रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 9

333 of 606 · 93 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा । (१।१)

avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitastadā |

1.2१.२

जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः ॥ (१।२)

jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ ||

2.1२.१

न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुम् अर्हति भामिनी । (२।१)

na rāmeṇa viyuktā sā svaptum arhati bhāminī |

2.2२.२

न भोक्तुं नाप्यलंकर्तुं न पानम् उपसेवितुम् ॥ (२।२)

na bhoktuṃ nāpyalaṃkartuṃ na pānam upasevitum ||

3.1३.१

नान्यं नरम् उपस्थातुं सुराणाम् अपि चेश्वरम् । (३।१)

nānyaṃ naram upasthātuṃ surāṇām api ceśvaram |

3.2३.२

न हि रामसमः कश्चिद् विद्यते त्रिदशेष्वपि । (३।२)

na hi rāmasamaḥ kaścid vidyate tridaśeṣvapi |

3.3३.३

अन्येयम् इति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः ॥ (३।३)

anyeyam iti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ ||

4.1४.१

क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथा पराः । (४।१)

krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā parāḥ |

4.2४.२

नृत्तेन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा ॥ (४।२)

nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatāstathā ||

5.1५.१

मुरजेषु मृदङ्गेषु पीठिकासु च संस्थिताः । (५।१)

murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ |

5.2५.२

तथास्तरणमुख्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः ॥ (५।२)

tathāstaraṇamukhyeṣu saṃviṣṭāścāparāḥ striyaḥ ||

6.1६.१

अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः । (६।१)

aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ |

6.2६.२

रूपसंलापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा ॥ (६।२)

rūpasaṃlāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā ||

7.1७.१

देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना । (७।१)

deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā |

7.2७.२

रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः ॥ (७।२)

ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ ||

8.1८.१

तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः । (८।१)

tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ |

8.2८.२

गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः ॥ (८।२)

goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ ||

9.1९.१

स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतः स्वयम् । (९।१)

sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtaḥ svayam |

9.2९.२

करेणुभिर् यथारण्ये परिकीर्णो महाद्विपः ॥ (९।२)

kareṇubhir yathāraṇye parikīrṇo mahādvipaḥ ||

10.1१०.१

सर्वकामैर् उपेतां च पानभूमिं महात्मनः । (१०।१)

sarvakāmair upetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ |

10.2१०.२

ददर्श कपिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर् गृहे ॥ (१०।२)

dadarśa kapiśārdūlastasya rakṣaḥpater gṛhe ||

11.1११.१

मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः । (११।१)

mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ |

11.2११.२

तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः ॥ (११।२)

tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ ||

12.1१२.१

रौक्मेषु च विशालेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान् । (१२।१)

raukmeṣu ca viśāleṣu bhājaneṣvardhabhakṣitān |

12.2१२.२

ददर्श कपिशार्दूलो मयूरान् कुक्कुटांस्तथा ॥ (१२।२)

dadarśa kapiśārdūlo mayūrān kukkuṭāṃstathā ||

13.1१३.१

वराहवार्ध्राणसकान् दधिसौवर्चलायुतान् । (१३।१)

varāhavārdhrāṇasakān dadhisauvarcalāyutān |

13.2१३.२

शल्यान्मृगमयूरांश्च हनूमान् अन्ववैक्षत ॥ (१३।२)

śalyānmṛgamayūrāṃśca hanūmān anvavaikṣata ||

14.1१४.१

कृकरान् विविधान् सिद्धांश्चकोरान् अर्धभक्षितान् । (१४।१)

kṛkarān vividhān siddhāṃścakorān ardhabhakṣitān |

14.2१४.२

महिषान् एकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान् । (१४।२)

mahiṣān ekaśalyāṃśca chāgāṃśca kṛtaniṣṭhitān |

14.3१४.३

लेख्यम् उच्चावचं पेयं भोज्यानि विविधानि च ॥ (१४।३)

lekhyam uccāvacaṃ peyaṃ bhojyāni vividhāni ca ||

15.1१५.१

तथाम्ललवणोत्तंसैर् विविधै रागषाडवैः । (१५।१)

tathāmlalavaṇottaṃsair vividhai rāgaṣāḍavaiḥ |

15.2१५.२

हारनूपुरकेयूरैर् अपविद्धैर् महाधनैः ॥ (१५।२)

hāranūpurakeyūrair apaviddhair mahādhanaiḥ ||

16.1१६.१

पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैर् अपि । (१६।१)

pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiśca vividhair api |

16.2१६.२

कृतपुष्पोपहारा भूर् अधिकं पुष्यति श्रियम् ॥ (१६।२)

kṛtapuṣpopahārā bhūr adhikaṃ puṣyati śriyam ||

17.1१७.१

तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैः शयनासनैः । (१७।१)

tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiḥ śayanāsanaiḥ |

17.2१७.२

पानभूमिर् विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते ॥ (१७।२)

pānabhūmir vinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate ||

18.1१८.१

बहुप्रकारैर् विविधैर् वरसंस्कारसंस्कृतैः । (१८।१)

bahuprakārair vividhair varasaṃskārasaṃskṛtaiḥ |

18.2१८.२

मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक् ॥ (१८।२)

māṃsaiḥ kuśalasaṃyuktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak ||

19.1१९.१

दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि । (१९।१)

divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api |

19.2१९.२

शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः । (१९।२)

śarkarāsavamādhvīkāḥ puṣpāsavaphalāsavāḥ |

19.3१९.३

वासचूर्णैश्च विविधैर् मृष्टास्तैस्तैः पृथक्पृथक् ॥ (१९।३)

vāsacūrṇaiśca vividhair mṛṣṭāstaistaiḥ pṛthakpṛthak ||

20.1२०.१

संतता शुशुभे भूमिर् माल्यैश्च बहुसंस्थितैः । (२०।१)

saṃtatā śuśubhe bhūmir mālyaiśca bahusaṃsthitaiḥ |

20.2२०.२

हिरण्मयैश्च करकैर् भाजनैः स्फाटिकैर् अपि । (२०।२)

hiraṇmayaiśca karakair bhājanaiḥ sphāṭikair api |

20.3२०.३

जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैर् अभिसंवृता ॥ (२०।३)

jāmbūnadamayaiścānyaiḥ karakair abhisaṃvṛtā ||

21.1२१.१

राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च । (२१।१)

rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca |

21.2२१.२

पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस्तत्र ददर्श ह ॥ (२१।२)

pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapistatra dadarśa ha ||

22.1२२.१

सो ऽपश्यच्छातकुम्भानि सीधोर् मणिमयानि च । (२२।१)

so 'paśyacchātakumbhāni sīdhor maṇimayāni ca |

22.2२२.२

राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः ॥ (२२।२)

rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ ||

23.1२३.१

क्वचिद् अर्धावशेषाणि क्वचित् पीतानि सर्वशः । (२३।१)

kvacid ardhāvaśeṣāṇi kvacit pītāni sarvaśaḥ |

23.2२३.२

क्वचिन् नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह ॥ (२३।२)

kvacin naiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha ||

24.1२४.१

क्वचिद् भक्ष्यांश्च विविधान् क्वचित् पानानि भागशः । (२४।१)

kvacid bhakṣyāṃśca vividhān kvacit pānāni bhāgaśaḥ |

24.2२४.२

क्वचिद् अन्नावशेषाणि पश्यन् वै विचचार ह ॥ (२४।२)

kvacid annāvaśeṣāṇi paśyan vai vicacāra ha ||

25.1२५.१

क्वचित् प्रभिन्नैः करकैः क्वचिद् आलोडितैर् घटैः । (२५।१)

kvacit prabhinnaiḥ karakaiḥ kvacid āloḍitair ghaṭaiḥ |

25.2२५.२

क्वचित् संपृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च ॥ (२५।२)

kvacit saṃpṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca ||

26.1२६.१

शयनान्यत्र नारीणां शून्यानि बहुधा पुनः । (२६।१)

śayanānyatra nārīṇāṃ śūnyāni bahudhā punaḥ |

26.2२६.२

परस्परं समाश्लिष्य काश्चित् सुप्ता वराङ्गनाः ॥ (२६।२)

parasparaṃ samāśliṣya kāścit suptā varāṅganāḥ ||

27.1२७.१

काचिच् च वस्त्रम् अन्यस्या अपहृत्योपगुह्य च । (२७।१)

kācic ca vastram anyasyā apahṛtyopaguhya ca |

27.2२७.२

उपगम्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ (२७।२)

upagamyābalā suptā nidrābalaparājitā ||

28.1२८.१

तासाम् उच्छ्वासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम् । (२८।१)

tāsām ucchvāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam |

28.2२८.२

नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दम् इवानिलम् ॥ (२८।२)

nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandam ivānilam ||

29.1२९.१

चन्दनस्य च शीतस्य सीधोर् मधुरसस्य च । (२९।१)

candanasya ca śītasya sīdhor madhurasasya ca |

29.2२९.२

विविधस्य च माल्यस्य पुष्पस्य विविधस्य च ॥ (२९।२)

vividhasya ca mālyasya puṣpasya vividhasya ca ||

30.1३०.१

बहुधा मारुतस्तत्र गन्धं विविधम् उद्वहन् । (३०।१)

bahudhā mārutastatra gandhaṃ vividham udvahan |

30.2३०.२

स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्छितः । (३०।२)

snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ |

30.3३०.३

प्रववौ सुरभिर् गन्धो विमाने पुष्पके तदा ॥ (३०।३)

pravavau surabhir gandho vimāne puṣpake tadā ||

31.1३१.१

श्यामावदातास्तत्रान्याः काश्चित् कृष्णा वराङ्गनाः । (३१।१)

śyāmāvadātāstatrānyāḥ kāścit kṛṣṇā varāṅganāḥ |

31.2३१.२

काश्चित् काञ्चनवर्णाङ्ग्यः प्रमदा राक्षसालये ॥ (३१।२)

kāścit kāñcanavarṇāṅgyaḥ pramadā rākṣasālaye ||

32.1३२.१

तासां निद्रावशत्वाच्च मदनेन विमूर्छितम् । (३२।१)

tāsāṃ nidrāvaśatvācca madanena vimūrchitam |

32.2३२.२

पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपम् आसीद् यथैव हि ॥ (३२।२)

padminīnāṃ prasuptānāṃ rūpam āsīd yathaiva hi ||

33.1३३.१

एवं सर्वम् अशेषेण रावणान्तःपुरं कपिः । (३३।१)

evaṃ sarvam aśeṣeṇa rāvaṇāntaḥpuraṃ kapiḥ |

33.2३३.२

ददर्श सुमहातेजा न ददर्श च जानकीम् ॥ (३३।२)

dadarśa sumahātejā na dadarśa ca jānakīm ||

34.1३४.१

निरीक्षमाणश्च ततस्ताः स्त्रियः स महाकपिः । (३४।१)

nirīkṣamāṇaśca tatastāḥ striyaḥ sa mahākapiḥ |

34.2३४.२

जगाम महतीं चिन्तां धर्मसाध्वसशङ्कितः ॥ (३४।२)

jagāma mahatīṃ cintāṃ dharmasādhvasaśaṅkitaḥ ||

35.1३५.१

परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम् । (३५।१)

paradārāvarodhasya prasuptasya nirīkṣaṇam |

35.2३५.२

इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति ॥ (३५।२)

idaṃ khalu mamātyarthaṃ dharmalopaṃ kariṣyati ||

36.1३६.१

न हि मे परदाराणां दृष्टिर् विषयवर्तिनी । (३६।१)

na hi me paradārāṇāṃ dṛṣṭir viṣayavartinī |

36.2३६.२

अयं चात्र मया दृष्टः परदारपरिग्रहः ॥ (३६।२)

ayaṃ cātra mayā dṛṣṭaḥ paradāraparigrahaḥ ||

37.1३७.१

तस्य प्रादुरभूच्चिन्तापुनर् अन्या मनस्विनः । (३७।१)

tasya prādurabhūccintāpunar anyā manasvinaḥ |

37.2३७.२

निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी ॥ (३७।२)

niścitaikāntacittasya kāryaniścayadarśinī ||

38.1३८.१

कामं दृष्ट्वा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः । (३८।१)

kāmaṃ dṛṣṭvā mayā sarvā viśvastā rāvaṇastriyaḥ |

38.2३८.२

न तु मे मनसः किंचिद् वैकृत्यम् उपपद्यते ॥ (३८।२)

na tu me manasaḥ kiṃcid vaikṛtyam upapadyate ||

39.1३९.१

मनो हि हेतुः सर्वेषाम् इन्द्रियाणां प्रवर्तते । (३९।१)

mano hi hetuḥ sarveṣām indriyāṇāṃ pravartate |

39.2३९.२

शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम् ॥ (३९।२)

śubhāśubhāsvavasthāsu tacca me suvyavasthitam ||

40.1४०.१

नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम् । (४०।१)

nānyatra hi mayā śakyā vaidehī parimārgitum |

40.2४०.२

स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे ॥ (४०।२)

striyo hi strīṣu dṛśyante sadā samparimārgaṇe ||

41.1४१.१

यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत् परिमार्ग्यते । (४१।१)

yasya sattvasya yā yonistasyāṃ tat parimārgyate |

41.2४१.२

न शक्यं प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम् ॥ (४१।२)

na śakyaṃ pramadā naṣṭā mṛgīṣu parimārgitum ||

42.1४२.१

तद् इदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया । (४२।१)

tad idaṃ mārgitaṃ tāvacchuddhena manasā mayā |

42.2४२.२

रावणान्तःपुरं सर्वं दृश्यते न च जानकी ॥ (४२।२)

rāvaṇāntaḥpuraṃ sarvaṃ dṛśyate na ca jānakī ||

43.1४३.१

देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान् । (४३।१)

devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca vīryavān |

43.2४३.२

अवेक्षमाणो हनुमान्नैवापश्यत जानकीम् ॥ (४३।२)

avekṣamāṇo hanumānnaivāpaśyata jānakīm ||

44.1४४.१

ताम् अपश्यन् कपिस्तत्र पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः । (४४।१)

tām apaśyan kapistatra paśyaṃścānyā varastriyaḥ |

44.2४४.२

अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुम् उपचक्रमे ॥ (४४।२)

apakramya tadā vīraḥ pradhyātum upacakrame ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit