Rām, 6, 37
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रतिप्रविष्टे लङ्कां तु कृतार्थे रावणात्मजे । (१।१)
pratipraviṣṭe laṅkāṃ tu kṛtārthe rāvaṇātmaje |
राघवं परिवार्यार्ता ररक्षुर् वानरर्षभाः ॥ (१।२)
rāghavaṃ parivāryārtā rarakṣur vānararṣabhāḥ ||
जाम्बवान् ऋषभः सुन्दो रम्भः शतबलिः पृथुः । (३।१)
jāmbavān ṛṣabhaḥ sundo rambhaḥ śatabaliḥ pṛthuḥ |
व्यूढानीकाश्च यत्ताश्च द्रुमान् आदाय सर्वतः ॥ (३।२)
vyūḍhānīkāśca yattāśca drumān ādāya sarvataḥ ||
वीक्षमाणा दिशः सर्वास्तिर्यग् ऊर्ध्वं च वानराः । (४।१)
vīkṣamāṇā diśaḥ sarvāstiryag ūrdhvaṃ ca vānarāḥ |
रावणश्चापि संहृष्टो विसृज्येन्द्रजितं सुतम् । (५।१)
rāvaṇaścāpi saṃhṛṣṭo visṛjyendrajitaṃ sutam |
राक्षस्यस्त्रिजटा चापि शासनात् तम् उपस्थिताः । (६।१)
rākṣasyastrijaṭā cāpi śāsanāt tam upasthitāḥ |
सो ऽस्या भर्ता सह भ्रात्रा निरस्तो रणमूर्धनि ॥ (८।२)
so 'syā bhartā saha bhrātrā nirasto raṇamūrdhani ||
निर्विशङ्का निरुद्विग्ना निरपेक्षा च मैथिली । (९।१)
nirviśaṅkā nirudvignā nirapekṣā ca maithilī |
अद्य कालवशं प्राप्तं रणे रामं सलक्ष्मणम् । (१०।१)
adya kālavaśaṃ prāptaṃ raṇe rāmaṃ salakṣmaṇam |
अवेक्ष्य विनिवृत्ताशा नान्यां गतिम् अपश्यती ॥ (१०।२)
avekṣya vinivṛttāśā nānyāṃ gatim apaśyatī ||
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रावणस्य दुरात्मनः । (११।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā rāvaṇasya durātmanaḥ |
राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वा प्रजग्मुर् यत्र पुष्पकम् ॥ (११।२)
rākṣasyastāstathetyuktvā prajagmur yatra puṣpakam ||
रावणो ऽकारयल् लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम् ॥ (१४।२)
rāvaṇo 'kārayal laṅkāṃ patākādhvajamālinīm ||
प्राघोषयत हृष्टश्च लङ्कायां राक्षसेश्वरः । (१५।१)
prāghoṣayata hṛṣṭaśca laṅkāyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
ददर्श वानराणां तु सर्वं सैन्यं निपातितम् ॥ (१६।२)
dadarśa vānarāṇāṃ tu sarvaṃ sainyaṃ nipātitam ||
वानरांश्चापि दुःखार्तान् रामलक्ष्मणपार्श्वतः ॥ (१७।२)
vānarāṃścāpi duḥkhārtān rāmalakṣmaṇapārśvataḥ ||
लक्ष्मणं चैव रामं च विसंज्ञौ शरपीडितौ ॥ (१८।२)
lakṣmaṇaṃ caiva rāmaṃ ca visaṃjñau śarapīḍitau ||
सायकैश्छिन्नसर्वाङ्गौ शरस्तम्भमयौ क्षितौ ॥ (१९।२)
sāyakaiśchinnasarvāṅgau śarastambhamayau kṣitau ||
तौ दृष्ट्वा भ्रातरौ तत्र वीरौ सा पुरुषर्षभौ । (२०।१)
tau dṛṣṭvā bhrātarau tatra vīrau sā puruṣarṣabhau |
सा बाष्पशोकाभिहता समीक्ष्य तौ भ्रातरौ देवसमप्रभावौ । (२१।१)
sā bāṣpaśokābhihatā samīkṣya tau bhrātarau devasamaprabhāvau |
वितर्कयन्ती निधनं तयोः सा दुःखान्विता वाक्यम् इदं जगाद ॥ (२१।२)
vitarkayantī nidhanaṃ tayoḥ sā duḥkhānvitā vākyam idaṃ jagāda ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.