaghānorasi kruddho rāghavasya mahātmanaḥ ||

7.1७.१

स शोणितसमादिग्धः समरे लक्ष्मणाग्रजः । (७।१)

sa śoṇitasamādigdhaḥ samare lakṣmaṇāgrajaḥ |

7.2७.२

दृष्टः फुल्ल इवारण्ये सुमहान् किंशुकद्रुमः ॥ (७।२)

dṛṣṭaḥ phulla ivāraṇye sumahān kiṃśukadrumaḥ ||

8.1८.१

शराभिघातसंरब्धः सो ऽपि जग्राह सायकान् । (८।१)

śarābhighātasaṃrabdhaḥ so 'pi jagrāha sāyakān |

8.2८.२

काकुत्स्थः सुमहातेजा युगान्तादित्यवर्चसः ॥ (८।२)

kākutsthaḥ sumahātejā yugāntādityavarcasaḥ ||

9.1९.१

ततो ऽन्योन्यं सुसंरब्धावुभौ तौ रामरावणौ । (९।१)

tato 'nyonyaṃ susaṃrabdhāvubhau tau rāmarāvaṇau |

9.2९.२

शरान्धकारे समरे नोपालक्षयतां तदा ॥ (९।२)

śarāndhakāre samare nopālakṣayatāṃ tadā ||

10.1१०.१

ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः । (१०।१)

tataḥ krodhasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ |

10.2१०.२

उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः ॥ (१०।२)

uvāca rāvaṇaṃ vīraḥ prahasya paruṣaṃ vacaḥ ||

11.1११.१

मम भार्या जनस्थानाद् अज्ञानाद् राक्षसाधम । (११।१)

mama bhāryā janasthānād ajñānād rākṣasādhama |

11.2११.२

हृता ते विवशा यस्मात् तस्मात् त्वं नासि वीर्यवान् ॥ (११।२)

hṛtā te vivaśā yasmāt tasmāt tvaṃ nāsi vīryavān ||

12.1१२.१

मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने । (१२।१)

mayā virahitāṃ dīnāṃ vartamānāṃ mahāvane |

12.2१२.२

वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरो ऽहम् इति मन्यसे ॥ (१२।२)

vaidehīṃ prasabhaṃ hṛtvā śūro 'ham iti manyase ||

13.1१३.१

स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शक । (१३।१)

strīṣu śūra vināthāsu paradārābhimarśaka |

13.2१३.२

कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरो ऽहम् इति मन्यसे ॥ (१३।२)

kṛtvā kāpuruṣaṃ karma śūro 'ham iti manyase ||

14.1१४.१

भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित । (१४।१)

bhinnamaryāda nirlajja cāritreṣvanavasthita |

14.2१४.२

दर्पान्मृत्युम् उपादाय शूरो ऽहम् इति मन्यसे ॥ (१४।२)

darpānmṛtyum upādāya śūro 'ham iti manyase ||

15.1१५.१

शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च । (१५।१)

śūreṇa dhanadabhrātrā balaiḥ samuditena ca |

15.2१५.२

श्लाघनीयं यशस्यं च कृतं कर्म महत् त्वया ॥ (१५।२)

ślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kṛtaṃ karma mahat tvayā ||

16.1१६.१

उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च । (१६।१)

utsekenābhipannasya garhitasyāhitasya ca |

16.2१६.२

कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम् ॥ (१६।२)

karmaṇaḥ prāpnuhīdānīṃ tasyādya sumahat phalam ||

17.1१७.१

शूरो ऽहम् इति चात्मानम् अवगच्छसि दुर्मते । (१७।१)

śūro 'ham iti cātmānam avagacchasi durmate |

17.2१७.२

नैव लज्जास्ति ते सीतां चोरवद् व्यपकर्षतः ॥ (१७।२)

naiva lajjāsti te sītāṃ coravad vyapakarṣataḥ ||

18.1१८.१

यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात् त्वया बलात् । (१८।१)

yadi matsaṃnidhau sītā dharṣitā syāt tvayā balāt |

18.2१८.२

भ्रातरं तु खरं पश्येस्तदा मत्सायकैर् हतः ॥ (१८।२)

bhrātaraṃ tu kharaṃ paśyestadā matsāyakair hataḥ ||

19.1१९.१

दिष्ट्यासि मम दुष्टात्मंश्चक्षुर्विषयम् आगतः । (१९।१)

diṣṭyāsi mama duṣṭātmaṃścakṣurviṣayam āgataḥ |

19.2१९.२

अद्य त्वां सायकैस्तीक्ष्णैर् नयामि यमसादनम् ॥ (१९।२)

adya tvāṃ sāyakaistīkṣṇair nayāmi yamasādanam ||

20.1२०.१

अद्य ते मच्छरैश्छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम् । (२०।१)

adya te maccharaiśchinnaṃ śiro jvalitakuṇḍalam |

20.2२०.२

क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु ॥ (२०।२)

kravyādā vyapakarṣantu vikīrṇaṃ raṇapāṃsuṣu ||

21.1२१.१

निपत्योरसि गृध्रास्ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण । (२१।१)

nipatyorasi gṛdhrāste kṣitau kṣiptasya rāvaṇa |

21.2२१.२

पिबन्तु रुधिरं तर्षाद् बाणशल्यान्तरोत्थितम् ॥ (२१।२)

pibantu rudhiraṃ tarṣād bāṇaśalyāntarotthitam ||

22.1२२.१

अद्य मद्बाणभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते । (२२।१)

adya madbāṇabhinnasya gatāsoḥ patitasya te |

22.2२२.२

कर्षन्त्वन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान् ॥ (२२।२)

karṣantvantrāṇi patagā garutmanta ivoragān ||

23.1२३.१

इत्येवं स वदन् वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः । (२३।१)

ityevaṃ sa vadan vīro rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ |

23.2२३.२

राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (२३।२)

rākṣasendraṃ samīpasthaṃ śaravarṣair avākirat ||

24.1२४.१

बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश्च संयुगे । (२४।१)

babhūva dviguṇaṃ vīryaṃ balaṃ harṣaśca saṃyuge |

24.2२४.२

रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर् निधनकाङ्क्षिणः ॥ (२४।२)

rāmasyāstrabalaṃ caiva śatror nidhanakāṅkṣiṇaḥ ||

25.1२५.१

प्रादुर्बभूवुर् अस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः । (२५।१)

prādurbabhūvur astrāṇi sarvāṇi viditātmanaḥ |

25.2२५.२

प्रहर्षाच्च महातेजाः शीघ्रहस्ततरो ऽभवत् ॥ (२५।२)

praharṣācca mahātejāḥ śīghrahastataro 'bhavat ||

26.1२६.१

शुभान्येतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः । (२६।१)

śubhānyetāni cihnāni vijñāyātmagatāni saḥ |

26.2२६.२

भूय एवार्दयद् रामो रावणं राक्षसान्तकृत् ॥ (२६।२)

bhūya evārdayad rāmo rāvaṇaṃ rākṣasāntakṛt ||

27.1२७.१

हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश्च राघवात् । (२७।१)

harīṇāṃ cāśmanikaraiḥ śaravarṣaiśca rāghavāt |

27.2२७.२

हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयो ऽभवत् ॥ (२७।२)

hanyamāno daśagrīvo vighūrṇahṛdayo 'bhavat ||

28.1२८.१

यदा च शस्त्रं नारेभे न व्यकर्षच्छरासनम् । (२८।१)

yadā ca śastraṃ nārebhe na vyakarṣaccharāsanam |

28.2२८.२

नास्य प्रत्यकरोद् वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना ॥ (२८।२)

nāsya pratyakarod vīryaṃ viklavenāntarātmanā ||

29.1२९.१

क्षिप्ताश्चापि शरास्तेन शस्त्राणि विविधानि च । (२९।१)

kṣiptāścāpi śarāstena śastrāṇi vividhāni ca |

29.2२९.२

न रणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकाले ऽभिवर्ततः ॥ (२९।२)

na raṇārthāya vartante mṛtyukāle 'bhivartataḥ ||

30.1३०.१

सूतस्तु रथनेतास्य तदवस्थं निरीक्ष्य तम् । (३०।१)

sūtastu rathanetāsya tadavasthaṃ nirīkṣya tam |

30.2३०.२

शनैर् युद्धाद् असंभ्रान्तो रथं तस्यापवाहयत् ॥ (३०।२)

śanair yuddhād asaṃbhrānto rathaṃ tasyāpavāhayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 92

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit