रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 62

386 of 606 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सुग्रीवेणैवम् उक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः । (१।१)

sugrīveṇaivam uktastu hṛṣṭo dadhimukhaḥ kapiḥ |

1.2१.२

राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत् ॥ (१।२)

rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ cābhyavādayat ||

2.1२.१

स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ । (२।१)

sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau |

2.2२.२

वानरैः सहितैः शूरैर् दिवम् एवोत्पपात ह ॥ (२।२)

vānaraiḥ sahitaiḥ śūrair divam evotpapāta ha ||

3.1३.१

स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितो गतः । (३।१)

sa yathaivāgataḥ pūrvaṃ tathaiva tvarito gataḥ |

3.2३.२

निपत्य गगनाद् भूमौ तद् वनं प्रविवेश ह ॥ (३।२)

nipatya gaganād bhūmau tad vanaṃ praviveśa ha ||

4.1४.१

स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान् । (४।१)

sa praviṣṭo madhuvanaṃ dadarśa hariyūthapān |

4.2४.२

विमदान् उद्धतान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम् ॥ (४।२)

vimadān uddhatān sarvān mehamānān madhūdakam ||

5.1५.१

स तान् उपागमद् वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम् । (५।१)

sa tān upāgamad vīro baddhvā karapuṭāñjalim |

5.2५.२

उवाच वचनं श्लक्ष्णम् इदं हृष्टवद् अङ्गदम् ॥ (५।२)

uvāca vacanaṃ ślakṣṇam idaṃ hṛṣṭavad aṅgadam ||

6.1६.१

सौम्य रोषो न कर्तव्यो यद् एभिर् अभिवारितः । (६।१)

saumya roṣo na kartavyo yad ebhir abhivāritaḥ |

6.2६.२

अज्ञानाद् रक्षिभिः क्रोधाद् भवन्तः प्रतिषेधिताः ॥ (६।२)

ajñānād rakṣibhiḥ krodhād bhavantaḥ pratiṣedhitāḥ ||

7.1७.१

युवराजस्त्वम् ईशश्च वनस्यास्य महाबल । (७।१)

yuvarājastvam īśaśca vanasyāsya mahābala |

7.2७.२

मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो दोषस्तद् भवान् क्षन्तुम् अर्हति ॥ (७।२)

maurkhyāt pūrvaṃ kṛto doṣastad bhavān kṣantum arhati ||

8.1८.१

यथैव हि पिता ते ऽभूत् पूर्वं हरिगणेश्वरः । (८।१)

yathaiva hi pitā te 'bhūt pūrvaṃ harigaṇeśvaraḥ |

8.2८.२

तथा त्वम् अपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम ॥ (८।२)

tathā tvam api sugrīvo nānyastu harisattama ||

9.1९.१

आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ । (९।१)

ākhyātaṃ hi mayā gatvā pitṛvyasya tavānagha |

9.2९.२

इहोपयानं सर्वेषाम् एतेषां वनचारिणाम् ॥ (९।२)

ihopayānaṃ sarveṣām eteṣāṃ vanacāriṇām ||

10.1१०.१

स त्वदागमनं श्रुत्वा सहैभिर् हरियूथपैः । (१०।१)

sa tvadāgamanaṃ śrutvā sahaibhir hariyūthapaiḥ |

10.2१०.२

प्रहृष्टो न तु रुष्टो ऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम् ॥ (१०।२)

prahṛṣṭo na tu ruṣṭo 'sau vanaṃ śrutvā pradharṣitam ||

11.1११.१

प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः । (११।१)

prahṛṣṭo māṃ pitṛvyaste sugrīvo vānareśvaraḥ |

11.2११.२

शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तान् इति होवाच पार्थिवः ॥ (११।२)

śīghraṃ preṣaya sarvāṃstān iti hovāca pārthivaḥ ||

12.1१२.१

श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद् वचनं श्लक्ष्णम् अङ्गदः । (१२।१)

śrutvā dadhimukhasyaitad vacanaṃ ślakṣṇam aṅgadaḥ |

12.2१२.२

अब्रवीत् तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ (१२।२)

abravīt tān hariśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

13.1१३.१

शङ्के श्रुतो ऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः । (१३।१)

śaṅke śruto 'yaṃ vṛttānto rāmeṇa hariyūthapāḥ |

13.2१३.२

तत् क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परंतपाः ॥ (१३।२)

tat kṣamaṃ neha naḥ sthātuṃ kṛte kārye paraṃtapāḥ ||

14.1१४.१

पीत्वा मधु यथाकामं विश्रान्ता वनचारिणः । (१४।१)

pītvā madhu yathākāmaṃ viśrāntā vanacāriṇaḥ |

14.2१४.२

किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र मे गुरुः ॥ (१४।२)

kiṃ śeṣaṃ gamanaṃ tatra sugrīvo yatra me guruḥ ||

15.1१५.१

सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरियूथपाः । (१५।१)

sarve yathā māṃ vakṣyanti sametya hariyūthapāḥ |

15.2१५.२

तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवान् अहम् ॥ (१५।२)

tathāsmi kartā kartavye bhavadbhiḥ paravān aham ||

16.1१६.१

नाज्ञापयितुम् ईशो ऽहं युवराजो ऽस्मि यद्यपि । (१६।१)

nājñāpayitum īśo 'haṃ yuvarājo 'smi yadyapi |

16.2१६.२

अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं मया ॥ (१६।२)

ayuktaṃ kṛtakarmāṇo yūyaṃ dharṣayituṃ mayā ||

17.1१७.१

ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनम् अव्ययम् । (१७।१)

bruvataścāṅgadasyaivaṃ śrutvā vacanam avyayam |

17.2१७.२

प्रहृष्टमनसो वाक्यम् इदम् ऊचुर् वनौकसः ॥ (१७।२)

prahṛṣṭamanaso vākyam idam ūcur vanaukasaḥ ||

18.1१८.१

एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुः सन् वानरर्षभ । (१८।१)

evaṃ vakṣyati ko rājan prabhuḥ san vānararṣabha |

18.2१८.२

ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वो ऽहम् इति मन्यते ॥ (१८।२)

aiśvaryamadamatto hi sarvo 'ham iti manyate ||

19.1१९.१

तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित् । (१९।१)

tava cedaṃ susadṛśaṃ vākyaṃ nānyasya kasyacit |

19.2१९.२

संनतिर् हि तवाख्याति भविष्यच्छुभभाग्यताम् ॥ (१९।२)

saṃnatir hi tavākhyāti bhaviṣyacchubhabhāgyatām ||

20.1२०.१

सर्वे वयम् अपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः । (२०।१)

sarve vayam api prāptāstatra gantuṃ kṛtakṣaṇāḥ |

20.2२०.२

स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिर् अव्ययः ॥ (२०।२)

sa yatra harivīrāṇāṃ sugrīvaḥ patir avyayaḥ ||

21.1२१.१

त्वया ह्यनुक्तैर् हरिभिर् नैव शक्यं पदात् पदम् । (२१।१)

tvayā hyanuktair haribhir naiva śakyaṃ padāt padam |

21.2२१.२

क्वचिद् गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यम् इदं तु ते ॥ (२१।२)

kvacid gantuṃ hariśreṣṭha brūmaḥ satyam idaṃ tu te ||

22.1२२.१

एवं तु वदतां तेषाम् अङ्गदः प्रत्यभाषत । (२२।१)

evaṃ tu vadatāṃ teṣām aṅgadaḥ pratyabhāṣata |

22.2२२.२

बाढं गच्छाम इत्युक्त्वा उत्पपात महीतलात् ॥ (२२।२)

bāḍhaṃ gacchāma ityuktvā utpapāta mahītalāt ||

23.1२३.१

उत्पतन्तम् अनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः । (२३।१)

utpatantam anūtpetuḥ sarve te hariyūthapāḥ |

23.2२३.२

कृत्वाकाशं निराकाशं यज्ञोत्क्षिप्ता इवानलाः ॥ (२३।२)

kṛtvākāśaṃ nirākāśaṃ yajñotkṣiptā ivānalāḥ ||

24.1२४.१

ते ऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवंगमाः । (२४।१)

te 'mbaraṃ sahasotpatya vegavantaḥ plavaṃgamāḥ |

24.2२४.२

विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा ॥ (२४।२)

vinadanto mahānādaṃ ghanā vāteritā yathā ||

25.1२५.१

अङ्गदे ह्यननुप्राप्ते सुग्रीवो वानराधिपः । (२५।१)

aṅgade hyananuprāpte sugrīvo vānarādhipaḥ |

25.2२५.२

उवाच शोकोपहतं रामं कमललोचनम् ॥ (२५।२)

uvāca śokopahataṃ rāmaṃ kamalalocanam ||

26.1२६.१

समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः । (२६।१)

samāśvasihi bhadraṃ te dṛṣṭā devī na saṃśayaḥ |

26.2२६.२

नागन्तुम् इह शक्यं तैर् अतीते समये हि नः ॥ (२६।२)

nāgantum iha śakyaṃ tair atīte samaye hi naḥ ||

27.1२७.१

न मत्सकाशम् आगच्छेत् कृत्ये हि विनिपातिते । (२७।१)

na matsakāśam āgacchet kṛtye hi vinipātite |

27.2२७.२

युवराजो महाबाहुः प्लवतां प्रवरो ऽङ्गदः ॥ (२७।२)

yuvarājo mahābāhuḥ plavatāṃ pravaro 'ṅgadaḥ ||

28.1२८.१

यद्यप्यकृतकृत्यानाम् ईदृशः स्याद् उपक्रमः । (२८।१)

yadyapyakṛtakṛtyānām īdṛśaḥ syād upakramaḥ |

28.2२८.२

भवेत् तु दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः ॥ (२८।२)

bhavet tu dīnavadano bhrāntaviplutamānasaḥ ||

29.1२९.१

पितृपैतामहं चैतत् पूर्वकैर् अभिरक्षितम् । (२९।१)

pitṛpaitāmahaṃ caitat pūrvakair abhirakṣitam |

29.2२९.२

न मे मधुवनं हन्याद् अहृष्टः प्लवगेश्वरः ॥ (२९।२)

na me madhuvanaṃ hanyād ahṛṣṭaḥ plavageśvaraḥ ||

30.1३०.१

कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत । (३०।१)

kausalyā suprajā rāma samāśvasihi suvrata |

30.2३०.२

दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता । (३०।२)

dṛṣṭā devī na saṃdeho na cānyena hanūmatā |

30.3३०.३

न ह्यन्यः कर्मणो हेतुः साधने तद्विधो भवेत् ॥ (३०।३)

na hyanyaḥ karmaṇo hetuḥ sādhane tadvidho bhavet ||

31.1३१.१

हनूमति हि सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तम । (३१।१)

hanūmati hi siddhiśca matiśca matisattama |

31.2३१.२

व्यवसायश्च वीर्यं च सूर्ये तेज इव ध्रुवम् ॥ (३१।२)

vyavasāyaśca vīryaṃ ca sūrye teja iva dhruvam ||

32.1३२.१

जाम्बवान् यत्र नेता स्याद् अङ्गदश्च बलेश्वरः । (३२।१)

jāmbavān yatra netā syād aṅgadaśca baleśvaraḥ |

32.2३२.२

हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिर् अन्यथा ॥ (३२।२)

hanūmāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatir anyathā ||

33.1३३.१

मा भूश्चिन्तासमायुक्तः संप्रत्यमितविक्रम ॥ (३३।१)

mā bhūścintāsamāyuktaḥ saṃpratyamitavikrama ||

34.1३४.१

ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नम् अम्बरे । (३४।१)

tataḥ kilakilāśabdaṃ śuśrāvāsannam ambare |

34.2३४.२

हनूमत्कर्मदृप्तानां नर्दतां काननौकसाम् । (३४।२)

hanūmatkarmadṛptānāṃ nardatāṃ kānanaukasām |

34.3३४.३

किष्किन्धाम् उपयातानां सिद्धिं कथयताम् इव ॥ (३४।३)

kiṣkindhām upayātānāṃ siddhiṃ kathayatām iva ||

35.1३५.१

ततः श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः । (३५।१)

tataḥ śrutvā ninādaṃ taṃ kapīnāṃ kapisattamaḥ |

35.2३५.२

आयताञ्चितलाङ्गूलः सो ऽभवद्धृष्टमानसः ॥ (३५।२)

āyatāñcitalāṅgūlaḥ so 'bhavaddhṛṣṭamānasaḥ ||

36.1३६.१

आजग्मुस्ते ऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः । (३६।१)

ājagmuste 'pi harayo rāmadarśanakāṅkṣiṇaḥ |

36.2३६.२

अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम् ॥ (३६।२)

aṅgadaṃ purataḥ kṛtvā hanūmantaṃ ca vānaram ||

37.1३७.१

ते ऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदान्विताः । (३७।१)

te 'ṅgadapramukhā vīrāḥ prahṛṣṭāśca mudānvitāḥ |

37.2३७.२

निपेतुर् हरिराजस्य समीपे राघवस्य च ॥ (३७।२)

nipetur harirājasya samīpe rāghavasya ca ||

38.1३८.१

हनूमांश्च महाबहुः प्रणम्य शिरसा ततः । (३८।१)

hanūmāṃśca mahābahuḥ praṇamya śirasā tataḥ |

38.2३८.२

नियताम् अक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत् ॥ (३८।२)

niyatām akṣatāṃ devīṃ rāghavāya nyavedayat ||

39.1३९.१

निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे । (३९।१)

niścitārthaṃ tatastasmin sugrīvaṃ pavanātmaje |

39.2३९.२

लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानाद् अवैक्षत ॥ (३९।२)

lakṣmaṇaḥ prītimān prītaṃ bahumānād avaikṣata ||

40.1४०.१

प्रीत्या च रममाणो ऽथ राघवः परवीरहा । (४०।१)

prītyā ca ramamāṇo 'tha rāghavaḥ paravīrahā |

40.2४०.२

बहुमानेन महता हनूमन्तम् अवैक्षत ॥ (४०।२)

bahumānena mahatā hanūmantam avaikṣata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 62

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit